Στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς οι χορευτικές παραδόσεις της Νισύρου

Επτά εθι­μι­κές πρα­κτι­κές και κοι­νω­νι­κές τελε­τουρ­γίες εγγρά­φο­νται στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελλάδας.

Συγκε­κρι­μένα, εγγρά­φο­νται οι Τηγα­νί­τες τ’ Αγιού στην Κέρκυρα, το Αμπαλί, παρα­δο­σιακό παι­χνίδι της Λευ­κά­δας, η Λευ­κα­δί­τικη λαδό­πιτα, οι χορευ­τι­κές παρα­δό­σεις της Νισύρου, τα Καλή­μερα Ευρυ­τα­νίας, η τέχνη της παρα­δο­σια­κής παρα­σκευής του τυριού Μανούρι Βλάστης και τα Σάγια Νέας Καρ­βά­λης.

Οι τηγα­νί­τες τ’ Αγιού στην Κέρκυρα

Κατά τη διάρ­κεια του τρι­ή­με­ρου εορ­τα­σμού του Αγίου Σπυ­ρί­δωνα στην Κέρκυρα, παρα­σκευά­ζο­νται κατ’ οίκον, πωλού­νται από κατα­στή­ματα και πλα­νό­διους πωλητές ή προ­σφέ­ρο­νται από διά­φο­ρους Φορείς, Σωμα­τεία ή Συλ­λό­γους , οι “τηγα­νί­τες τ’ Αγιού”. Πρό­κει­ται για ένα προϊόν ζύμης που τηγα­νί­ζε­ται σε λάδι και σερ­βί­ρε­ται με κρυ­σταλ­λική ή άχνη ζάχαρη και κανέλα. Αρχικά συν­δέ­θηκε με την ολο­νύ­χτια λει­τουρ­γία την παρα­μονή στην εκκλη­σία του Αγ. Σπυ­ρί­δωνα (βεγιόνι), καθώς οι πιστοί κατα­νά­λω­ναν τηγα­νί­τες που θα τους βοη­θού­σαν να αντα­πε­ξέλ­θουν στην κούραση. Στα­διακά αυτό μετα­τρά­πηκε σε έθιμο που απο­τε­λεί ανα­πό­σπα­στη τελε­τουρ­γία στην συνεί­δηση των απα­ντα­χού Κερ­κυ­ραίων σε σχέση με την εορτή του προ­στάτη Αγίου. Την πρω­το­βου­λία για την εγγραφή του στοι­χείου είχε η κερ­κυ­ραϊκή κοι­νό­τητα.

Αμπαλί

Το «Αμπαλί» είναι παρα­δο­σιακό ομαδικό παι­χνίδι που παί­ζε­ται με ξύλινες μπάλες σε ειδικά δια­μορ­φω­μένο γήπεδο ανοι­χτού χώρου. Το «Αμπαλί» φαί­νε­ται να προ­έρ­χε­ται από το παι­χνίδι Bocce το οποίο ανα­πτύ­χθηκε στην Αρχαία Ρώμη. Δια­μορ­φώ­θηκε στη σύγ­χρονή του μορφή στην Ιταλία και στη Γαλλία και εξα­πλώ­θηκε στην υπό­λοιπη Ευρώπη. Στους Λευ­κα­δί­τες πέρασε κατά την Ιταλική κατοχή (μέσα 14ου αιώνα μέχρι και τέλη του 18ου) και εξα­κο­λού­θησε να παί­ζε­ται μέχρι το τέλος της δεκα­ε­τίας του 1970. Σήμερα ο Σύλ­λο­γος Λευ­κα­δίων Ηλιού­πο­λης και γύρω Δήμων «Η ΦΑΝΕΡΩΜΕΝΗ» διορ­γα­νώ­νει τουρ­νουά στα οποία καλού­νται και παλαιό­τε­ροι γνώστες του παι­χνι­διού με στόχο να μετα­λα­μπα­δεύ­σουν τις γνώσεις και το ζήλο τους στους νεό­τε­ρους. Ύστερα από πρόταση του βου­λευτή Λευ­κά­δος κ. Αθα­νά­σιου Καββαδά, το Δ.Σ. του Συλ­λό­γου Λευ­κα­δίων Ηλιού­πο­λης και γύρω Δήμων «Η ΦΑΝΕΡΩΜΕΝΗ» απο­φά­σισε ομόφωνα να προβεί στη δια­δι­κα­σία εγγρα­φής του στοι­χείου «Αμπαλί» στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς.

