Η περιπέτεια του μυκηναϊκού δαχτυλιδιού που επιστρέφει στην πατρίδα του, τη Ρόδο, μετά 80 χρόνια απουσίας

ΣΤΟΚΧΟΛΜΗ – ΑΠΟΣΤΟΛΗ. Ηταν μια στιγμή ιερή. Εκανε τα μάτια μας να βουρ­κώ­σουν και συνο­δεύ­τηκε από ένα θερ­μό­τατο χει­ρο­κρό­τημα, υπό το βλέμμα της ζωγρα­φι­σμέ­νης φιγού­ρας του Αλφρεντ Νομπέλ, που μας «κοίταζε» από έναν πίνακα στον τοίχο. Την Πέμπτη 19 Μαΐου το μεση­μέρι, στη Στοκ­χόλμη, το ίδρυμα που φέρει το όνομα του Σουηδού ευερ­γέτη, γνωστό παγκο­σμίως για τα βραβεία του, επέ­στρεψε στην Ελλάδα ένα μυκη­ναϊκό δαχτυ­λίδι του 1200 π.Χ. Το αρχαίο αντι­κεί­μενο παρέ­λα­βαν εκ μέρους του υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού η Ελενα Βλα­χο­γιάννη από το Τμήμα Τεκ­μη­ρί­ω­σης και Προ­στα­σίας Πολι­τι­στι­κών Αγαθών καθώς και η έφορος Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου Μάνια Μιχαη­λί­δου. Τους το παρέ­δωσε ο νέος εκτε­λε­στι­κός διευ­θυ­ντής του ιδρύ­μα­τος, Βίνταρ Χέλ­γκε­σεν, Νορ­βη­γός πολι­τι­κός που έχει χρη­μα­τί­σει πολλές φορές υπουρ­γός στην πατρίδα του και ανέλαβε να δώσει νέα πνοή στον διεθνή θεσμό. Το «παρών» έδωσαν ο πρέσβης της Ελλάδας στη Στοκ­χόλμη Ανδρέας Φρυ­γα­νάς και η δρα­στή­ρια διπλω­μά­της για τα πολι­τι­στικά θέματα της πρε­σβείας Δέσποινα Πούλου, καθώς και η Αν Φολίν, επι­κε­φα­λής του Μεσο­γεια­κού Μου­σείου της πόλης, όπου εκτί­θετο για δεκα­ε­τίες το πολύ­τιμο εύρημα.

Πώς όμως ένα δαχτυ­λίδι των Μυκη­ναίων βρέθηκε στη Σουηδία και μάλιστα στην κατοχή του Ιδρύ­μα­τος Νομπέλ; Θα μπο­ρούσε να είναι μυθι­στό­ρημα εμπνευ­σμένο από μια πραγ­μα­τική, συναρ­πα­στική, ιστορία. Το 1927, στα ιτα­λο­κρα­τού­μενα τότε Δωδε­κά­νησα, η Ιταλική Αρχαιο­λο­γική Σχολή των Αθηνών κάνει μια ανα­σκαφή στην Ιαλυσό της Ρόδου. Εκεί, σε έναν ασύλητο μυκη­ναϊκό τάφο, εντο­πί­ζο­νται από τον αρχαιο­λόγο Τζούλιο Τζάκοπι χρυσά κτε­ρί­σματα, ανάμεσα στα οποία και ένα δαχτυ­λίδι που έχει ως απει­κό­νιση δύο σφίγγες και χρο­νο­λο­γεί­ται από τον 12ο αιώνα π.Χ. Το αντι­κεί­μενο ευτυχώς κατα­λο­γο­γρα­φεί­ται στη λίστα ευρε­θέ­ντων με αριθμό 12612. Επίσης, δημο­σιεύ­ε­ται κάποια χρόνια αργό­τερα στην επι­στη­μο­νική έκδοση της Σχολής, με άρθρο του ανα­σκα­φέα, φωτο­γρα­φία και σκίτσο της ανα­πα­ρά­στα­σης.

Βρέθηκε το 1927 στα ιτα­λο­κρα­τού­μενα Δωδε­κά­νησα, σε ανα­σκαφή της Ιτα­λι­κής Αρχαιο­λο­γι­κής Σχολής Αθηνών στην Ιαλυσό της Ρόδου.

