Το Μουούρι το πασχαλιάτικο έδεσμα της Καλύμνου, στις νέες εγγραφές στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας

​Το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού, με ιδιαί­τερα χαρά, ανα­κοι­νωσε την εγγραφή δεκα­εν­νέα (19) νέων στοι­χείων άυλης πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς, στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελλάδας. Το ΥΠΠΟ, μέσω της καθ’ ύλην αρμό­διας Διεύ­θυν­σης Νεό­τε­ρης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς εφαρ­μό­ζει, από το 2006, στην Ελλάδα την Σύμβαση για τη Δια­φύ­λαξη της Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς (UNESCO, 2003). Τα Δελτία για τα δεκα­εν­νέα στοι­χεία άυλης πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς υπο­βλή­θη­καν το 2022. Έτυχαν συστη­μα­τι­κής επε­ξερ­γα­σίας από τη Διεύ­θυνση Νεό­τε­ρης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς, την Εθνική Επι­στη­μο­νική Επι­τροπή για την Εφαρ­μογή στην Ελλάδα της Σύμ­βα­σης για τη Δια­φύ­λαξη της Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς (UNESCO, 2003) και, φυσικά, τις ίδιες τις κοι­νό­τη­τες των  φορέων.

Η Υπουρ­γός Λίνα Μενδώνη, με την αποδοχή της εισή­γη­σης της Επι­τρο­πής για την εγγραφή των δεκα­εν­νέα νέων στοι­χείων στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο, δήλωσε:

«Με την εγγραφή δεκα­εν­νέα νέων στοι­χείων στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς, το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού κάνει ένα ακόμα σημα­ντικό βήμα για την προ­στα­σία και ανά­δειξη της συλ­λο­γι­κής μας ταυ­τό­τη­τας. Τα στοι­χεία που εγγρά­φο­νται εμπε­ριέ­χουν το απο­τύ­πωμα των ανθρώ­πων στο διάβα του χρόνου. Ένα απο­τύ­πωμα που συμπυ­κνώ­νει την εμπει­ρία, τη γνώση, τις δεξιό­τη­τες, την ευρη­μα­τι­κό­τητα, τη δημιουρ­γι­κό­τητα και το συναί­σθημα του λαού μας όπως αυτά εκδη­λώ­νο­νται σε διά­φο­ρους τόπους, απο­τε­λώ­ντας ψηφίδες της εθνικής μας αυτο­συ­νει­δη­σίας.  Η άυλη πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά της πατρί­δας μας φέρει βαθιά τα ίχνη ενός πλού­σιου και, ως κάποιο βαθμό, ανε­ξε­ρεύ­νη­του παρελ­θό­ντος του λαού μας. Ταυ­τό­χρονα είναι βιωμένη παρά­δοση, ζωντανό στοι­χείο του Πολι­τι­σμού μας. Οφεί­λουμε να την τιμούμε, να τη σεβό­μα­στε και να τη δια­φυ­λάτ­τουμε ως εχέγγυο αυτο­γνω­σίας για εμάς τους ίδιους και για τις επό­με­νες γενιές.»

Στο πλαίσιο της εφαρ­μο­γής της Σύμ­βα­σης της UNESCO, η χώρα μας δημιούρ­γησε και εμπλου­τί­ζει συστη­μα­τικά το Εθνικό Ευρε­τή­ριο Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς, στο οποίο κοι­νό­τη­τες φορέων άυλης πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς έχουν τη δυνα­τό­τητα να ανα­δεί­ξουν τα στοι­χεία που οι ίδιες θεωρούν σημα­ντικά, για την ταυ­τό­τητά τους. Η εγγραφή τους στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο δεν απο­τε­λεί παρά ένα μόνο βήμα για τη συνερ­γα­σία διοί­κη­σης, επι­στη­μο­νι­κής κοι­νό­τη­τας και, κυρίως, των ίδιων των κοι­νο­τή­των ως φορέων, για την εκπό­νηση και την εφαρ­μογή  πολι­τι­κών οι οποίες απο­σκο­πούν στη δια­φύ­λαξη των παρα­δό­σεων και τη μετά­δοσή τους στις νεό­τε­ρες γενιές.

