New York Times: Ολοένα μεγαλύτερο πρόβλημα η Τουρκία για το ΝΑΤΟ

«Για το ΝΑΤΟ, η Τουρκία είναι ένας σύμ­μα­χος που δημιουρ­γεί προ­βλή­ματα» («For NATO, Turkey Is a Disruptive Ally»): Ο τίτλος του άρθρου, που δημο­σιεύ­θηκε σήμερα στους Τάιμς της Νέας Υόρκης, δεν συνο­δεύ­ε­ται από ερω­τη­μα­τικά ή αμφι­βο­λίες. Δεν απο­τε­λεί άποψη, που εκφρά­ζε­ται στο πλαίσιο κάποιου άρθρου γνώμης, αλλά δια­πί­στωση.

Όταν ο Τούρκος πρό­ε­δρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν απεί­λησε αυτόν τον μήνα ότι θα μπλο­κά­ρει την ένταξη της Φιν­λαν­δίας και της Σου­η­δίας στο ΝΑΤΟ, δυτικοί αξιω­μα­τού­χοι εξορ­γί­στη­καν μεν αλλά δεν σοκα­ρί­στη­καν ούτε εξε­πλά­γη­σαν, όπως σημειώ­νουν οι συντά­κτες των New York Times στο άρθρο τους.

Μέσα σε μια Συμ­μα­χία όπως είναι η νατοϊκή που λει­τουρ­γεί με όρους συναί­νε­σης, ο Τούρκος ηγέτης αντι­με­τω­πί­ζε­ται περίπου ως μικρο­κα­κο­ποιός (stickup artist). Το 2009, είχε μπλο­κά­ρει τον διο­ρι­σμό ενός νέου αρχηγού του ΝΑΤΟ από τη Δανία (σ.σ. Άντερς Φογκ Ράσμου­σεν), με το αιτιο­λο­γικό ότι η Δανία ήταν υπέρ το δέον ανε­κτική απέ­να­ντι στις γελοιο­γρα­φίες του προφήτη Μωάμεθ και υπερ­βο­λικά συμπο­νε­τική συνάμα απέ­να­ντι στους «Κούρ­δους τρο­μο­κρά­τες» που δρουν εντός της Τουρ­κίας. Είχαν χρεια­στεί τότε κολα­κείες από την πλευρά των δυτικών ηγετών αλλά και μια υπό­σχεση από τον τότε πρόεδρο των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα ότι το ΝΑΤΟ θα διόριζε έναν Τούρκο σε ηγετική θέση, προ­κει­μέ­νου να ικα­νο­ποι­η­θεί ο Ερντο­γάν.

Μετά το 2010, στον απόηχο της ρήξης στις σχέσεις της Τουρ­κίας με το Ισραήλ (σ.σ. Μαβί Μαρμαρά), ο Ερντο­γάν θα εμπό­διζε τη Συμ­μα­χία από το να συνερ­γά­ζε­ται με το εβραϊκό κράτος για έξι χρόνια. Λίγα χρόνια αργό­τερα, ο Ερντο­γάν θα έθετε εμπόδια καθυ­στε­ρώ­ντας για μήνες την υλο­ποί­ηση ενός σχεδίου του ΝΑΤΟ για την καλύ­τερη οχύρωση των χωρών της Ανα­το­λι­κής Ευρώπης ενα­ντίον της Ρωσίας, απαι­τώ­ντας τότε από τη Συμ­μα­χία να απο­κη­ρύ­ξει ως τρο­μο­κρά­τες τους Κούρ­δους που μάχο­νταν στη Συρία.

Και το 2020, ο Ερντο­γάν θα έστελνε ένα ερευ­νη­τικό πλοίο, συνο­δευό­μενο από τουρ­κικά μαχη­τικά αερο­σκάφη, κοντά στα ελλη­νικά χωρικά ύδατα, κάνο­ντας τη Γαλλία να στείλει και εκείνη πλοία προς υπο­στή­ριξη της επίσης νατοϊ­κής Ελλάδας.

Τώρα, εν έτει 2022 πια, ο Τούρκος ηγέτης έχει επι­στρέ­ψει σε ρόλο παρά­γο­ντα που θέτει εμπόδια (obstructionist), επι­κα­λού­με­νος για ακόμη μια φορά τη δράση των Κούρδων απέ­να­ντι στους οποίους η Φιν­λαν­δία και η Σουηδία δεί­χνουν – υπερ­βο­λική σύμφωνα με τον Τούρκο πρόεδρο – συμπά­θεια.