Το 1940 το δαχτυ­λίδι μαζί με άλλες πολύ­τι­μες αρχαιό­τη­τες ταξι­δεύει έως τη Ρώμη για να παρου­σια­στεί σε μια έκθεση με αρχαιό­τη­τες «από τις ιτα­λι­κές αποι­κίες» που ήθελε ο Μου­σο­λίνι, όμως δεν γυρίζει ποτέ στη Ρόδο ούτε αυτό ούτε άλλα αντι­κεί­μενα της έκθεσης. Φαί­νε­ται ότι τα άρπαξαν οι ναζί και το φυγά­δευ­σαν μέσω της πρε­σβείας τους στην ιταλική πρω­τεύ­ουσα. Εκτοτε τα ίχνη του δαχτυ­λι­διού χάνο­νται εντελώς.

Τριάντα πέντε έτη αργό­τερα, το 1975, ένας Σουηδός αρχαιο­λό­γος που έχει εργα­στεί στη Σου­η­δική Αρχαιο­λο­γική Σχολή της Αθήνας και είναι άριστος γνώστης του επι­στη­μο­νι­κού πεδίου του, ο Καρλ Γκου­στάβ Στι­ρέ­νιους, στέλνει μια επι­στολή στον αρχαιο­λόγο φίλο του Χρίστο Ντούμα, τον ενη­με­ρώ­νει για ένα δαχτυ­λίδι που εκτί­θε­ται στη Στοκ­χόλμη και είναι πανο­μοιό­τυπο με αυτό της Ρόδου. Η υπόθεσή του ήταν πως είτε επρό­κειτο για πιστό αντί­γραφο είτε για το αυθε­ντικό αντι­κεί­μενο που εκλάπη από την Ελλάδα. Τον ενη­με­ρώ­νει επίσης πως περι­ήλθε στην κατοχή του Ιδρύ­μα­τος Νομπέλ ύστερα από δωρεά του Ούγγρου νομπε­λί­στα Γκέοργκ φον Μπέκεσι. Ο επι­στή­μο­νας το είχε αγο­ρά­σει κάπου στην Αμερική (προ­φα­νώς στη «μαύρη» αγορά) και το δώρισε μαζί με την υπό­λοιπη συλλογή αρχαιο­τή­των.

Οι δύο αρχαιο­λό­γοι αλλη­λο­γρα­φούν αλλά η υπόθεση δεν προ­χω­ρεί. Η αλλη­λο­γρα­φία τους όμως απο­τέ­λεσε τη βάση για νέο αίτημα από το Τμήμα Τεκ­μη­ρί­ω­σης και Προ­στα­σίας Πολι­τι­στι­κών Αγαθών του ΥΠΠΟ. Το υπουρ­γείο έστειλε μάλιστα και δύο αρχαιο­λό­γους που ταύ­τι­σαν το δαχτυ­λίδι με το εύρημα της Ρόδου. Σπου­δαίο ρόλο έπαιξε η πρε­σβεία μας αλλά και μια ευσυ­νεί­δητη υπάλ­λη­λος του Τμή­μα­τος Απο­κτη­μά­των του Μεσο­γεια­κού Μου­σείου, η Μαρία Ντάλ­στρομ, που έθεσε τις βάσεις για την ομαλή δια­δι­κα­σία του επα­να­πα­τρι­σμού. Υπήρχαν άλλωστε αδιά­σει­στα στοι­χεία. Ετσι, το Μεσο­γειακό Μουσείο αλλά και το Ιδρυμα Νομπέλ απο­φά­σι­σαν να το επι­στρέ­ψουν στην Ελλάδα. Την απόφαση χαι­ρέ­τισε η Λίνα Μενδώνη με δήλωσή της, ενώ φαί­νε­ται ότι το δαχτυ­λίδι θα επι­στρέ­ψει στην πατρίδα του, τη Ρόδο, μετά 80 χρόνια απου­σίας. Είναι η πρώτη φορά που το Ιδρυμα Νομπέλ συναι­νεί στο να απο­χω­ρι­στεί ένα από τα πολύ­τιμα αντι­κεί­μενα της συλ­λο­γής του και το πράττει με χαρά, όπως είπε στην «Κ» ο κ. Χέλ­γκε­σεν, διότι αυτό είναι το ηθικά σωστό, ιδιαί­τερα από ένα ίδρυμα του οποίου το πνεύμα είναι να επι­βρα­βεύει τα δημιουρ­γή­ματα στα γράμ­ματα και στις επι­στή­μες που προ­χω­ρούν μπροστά την ανθρω­πό­τητα.

Πηγή kathimerini.gr

Μαρ­γα­ρίτα Πουρ­νάρα