Η ετήσια δια­δι­κα­σία εμπλου­τι­σμού του Εθνικού Ευρε­τη­ρίου Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελλάδας ξεκι­νάει κάθε Ιανουά­ριο, με τη δημόσια πρό­σκληση που απευ­θύ­νει η ΔΙΝΕΠΟΚ, σύμφωνα με ορι­σμένο χρο­νο­διά­γραμμα. Η Εθνική Επι­στη­μο­νική Επι­τροπή κατά τις συνε­δριά­σεις που πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν στις 8 Ιουνίου 2023, 29 Ιουνίου 2023, 4 Οκτω­βρίου 2023, 13 Νοεμ­βρίου 2023, 19 Ιανουα­ρίου 2024 έκανε θετική εισή­γηση για  την εγγραφή δεκα­εν­νέα στοι­χείων άυλης πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς, την οποία έκανε δεκτή η Υπουρ­γός Πολι­τι­σμού.

Τα στοι­χεία που εγγρά­φο­νται στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελλάδας είναι τα εξής:

1. Ριζί­τικα τρα­γού­δια Δυτικής Κρήτης

Ο τίτλος Ριζί­τικα παρα­πέ­μπει στο Δημο­τικό τρα­γούδι που δημιουρ­γή­θηκε στα χωριά των παρυφών (ριζών) του ορεινού όγκου των Λευκών Ορέων (Μαδάρες) των Χανίων. Από τα τρα­γού­δια που έσωσε η προ­φο­ρική παρά­δοση προ­κύ­πτει ότι υπήρχαν του­λά­χι­στον από τον 8ο μ.Χ. αιώνα. Τα πρώτα τρα­γού­δια ήταν κυρίως ηρωικά. Αργό­τερα δημιουρ­γή­θη­καν πολλά τρα­γού­δια που κάλυ­πταν όλες τις εκφάν­σεις της ζωής (πολε­μικά, ερωτικά, χαράς λύπης, θανάτου κ.α.) όπου τρα­γου­διού­νται στις αντί­στοι­χες κοι­νω­νι­κές εκδη­λώ­σεις. Είναι γραμ­μένα σε δεκα­πε­ντα­σύλ­λαβο και τρα­γου­διού­νται κυκλικά, δηλαδή τρα­γου­διού­νται από έναν και επα­να­λαμ­βά­νο­νται από περισ­σό­τε­ρους. Τα χαρα­κτη­ρί­ζει η μεγάλη πνοή, παράλ­ληλα με την ιδιά­ζουσα μορφική έκφραση και την μελω­δική σύνδεση, τρα­γου­διού­νται σε 50 περίπου μελω­δίες και είναι περίπου 800.

2. Ετήσιο Αντά­μωμα Σαρα­κα­τσα­ναίων Ηπείρου στη Σαρα­κα­τσά­νικη Στάνη στον Γυφτό­κα­μπο Ζαγο­ρίου

Το Ετήσιο Αντά­μωμα Σαρα­κα­τσα­ναίων Ηπείρου πραγ­μα­το­ποιεί­ται από το 1979 στον Γυφτό­κα­μπο Ζαγο­ρίου Ιωαν­νί­νων, στη Σαρα­κα­τσά­νικη Στάνη, πιστό αντί­γραφο της  σαρα­κα­τσά­νι­κης ζωής, σε ένα κατά­φυτο περι­βάλ­λον. Σαρα­κα­τσά­νοι από κάθε γωνιά της Ελλάδας συγκε­ντρώ­νο­νται σε μια μεγάλη υπαί­θρια πολι­τι­στική εκδή­λωση, στην προ­σπά­θειά τους να δια­τη­ρή­σουν την παρά­δοσή τους, την πολι­τι­στική τους κλη­ρο­νο­μιά και τις αμοι­βαίες σχέσεις. Επι­τε­λούν τα έθιμά τους με ανα­πα­ρα­στά­σεις από τη νομα­δική ζωή, παρα­δο­σια­κούς χορούς και αφη­γή­σεις.