Η στάση του Ερντο­γάν έρχεται να μας υπεν­θυ­μί­σει ένα μακρο­χρό­νιο πρό­βλημα για το ΝΑΤΟ, το οποίο αυτήν τη στιγμή έχει 30 μέλη. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρα­νία μπορεί να έδωσε στη Συμ­μα­χία μια νέα αίσθηση καθή­κο­ντος ανα­ζω­ο­γω­νώ­ντας τη νατοϊκή απο­στολή, αλλά το ΝΑΤΟ εξα­κο­λου­θεί να πρέπει να αντι­με­τω­πί­σει έναν αυταρ­χικό ηγέτη που είναι πρό­θυ­μος να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει την επιρροή του και τα δια­πραγ­μα­τευ­τικά του χαρτιά (βλ. βέτο) για να κερ­δί­σει πολι­τι­κούς πόντους στο εσω­τε­ρικό, εμπο­δί­ζο­ντας τη συναί­νεση – του­λά­χι­στον για ένα χρονικό διά­στημα, όπως σημειώ­νουν στο άρθρο τους οι συντά­κτες των New York Times.

Η κατά­σταση αυτή, ωστόσο, λει­τουρ­γεί προς όφελος του Ρώσου προ­έ­δρου Βλα­ντι­μίρ Πούτιν με τον οποίο ο Ερντο­γάν έχει ανα­πτύ­ξει περισ­σό­τερο φιλικές σχέσεις τα τελευ­ταία χρόνια. Για τον Ρώσο ηγέτη, μια ενδε­χό­μενη απόρ­ριψη της ένταξης της Σου­η­δίας και της Φιν­λαν­δίας στο ΝΑΤΟ θα απο­τε­λούσε σημα­ντική νίκη, όπως σημειώ­νουν οι New York Times.

Σύμφωνα με τους συντά­κτες της αμε­ρι­κα­νι­κής εφη­με­ρί­δας, τα πράγ­ματα θα ήταν πιο απλά εάν η Τουρκία δεν ήταν τόσο σημα­ντική – γεω­γρα­φικά – για το ΝΑΤΟ. Η Τουρκία δίνει στη Συμ­μα­χία μια κρίσιμη στρα­τη­γική θέση στο σταυ­ρο­δρόμι μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, που αγγίζει τόσο τη Μέση Ανατολή όσο και τη Μαύρη Θάλασσα, όπως σημειώ­νε­ται. Η Τουρκία φιλο­ξε­νεί μια σημα­ντική αερο­πο­ρική βάση των ΗΠΑ όπου απο­θη­κεύ­ο­νται αμε­ρι­κα­νικά πυρη­νικά όπλα (σ.σ. Ιντσιρ­λίκ), και ο Ερντο­γάν έχει μπλο­κά­ρει τα ρωσικά πολε­μικά πλοία που κατευ­θύ­νο­νται προς την Ουκρα­νία (σ.σ. Συνθήκη Μοντρέ).

Αλλά υπό τον Ερντο­γάν, η Τουρκία έχει γίνει τα τελευ­ταία χρόνια ένα ολοένα μεγα­λύ­τερο πρό­βλημα που χρήζει δια­χεί­ρι­σης. Ως πρω­θυ­πουρ­γός και στη συνέ­χεια ως πρό­ε­δρος, ο Ερντο­γάν έχει απο­μα­κρύ­νει τη χώρα του από την Ευρώπη, ασκώ­ντας παράλ­ληλα μια αυταρ­χική και λαϊ­κι­στική ισλα­μι­στική πολι­τική, ειδικά μετά από την απο­τυ­χη­μένη από­πειρα πρα­ξι­κο­πή­μα­τος του 2016.

Η Τουρκία του Ερντο­γάν αγόρασε ένα προηγ­μένο πυραυ­λικό σύστημα από τη Ρωσία (σ.σ. S-400) και το 2019 πραγ­μα­το­ποί­ησε στρα­τιω­τική εισβολή για να πολε­μή­σει τους Κούρ­δους στη βόρεια Συρία οι οποίοι βοη­θού­σαν όμως στον αγώνα κατά του Ισλα­μι­κού Κράτους με την υπο­στή­ριξη των ΗΠΑ.