Λευ­κα­δί­τικη λαδό­πιτα

Η λευ­κα­δί­τικη λαδό­πιτα είναι παρα­δο­σιακό γλυκό και απο­τε­λεί σήμα κατα­τε­θέν της λευ­κα­δί­τι­κης γαστρο­νο­μίας. Για την παρα­σκευή της χρη­σι­μο­ποιού­νται  απλά υλικά που υπήρχαν ανέ­κα­θεν σε κάθε λευ­κα­δί­τικο σπίτι και τα βασικά συνί­στα­νται στα εξής: Ελαιό­λαδο, αλεύρι, ζάχαρη (ή μέλι), πετι­μέζι στα­φυ­λιού. Η λαδό­πιτα απο­τε­λεί το κατε­ξο­χήν προ­σφε­ρό­μενο γλύ­κι­σμα σε κάθε είδους κοι­νω­νική εκδή­λωση των Λευ­κα­δι­τών. Την συνα­ντάμε σαν κέρασμα σε όλες τις χαρού­με­νες περι­στά­σεις όπως ορκω­μο­σίες, αρρα­βώ­νες, γάμους, βαπτί­σεις, αγορές αυτο­κι­νή­των, χτίσιμο σπιτιού, ενώ δεν λείπει και από τις δύσκο­λες στιγμές όπως είναι οι κηδείες και τα μνη­μό­συνα. Την Πρω­το­χρο­νιά, προ­σθέ­το­ντας ένα φλουρί, απο­τε­λεί την βασι­λό­πιτα των νοι­κο­κυ­ριών. Η τοπική κοι­νω­νία επέ­δειξε μεγάλο ενδια­φέ­ρον ώστε να δρο­μο­λο­γη­θεί η σύνταξη της συγκε­κρι­μέ­νης έκθεσης και να συμπε­ρι­λη­φθεί η λαδό­πιτα στα στοι­χεία της Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς.

Χορευ­τι­κές παρα­δό­σεις Νισύρου

Το πανη­γύρι της Πανα­γιάς, τον Δεκα­πε­νταύ­γου­στο, είναι η σημα­ντι­κό­τερη ημέρα για τον όπου γης Νισύριο και γι’ αυτό επι­διώ­κει να βρί­σκε­ται στο νησί την ημέρα αυτή για να συμ­με­τά­σχει στην πάνδημη χαρά.. Ο «Χορός της Κούππας» σε συνάρ­τηση με τον χαρα­κτήρα των νισυ­ρια­κών πανη­γυ­ριών στα οποία χορεύ­ε­ται, προάγει την κοι­νω­νική αλλη­λεγ­γύη και τη συνοχή της κοι­νό­τη­τας των Νισυ­ρίων, όπου και αν δια­βιούν. Ο Χορός Καμάρες, επίσης, απο­τε­λεί συστα­τικό στοι­χείο της παρά­δο­σης και θεω­ρεί­ται ανα­πό­σπα­στο τμήμα των μου­σι­κο­χο­ρευ­τι­κών εκδη­λώ­σεων του νησιού.  Το γεγονός ότι τα βήματά του είναι δια­φο­ρε­τικά από τους κυκλι­κούς χορούς, που είναι οι συνη­θι­σμέ­νοι χοροί, του­λά­χι­στον για τα νησιά του Αιγαίου, αυτό προ­κα­λεί ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον για τις νέες γενιές. Την πρω­το­βου­λία για την εγγραφή των Χορευ­τι­κών Παρα­δό­σεων Νισύρου Κούπα και Καμάρες στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελλάδας είχαν η Εται­ρεία Νισυ­ρια­κών Μελετών σε συνερ­γα­σία με την τοπική κοι­νό­τητα Νισύρου.

Καλή­μερα Ευρυ­τα­νίας

Τα Καλή­μερα τρα­γου­διού­νται στην τοπική κοι­νό­τητα του Μεγάλου Χωριού Ευρυ­τα­νίας την παρα­μονή των Φώτων (5 Ιανουα­ρίου) από ομάδες ανδρών, τις οποίες συνο­δεύ­ουν ντα­ού­λια και κλαρίνο. Πρό­κει­ται για ευχές «Καλής Ημέρας», που απευ­θύ­νο­νται ξεχω­ρι­στά στον νοι­κο­κύρη, τη νοι­κο­κυρά, τα παιδιά τους, τη χήρα, τον ξενι­τε­μένο και τον παππά και λέγο­νται τρα­γου­δι­στά σε κάθε σπίτι του χωριού από τους Καλη­με­ρά­δες. Οι οικο­δε­σπό­τες κερνάνε την ομάδα μεζέδες και ποτά και τους δίνουν χρήματα, τα οποία συγκε­ντρώ­νο­νται σε ένα κοινό ταμείο. Ανήμερα των Φώτων οργα­νώ­νε­ται μεγάλο γλέντι που πλη­ρώ­νε­ται απο­κλει­στικά από το ταμείο των Καλη­με­ρά­δων και στο οποίο συμ­με­τέ­χει ενεργά όλο το χωριό και οι επι­σκέ­πτες του. Την πρω­το­βου­λία για την εγγραφή του στοι­χείου Καλή­μερα στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελλάδας είχε η κοι­νό­τητα του Μεγάλου Χωριού Ευρυ­τα­νίας.

