Στο Εθνικό Ευρετήριο της Αϋλης Κληρονομιάς το «Καφέ Mevlana» στην Παλιά Πόλη

Οκτώ από τα ωραιό­τερα καφε­νεία της Ελλάδας που κου­βα­λούν τη δική τους ιστορία από κάθε γωνιά της χώρας εγγρά­φο­νται στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο Αϋλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς μαζί με ακόμα οκτώ εθιμικά δρώμενα, πολι­τι­σμι­κές πρα­κτι­κές και κοι­νω­νι­κές τελε­τουρ­γίες από όλη την Ελλάδα.

Γράφει η Ξένια Στούκα

Με απόφαση της υπουρ­γού Πολι­τι­σμού και Αθλη­τι­σμού Λίνας Μενδώνη εγγρά­φο­νται στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο της Αϋλης Κλη­ρο­νο­μιάς οκτώ «ιστο­ρικά καφε­νεία» και μεταξύ άλλων τα ήθη και έθιμα: «Μάηδες της Μακρι­νί­τσας Πηλίου», «Βοσκική στον Ψηλο­ρείτη», «Νύχτα των Στοι­χειών στην Αμφισσα», «Αρά­πη­δες Μονα­στη­ρα­κίου Δράμας», «παρα­δο­σιακή πρα­κτική της άρδευ­σης με σηκω­μένο αυλάκι στο Κυρια­κο­χώρι Φθιώ­τι­δας» και ο χορός «Σέρα» των Ποντίων.

Τα οκτώ ιστο­ρικά καφε­νεία σερ­βί­ρουν καφέ στη χόβολη με συνο­δευ­τικό λου­κου­μάκι για περισ­σό­τερο από έναν αιώνα κι απο­τε­λούν σημείο ανα­φο­ράς με ιδιαί­τε­ρους συμ­βο­λι­σμούς για τις τοπικές κοι­νω­νίες, όπου λει­τουρ­γούν ακόμα και σήμερα. Στην Αθήνα το Καφε­νείο «Ωραία Ελλάς» αφη­γεί­ται την εμβλη­μα­τική παρου­σία του στην πόλη στις οδού Μητρο­πό­λεως 59 και Παν­δρό­σου 36. Οταν άνοιξε για πρώτη φορά τις πόρτες του, ήταν το 1839 κατά την περίοδο του Οθωνα στη συμβολή των οδών Ερμού και Αιόλου. Εφη­με­ρί­δες της εποχής έκαναν λόγο για στέκι πολι­τι­κών, αγω­νι­στών, λογο­τε­χνών, περι­η­γη­τών και δημο­σιο­γρά­φων της εποχής στην Αθήνα. Σήμερα η θέα στον Ιερό Βράχο, στη Ρωμαϊκή Αγορά, στη Βιβλιο­θήκη του Αδρια­νού και τα Ανα­φιώ­τικα συνο­μι­λεί με τις αντίκες και την ιστορία του καφε­νείου, δημιουρ­γώ­ντας μια μονα­δική ατμό­σφαιρα.

Η μέχρι στιγμής κατα­γραφή στο Ευρε­τή­ριο περι­λαμ­βά­νει επίσης το «Καφέ Κήπος» στην καρδιά της πόλης των Χανίων, που ο επι­σκέ­πτης συναντά φωτο­γρα­φίες και κορ­νί­ζες από το 1870, ενώ θαμώνες του ήταν ο Ελευ­θέ­ριος Βενι­ζέ­λος, ο Νίκος Καζαν­τζά­κης και ο Κώστας Καρυω­τά­κης. Στη λίστα συνα­ντάμε το «Καφέ Mevlana» στην Παλιά Πόλη της Ρόδου, που στε­γά­ζε­ται σε κτίριο του 14ου αιώνα, ενώ ο εσω­τε­ρι­κός διά­κο­σμός του εξι­στο­ρεί τη μακρά παρου­σία του στο νησί. Στη Μυτι­λήνη δύο ιστο­ρικά καφε­νεία εμπλου­τί­ζουν τη λίστα. Συγκε­κρι­μένα, τα Καφέ «Ερμής» και «Πανελ­λή­νιο» είναι από τα ομορ­φό­τερα ιστο­ρικά σημεία του νησιού που κου­βα­λούν τη δική τους αφήγηση στην ανά­πτυξη της αστικής τάξης της Μυτι­λή­νης κατά τη δεκα­ε­τία του ’30.

Το «Μεγάλο Καφε­νείο» στην πλατεία του Αγίου Βασι­λείου στην Τρίπολη στέκει επί δεκα­ε­τίες και συνδέει το ένδοξο παρελ­θόν της Τρί­πο­λης με το σύγ­χρονο πρόσωπο της σημε­ρι­νής πόλης. Στα ιστο­ρικά καφε­νεία προ­στί­θε­ται και η Λέσχη Κομο­τη­ναίων στην Κομο­τηνή, που στε­γά­ζε­ται σε κτίριο του 1921 κι απο­τε­λεί σήμερα χώρο πολι­τι­σμού. Τη λίστα ολο­κλη­ρώ­νει το «Γυαλί Καφενέ» ή «Μεγάλο Καφε­νείο» στην Αμφισσα. Περ­νώ­ντας το κατώφλι του, δεν θα αργή­σετε σήμερα να νιώσετε την εποχή που σειόταν από τα γέλια η αίθουσα όταν ανέ­βαι­ναν στη σκηνή του ο Αυλω­νί­της, ο Φωτό­που­λος και ο Μακρής. Είναι το ιστο­ρικό μέρος που γυρί­στη­καν σκηνές από το «Θίασο» του Θόδωρου Αγγε­λό­που­λου.