«Στα τέσσερα χρόνια μου εκεί, πολύ συχνά ήταν 27 ενα­ντίον ενός» (σ.σ. όλοι ενα­ντίον της Τουρ­κίας εντός του ΝΑΤΟ), δηλώνει ο Ivo H. Daalder, άλλοτε πρε­σβευ­τής των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ επί προ­ε­δρίας Ομπάμα, την περίοδο δηλαδή που η Συμ­μα­χία είχε 28 μέλη.

Οι αντιρ­ρή­σεις του Ερντο­γάν για την ένταξη της Σου­η­δίας και της Φιν­λαν­δίας επα­να­φέ­ρουν τώρα τα ερω­τή­ματα για το εάν το ΝΑΤΟ θα ήταν καλύ­τερα χωρίς την Τουρκία.

«Η Τουρκία υπό τον Ερντο­γάν δεν πρέπει και δεν μπορεί να θεω­ρεί­ται σύμ­μα­χος», είχε δηλώσει ο γερου­σια­στής Μπομπ Μενέ­ντεζ, ο κορυ­φαίος Δημο­κρα­τι­κός στην Επι­τροπή Εξω­τε­ρι­κών Σχέσεων της Γερου­σίας, έπειτα από την εισβολή της Τουρ­κίας στη Συρία το 2019.

Όμως το ΝΑΤΟ είναι μια στρα­τιω­τική συμ­μα­χία και η Τουρκία, που έχει τον δεύτερο μεγα­λύ­τερο στρατό εντός της, μια προηγ­μένη αμυ­ντική βιο­μη­χα­νία με κρίσιμη γεω­γρα­φική θέση που δια­δρα­μα­τί­ζει σημα­ντικό ρόλο.

Δυτικοί αξιω­μα­τού­χοι υπο­στη­ρί­ζουν ότι η Τουρκία θα προ­κα­λούσε περισ­σό­τερα προ­βλή­ματα εκτός ΝΑΤΟ, και ότι σε μια τέτοια περί­πτωση εκείνη θα μπο­ρούσε να έρθει πιο κοντά στη Ρωσία.

Για άλλη μια φορά, το ερώτημα είναι τι θα χρεια­στεί προ­κει­μέ­νου να κατευ­να­στεί ο Ερντο­γάν για να δώσει το πράσινο φως για την ένταξη της Σου­η­δίας και της Φιν­λαν­δίας.

Οι περισ­σό­τε­ροι ανα­λυ­τές εκτι­μούν ότι ο Ερντο­γάν δεν θα μπλο­κά­ρει τελικώς την ένταξη των εν λόγω δύο χωρών, και ότι εκείνος δρα κατά αυτόν τον τρόπο σε μια προ­σπά­θεια να τονίσει τις ανη­συ­χίες της Τουρ­κίας εξα­σφα­λί­ζο­ντας εγχώρια πολι­τικά κέρδη πριν από τις επό­με­νες τουρ­κι­κές εκλογές που είναι κανο­νικά προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νες για το 2023.

Άλλοι εκτι­μούν ότι ο Τούρκος ηγέτης διεκ­δι­κεί κατά αυτόν τον τρόπο ανταλ­λάγ­ματα από την Ουά­σιγ­κτον. Αφού απο­κλεί­στηκε από το πρό­γραμμα συμπα­ρα­γω­γής των F-35 έπειτα από την αγορά των ρωσικών S-400, η Τουρκία τώρα κάνει λόμπινγκ στην Ουά­σιγ­κτον με στόχο την ανα­βάθ­μιση των τουρ­κι­κών F-16 και την αγορά νέων, συνα­ντώ­ντας όμως εμπόδια από Γερου­σια­στές όπως είναι ο Μπομπ Μενέ­ντεζ.

Ο Ερντο­γάν μπορεί, κατά τον ίδιο τρόπο, να επι­χει­ρεί να κερ­δί­σει και την προσοχή του Αμε­ρι­κα­νού προ­έ­δρου Τζο Μπάι­ντεν ο οποίος όμως εξα­κο­λου­θεί να κρατά απο­στά­σεις, όπως σημειώ­νουν στο άρθρο τους οι συντά­κτες των New York Times.

Τι θα πρέπει να ανα­μέ­νουμε από εδώ και πέρα; Επι­κα­λού­με­νοι τις σχε­τι­κές εκτι­μή­σεις ανα­λυ­τών, οι New York Times «βλέπουν» ενδε­χό­με­νους συμ­βι­βα­σμούς πριν και/ή κατά τη διάρ­κεια της επερ­χό­με­νης Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ που ανα­μέ­νε­ται να διε­ξα­χθεί στα τέλη Ιουνίου στη Μαδρίτη.