Μωβ μέδουσες: Πώς η εξόντωση των θαλάσσιων χελωνών φέρνει την «επέλαση» στις ελληνικές θάλασσες

Οι ειδικοί των αρμό­διων οργα­νώ­σεων μιλούν στο kathimerini.gr για το απο­τρό­παιο θέαμα που αντι­κρί­ζουν κάθε χρόνο και εξηγούν πως αυτό σχε­τί­ζε­ται με τον «καλ­πα­σμό» των μωβ μεδου­σών – Το θετικό παρά­δειγμα του Μάριου στη Νάξο

Πριν ακόμα καλά καλά αρχίσει, το φετινό καλο­καίρι είχε ήδη «κου­βα­λή­σει» πάνω του το προ­δια­γε­γραμ­μένο πρό­βλημα των μοβ μεδου­σών. Η εξά­πλωση τους απα­σχό­λησε και πέρυσι Έλληνες και ξένους του­ρί­στες αλλά φέτος, όπως όλα δεί­χνουν, η δυσκο­λία να βρεθούν «καθαρές» από μοβ μέδου­σες παρα­λίες, θα είναι πολύ μεγα­λύ­τερη.

Πολλοί ειδικοί επι­στή­μο­νες που παρα­τη­ρούν από κοντά το φαι­νό­μενο πιστεύ­ουν πως το θέμα έχει λάβει δια­στά­σεις υστε­ρίας. Μετά από την προ­τροπή του «Ελλη­νι­κού Παρα­τη­ρη­τη­ρίου Βιο­ποι­κι­λό­τη­τας» το κοινό ξεκί­νησε από πέρυσι να κατα­γρά­φει συστη­μα­τικά και σε ζωντανό χρόνο την παρου­σία των μοβ μεδου­σών στις ελλη­νι­κές θάλασ­σες, σε μια ειδική πλατ­φόρμα με τίτλο Jellyfish of Greece- iNaturalist. Σύμφωνα με τις κατα­γρα­φές των πολιτών, το ανε­πι­θύ­μητο θαλάσ­σιο είδος εμφα­νί­ζε­ται αυτή τη στιγμή και σε πολλές από τις κοσμο­σύ­χνα­στες παρα­λίες της Αττικής.

Και ενώ όλοι ασχο­λού­νται πια φανα­τικά με το θέμα των κατάλ­λη­λων για κολύμπι παρα­λιών, την ίδια στιγμή, ένα βασικό μέρος αυτού του προ­βλή­μα­τος «δου­λεύει» σε παράλ­ληλο χρόνο. Ο λόγος για την υπε­ρα­λί­ευση, αλλά και συχνά την εξό­ντωση των φυσικών θηρευ­τών των μοβ μεδου­σών: τις θαλάσ­σιες χελώνες, τον τόνο και τον ξιφία. Όπως εξηγούν οι ειδικοί επι­στή­μο­νες, τα παρα­πάνω τρία θαλάσ­σια είδη τρέ­φο­νται, ανάμεσα σε άλλα, και με μοβ μέδου­σες, όμως η συστη­μα­τική αλίευση και θανά­τωσή τους «ανοί­γουν την πόρτα» στην εξά­πλωση των μεδου­σών.

Η ιστορία που περι­γρά­φει στο kathimerini.gr o Χρήστος Τακλής, θαλάσ­σιος βιο­λό­γος και δια­χει­ρι­στής του Ελλη­νι­κού Παρα­τη­ρη­τη­ρίου Βιο­ποι­κι­λό­τη­τας είναι πολύ ενδει­κτική του τι συμ­βαί­νει. ‘Όπως μας λέει ο ίδιος: «Πριν από λίγες ημέρες, μια σειρά από περι­βαλ­λο­ντι­κές οργα­νώ­σεις και εθε­λο­ντι­κές ομάδες ξεκι­νή­σαμε μια μικρή απο­στολή για να καθα­ρί­σουμε παρα­λίες στον Παγα­ση­τικό κόλπο. Ανάμεσα στη βρα­χο­νη­σίδα Πρα­σούδα με Κόττες Τρι­κε­ρίου και συγκε­κρι­μένα κοντά στη παραλία Διακόπι στο νότιο Πήλιο είδαμε μια νεκρή χελώνα να επι­πλέει στη θάλασσα. Ήταν μια μεγάλη αρσε­νική χελώνα του­λά­χι­στον 1,30 μέτρων μήκους και ήταν κατα­φα­νές ότι είχε δεχτεί εσκεμ­μένο χτύπημα με αιχμηρό αντι­κεί­μενο στο κεφάλι. Στη συνέ­χεια, της είχαν περάσει και ένα σχοινί στο λαιμό, ίσως για να ολο­κλη­ρώ­σουν την απο­τρό­παιη ενέρ­γεια τους. Καλέ­σαμε αμέσως το λιμε­νικό για να κάνει κατα­γραφή του συμ­βά­ντος».