Ηθη και έθιμα

Παρα­μέ­νο­ντας στην καρδιά της Στερεάς Ελλάδας, στην πόλη της Αμφισ­σας, η μυρωδιά από την επε­ξερ­γα­σία του δέρ­μα­τος μας ταξι­δεύει στην ανα­πα­ρά­σταση του τοπικού θρύλου του Στοι­χειού της Χάρ­μαι­νας, που πραγ­μα­το­ποιεί­ται το τελευ­ταίο Σάββατο των Απο­κριών και εγγρά­φηκε ως έθιμο στο Ευρε­τή­ριο Αϋλης Κλη­ρο­νο­μιάς. Η νέα αυτή εθιμική πρα­κτική τελεί­ται τα τελευ­ταία 25 χρόνια στην πόλη. Μέσα από τη δρα­μα­το­ποί­ηση του τοπικού θρύλου ανα­δει­κνύ­ε­ται η σημασία που απο­δί­δε­ται από τη συλ­λο­γική μνήμη και την προ­φο­ρική παρά­δοση στο νερό, ως πηγή ζωής και κινη­τή­ριος δύναμη των βυρ­σο­δε­ψείων χάρη στα οποία άνθησε η οικο­νο­μία της Αμφισ­σας.

Οσον αφορά το αγρο­τικό φυσιο­λα­τρικό δρώμενο «Μάηδες» της Μακρι­νί­τσας Πηλίου, ξυπνάει τη συλ­λο­γική μνήμη και ταυ­τό­τητα της περιο­χής και απο­τε­λεί δια­χρο­νική πηγή έμπνευ­σης για πολλούς καλ­λι­τέ­χνες. Η «Βοσκική και ο κόσμος του βοσκού στον Ψηλο­ρείτη» είναι ένα σύνολο παρα­δο­σια­κών τεχνι­κών και πολι­τι­σμι­κών πρα­κτι­κών που συν­δέ­ο­νται άμεσα με την καθη­με­ρι­νό­τητα των βοσκών και την επι­βί­ωσή τους. Η επι­τέ­λεση του εθίμου των Αρά­πη­δων Μονα­στη­ρα­κίου Δράμας απο­τε­λεί πολι­τι­στικό γεγονός με ιδιαί­τερη σημασία για τη δια­τή­ρηση της αίσθη­σης της κοινής κατα­γω­γής, της ιστο­ρίας και της ταυ­τό­τη­τας της κοι­νό­τη­τας. Τελεί­ται την ημέρα των Θεο­φα­νίων με σκοπό «το καλό και τη σοδειά», ενώ η δια­φύ­λαξη του εθίμου βασί­ζε­ται στη συμ­με­τοχή των νέων.

Η παρα­δο­σιακή πρα­κτική της άρδευ­σης με σηκω­μένο αυλάκι στο Κυρια­κο­χώρι Φθιώ­τι­δας αρδεύει τις ρίζες της από τον 18ο αιώνα, όπου οι Κυρια­κο­χω­ρί­τες συλ­λέ­γουν με φράγμα το νερό ορεινού παρα­πο­τά­μου του Ινάχου και με τη βοήθεια μόνο της βαρύ­τη­τας το διο­χε­τεύ­ουν σε μακρύ­τατο υδραύ­λακα, το απο­θη­κεύ­ουν σε υπαί­θρια μεγάλων δια­στά­σεων στέρνα και στη συνέ­χεια το δια­νέ­μουν με μικρό­τερα αυλάκια σε κάθε κήπο χωριστά. Τα «Σίχνα» είναι έθιμο που χαρα­κτη­ρί­ζει τον εορ­τα­σμό των Θεο­φα­νίων στο Λιτό­χωρο Πιερίας.

Πρό­κει­ται για σημαίες μεγάλων δια­στά­σεων με έντονα χρώματα, οι οποίες στο κέντρο τους έχουν σχη­μα­τι­σμένο σταυρό. Το «Γαϊ­τα­νάκι της Ανά­λη­ψης» επι­τε­λεί­ται τη Δευτέρα του Πάσχα, στην πλατεία του χωριού Ανάληψη του Δήμου Θέρμου Αιτω­λο­α­καρ­να­νίας. Γνωστός και με την ονο­μα­σία Πυρ­ρί­χιος, ο «Χορός Σέρρα» απο­τε­λεί ιδιαί­τερα σημα­ντική έκφραση της ταυ­τό­τη­τας των Ελλήνων Ποντίων -προσφύγων και μεταναστών- σε όλο τον κόσμο. Χορεύ­ε­ται ένοπλος, απο­κλει­στικά από άνδρες και μιμεί­ται σχήματα μάχης.

Πηγή eleftherostypos.gr