Η τέχνη της παρα­δο­σια­κής παρα­σκευής του τυριού Μανούρι Βλάστης

Η βιοτεχνική-χειροτεχνική τυρο­κό­μηση του Μανου­ριού στη Βλάστη γίνεται από τους κτη­νο­τρό­φους που κατά τη διάρ­κεια του καλο­και­ριού δια­τη­ρούν τα κοπάδια τους στον ορεινό και ημιο­ρεινό χώρο που ορί­ζε­ται από τα βουνά Άσκιο και Μουρίκι. Η παρα­δο­σιακή παρα­σκευή του Μανου­ριού γίνεται απο­κλει­στικά εποχικά, δηλαδή μόνο κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγου­στο, γιατί τότε το γάλα έχει την απα­ραί­τητη ποσό­τητα λίπους για να γίνει το τυρί. Το μανούρι στη Βλάστη παρα­σκευά­ζε­ται από κατσι­κί­σιο γάλα και η τυρο­κό­μηση γίνεται καθη­με­ρινά, αμέσως μετά το άρμεγμα των ζώων, στη στάνη. Για τους Βλα­τσιώ­τες το Μανούρι είναι «ο βασι­λιάς των τυριών», για αυτό και διορ­γα­νώ­νουν τη «Γιορτή του μανου­ριού» κάθε Αύγου­στο. Παράλ­ληλα, εκτός από ένα εκλεκτό τυρο­κο­μικό προϊόν, το μανούρι απο­τε­λεί ένα σύμβολο, ένα στοι­χείο ανα­φο­ράς της συλ­λο­γι­κής ταυ­τό­τη­τας της κοι­νό­τη­τας. Για αυτούς που δεν ζουν πλέον στη Βλάστη, το μανούρι έχει έναν ακόμη λόγο να είναι «νόστιμο»: έχει τη γεύση του σπιτιού στο οποίο με λαχτάρα επι­στρέ­φουν κάθε καλο­καίρι.

Σάγια

Κάθε χρόνο στις 5 Ιανουα­ρίου, παρα­μονή των Θεο­φα­νείων στην Νέα Καρβάλη Καβάλας, έναν προ­σφυ­γικό οικισμό που ιδρύ­θηκε το 1925 από Καπ­πα­δό­κες πρό­σφυ­γες από την Καρβάλη (Γκέλ­βερι), επι­τε­λεί­ται ένα δρώμενο που είναι από παλιά γνωστό ως «Σάγια». Σύμφωνα με τοπικές μαρ­τυ­ρίες και την ζώσα εν γένει καπ­πα­δο­κική παρά­δοση, επι­τε­λού­νταν στην Καπ­πα­δο­κία την παρα­μονή των Φώτων με πάνδημη συμ­με­τοχή. Οι νέοι του οικι­σμού μεταμ­φιέ­ζο­νται σε κερα­σφόρα όντα με μάσκες και κου­δού­νια (Σάγια), ξεχύ­νο­νται στους δρόμους, περι­φέ­ρουν την Καμήλα, καλα­ντί­ζουν και πει­ρά­ζουν τους περα­στι­κούς και τις νοι­κο­κυ­ρές. Κατα­λή­γουν στην πλατεία του χωριού όπου ανάβουν μεγάλη φωτιά, πηδούν από πάνω, χορεύ­ουν και γλε­ντούν. Η τελετή αυτή σύμφωνα με τη ζωντανή παρά­δοση σφρα­γί­ζει το τέλος του Δωδε­καη­μέ­ρου και με την καθα­για­στική δύναμη της φωτιάς αλλά και τις προ­σευ­χές διώχνει τους καλι­κάν­τζα­ρους (Σάγια) πάλι στα έγκατα της γης, μέχρι τον επόμενο χειμώνα, όταν θα ξανα­βγούν στην επι­φά­νεια για να ταλαι­πω­ρή­σουν για δώδεκα ημέρες μέχρι τις 5 Ιανουα­ρίου ανθρώ­πους και ζωντανά. Την πρω­το­βου­λία για την εγγραφή του στοι­χείου Σάγια στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελλάδας είχε το Κέντρο Καπ­πα­δο­κι­κών Μελετών.

Πηγή: Reporter.gr