Σύμφωνα με τον κ. Τακλή, η συγκε­κρι­μένη περιοχή όπου βρέθηκε η νεκρή χελώνα είναι πολύ κοντά σε αυτές που πέρυσι το καλο­καίρι είχαν «δει­νο­πα­θή­σει» από την επέλαση των μoβ μεδου­σών, όπως άλλωστε όλος ο Παγα­ση­τι­κός κόλπος. «Σκε­φτείτε πως σε ξενο­δο­χειακό συγκρό­τημα στην παραλία Χόρτο στο νότιο Πήλιο ένας επι­χει­ρη­μα­τίας τοπο­θέ­τησε το προη­γού­μενο καλο­καίρι τα πολύ ακριβά ειδικά δίχτυα που συγκρα­τούν τις μοβ μέδου­σες έξω από τα όρια που κινού­νται οι κολυμ­βη­τές. Το πρό­βλημα είναι ήδη υπαρκτό και φέτος σε αυτή την ευρύ­τερη περιοχή».

Ο κ. Τακλής τονίζει πως δυστυ­χώς η θλιβερή εικόνα που αντί­κρισε πριν από λίγες ημέρες τείνει να γίνεται ολοένα και πιο συχνή τα τελευ­ταία χρόνια. Σύμφωνα με τον ίδιο: «οι άνθρω­ποι που προ­βαί­νουν στους εσκεμ­μέ­νους τραυ­μα­τι­σμούς είναι στην πλειο­νό­τητά τους ψαράδες οι οποίοι κυνη­γούν τις χελώνες, γιατί σύμφωνα με τους ίδιους, τους σκίζουν τα δίχτυα και τους τρώνε τα ψάρια που βέβαια οι ίδιοι υπε­ρα­λιεύ­ουν. Δεν γνω­ρί­ζουμε πόσος είναι στην πραγ­μα­τι­κό­τητα ο πλη­θυ­σμός των θαλάσ­σιων χελωνών στην Ελλάδα, γνω­ρί­ζουμε όμως ότι η επίθεση που δέχο­νται κάθε χρόνο για τους παρα­πάνω λόγους, είναι μεγάλη».

Εξη­γώ­ντας περαι­τέρω το πρό­βλημα, ο κ. Τακλής σημειώ­νει και το εξής: «η ένταση της εξά­πλω­σης των μοβ μεδου­σών σε όλη τη Μεσό­γειο και φυσικά και στην Ελλάδα έχει να κάνει με την κλι­μα­τική αλλαγή, με την υπερ­θέρ­μανση των θαλασ­σών αλλά και με την εξό­ντωση των φυσικών θηρευ­τών των μεδου­σών και ανάμεσα στους θηρευ­τές τους, κυρί­αρ­χες είναι οι θαλάσ­σιες χελώνες».

Το καλο­καίρι της μοβ μέδου­σας

«Η πρό­κληση τραύ­μα­τος στο κεφάλι της χελώνας είναι κάτι που δεν παρα­τη­ρεί­ται στις υπό­λοι­πες χώρες της Μεσο­γείου»

Ο Δημή­τρης Φυτίλης, υπεύ­θυ­νος στο Κέντρο Διά­σω­σης Θαλάσ­σιας Χελώνας «Αρχέλων» στην Γλυφάδα λέει στο kathimerini.gr πως μόνο το 2021 οι ανα­φο­ρές των πολιτών για εκβρα­σμούς χελωνών σε όλη την παρά­κτια Ελλάδα σε συνερ­γα­σία με το Λιμε­νικό Σώμα έδωσαν στοι­χεία για πάνω από 1.000 περι­πτώ­σεις. «Η εκτί­μηση μας είναι πως από τις τραυ­μα­τι­σμέ­νες χελώνες που περι­θάλ­πουμε στο κέντρο διά­σω­σης, ένα ποσοστό της τάξης του 40% αφορά σε χελώνες που δέχτη­καν σκόπιμο τραυ­μα­τι­σμό στο κεφάλι. Αυτή η σοκα­ρι­στική εικόνα είναι κάτι που δεν παρα­τη­ρεί­ται στις υπό­λοι­πες χώρες της Μεσο­γείου. Οι τράτες και η υπε­ρα­λί­ευση είναι σημα­ντικό μέρος του προ­βλή­μα­τος. Να σημειώ­σουμε πως ένα μεγάλο ποσοστό του εκβρα­σμού των χελωνών οφεί­λε­ται σε τραυ­μα­τι­σμό τους και από κατά­ποση αγκι­στριών ή εγκλω­βι­σμό τους σε αλιευ­τικά εργα­λεία».

Ο εσκεμ­μέ­νος τραυ­μα­τι­σμός των θαλάσ­σιων χελωνών είναι και κατά τον κ. Φυτίλη μέρος ενός προ­βλή­μα­τος με πολλά «κεφάλια» στο τέλος του οποίου κάνουν την εμφά­νιση τους και οι μοβ μέδου­σες.

«Όταν εξο­ντώ­νε­ται ένα ή περι­σό­τερα θαλάσ­σια είδη, προ­κα­λεί­ται απορ­ρύθ­μιση στο σύστημα και αρχίζει να ανα­πα­ρά­γε­ται ανε­ξέ­λεγ­κτα ένα άλλο», εξηγεί ο ίδιος και κατα­λή­γει: «Το καλό σε σχέση με τα προη­γού­μενα χρόνια είναι πως το κοινό είναι πια πολύ περισ­σό­τερο ευαι­σθη­το­ποι­η­μένο με το θέμα και μας στέλνει τις ανα­φο­ρές του και τις κατα­γρα­φές του, δίνο­ντάς μας πολύ­τιμα στοι­χεία για να κατα­λα­βαί­νουμε το μέγεθος του προ­βλή­μα­τος, αλλά και το που πρέπει να στο­χεύ­σουμε στις καμπά­νιες ενη­μέ­ρω­σης».

Το θετικό παρά­δειγμα του Μάριου στη Νάξο

Για τη σημα­ντική πάντως δουλειά που κάνουν ως θηρευ­τές μοβ μεδου­σών οι θαλάσ­σιες χελώνες, μας μίλησε ο Γιάννης Ορφανός, υπεύ­θυ­νος του «Συλ­λό­γου Προ­στα­σίας Άγριας Ζωής Νάξου». Την αφορμή έχει δώσει ο viral πια, σύμφωνα και με τον κο Ορφανό, Μάριος, η θαλάσ­σια χελώνα που πέρυσι έτρωγε εκα­το­ντά­δες μοβ μέδου­σες σε μια κεντρική παραλία της Νάξου.

«Οι μοβ μέδου­σες χτύ­πη­σαν πέρυσι τη Νάξο προς το τέλος του Αυγού­στου» μας λέει ο ίδιος και συνε­χί­ζει: «Εκείνες τις ημέρες, ο Μάριος βρι­σκό­ταν στην πολυ­σύ­χνα­στη παραλία της Αγίας Άννας. Δρούσε στα 20 με 30 μέτρα από τη θάλασσα. Μια μέρα που βούτηξα, τον βιντε­ο­σκό­πησα να κατα­βρο­χθί­ζει εκα­το­ντά­δες μέδου­σες μέσα σε μισή ώρα και αυτό που λέω δεν είναι καθόλου υπερ­βο­λικό. Στην ουσία, ο Μάριος βοήθησε τρομερά στο να παρα­μεί­νει προ­σβά­σιμη για το κοινό η διάσημη παραλία της Αγίας Άννας. Και μαζί του βοή­θη­σαν και άλλες θαλάσ­σιες χελώνες που κυκλο­φο­ρούν στις θάλασ­σες της Νάξου. Τα τελευ­ταία δέκα χρόνια έχουν κατα­γρα­φεί στο νησί γύρω στις 100 θαλάσ­σιες χελώνες».

Όσο για τον Μάριο, όπως μας εξηγεί ο κ. Ορφανός, η συμπα­θέ­στατη χελώνα βρί­σκε­ται στην παραλία της Αγίας Άννας εδώ και οκτώ χρόνια και στην αρχή μέχρι να κατα­λά­βουν το φύλο της, οι υπεύ­θυ­νοι του συλ­λό­γου την είχαν ονο­μά­σει… Μαρία. Όπως πέρυσι, έτσι και φέτος, ο Μάριος είναι έτοιμος να κάνει τη δουλειά του αν χρεια­στεί. «Για την ώρα, η Νάξος δεν έχει καθόλου μοβ μέδου­σες» μας λέει ο κ. Ορφανός και κατα­λή­γει: «ίσως γιατί τα νερά στο νησί είναι ακόμα κρύα και ως γνωστόν, οι μέδου­σες προ­τι­μούν τα ζεστά νερά ενώ φυσικά στη μετα­κί­νησή τους το ρόλο τους παίζουν και τα θαλάσ­σια ρεύματα».

Πηγή kathimerini.gr