3. Η τέχνη παρα­σκευής παρα­δο­σια­κού του­λου­μί­σιου τυριού στον Ζάρακα Λακω­νίας

Το του­λου­μί­σιο τυρί οφείλει το όνομά του στο γεγονός ότι ωρι­μά­ζει μέσα σε του­λούμι, δηλαδή μέσα σε τομάρι κατσι­κιού ή προ­βά­του. Τα τομάρια προ­έρ­χο­νται από υγιή κατσί­κια ή πρόβατα, που, μετά από δια­δι­κα­σία απο­λύ­μαν­σης και συντή­ρη­σης, γυρί­ζο­νται έτσι ώστε οι τρίχες —οι οποίες λει­τουρ­γούν ως μόνωση— να είναι προς την εσω­τε­ρική πλευρά που θα μπει το τυρί. Το του­λου­μί­σιο φτιά­χνε­ται συνήθως από μείγμα πρό­βειου και κατσι­κί­σιου γάλα­κτος. Το τυρί αποκτά μια ξεχω­ρι­στή, έντονη και ελαφρώς πικά­ντικη γεύση.

4. Η Αμπε­λο­οι­νική Παρά­δοση της Ραψάνης

Η Ραψάνη, μία από τις 4 ΠΟΠ ζώνες (Νάουσα, Αμύ­νταιο, Γου­μέ­νισσα, Ραψάνη), είναι η νοτιό­τερη και μικρό­τερη σε έκταση ζώνη με 1700 στρέμ­ματα συνο­λικά, στην οποία το κρασί ΠΟΠ «Ραψάνη» παρά­γε­ται απο­κλει­στικά από τη συν-οινοποίηση τριών ερυθρών ποι­κι­λιών: Ξινό­μαυρο, Κρασάτο και Σταυ­ρωτό, με αυστη­ρές προ­δια­γρα­φές, σύμφωνα με το Διά­ταγμα του 1971. Οι κλι­μα­το­λο­γι­κές συν­θή­κες καθο­ρί­ζο­νται από τον Όλυμπο, που προ­φυ­λάσ­σει την περιοχή από τους βόρειους ψυχρούς ανέμους, από το υγρό στοι­χείο του Πηνειού και του Αιγαίου πελά­γους, καθώς και από το επι­κλι­νές έδαφος, με την καλή απο­στράγ­γιση και τα ιδιαί­τερα συστα­τικά του, δια­μορ­φώ­νο­ντας ένα μονα­δικό αμπε­λουρ­γικό τοπίο, με ιδιαι­τέ­ρους οίνους.

5. Η Αμπε­λο­οι­νική Παρά­δοση της Λήμνου

Η αμπε­λο­οι­νική παρά­δοση σήμερα στη Λήμνο είναι πλούσια και μεγάλης σημα­σίας για τους κατοί­κους. Με τις ρίζες της στην αρχαιό­τητα και μπο­λια­σμένη με τη γνώση των σπου­δαίων αμπε­λο­καλ­λιερ­γη­τών προ­σφύ­γων που έφτασαν στο νησί το 1922 από το Ρέις Ντερέ της Μικράς Ασίας, ξεχω­ρί­ζει για τα προ­ϊ­ό­ντα της που είναι ξακου­στά σε ολό­κληρη την Ελλάδα. Κρασιά με ονο­μα­σία προ­έ­λευ­σης, τσί­πουρο διπλής απο­στά­ξεως, μούστος, σταφίδα και ξύδι απο­τε­λούν τα προ­ϊ­ό­ντα της αμπέλου που παρά­γο­νται με μεράκι από τους κατοί­κους της Λήμνου. Οι ιστο­ρι­κές ανα­φο­ρές στο κρασί που πηγαί­νουν πίσω μέχρι την Αρχαιό­τητα το κατα­τάσ­σουν σταθερά, μαζί με τα σιτηρά στα κύρια προ­ϊ­ό­ντα του νησιού.

6. Η Κερα­μική και Γλυ­πτική Τέχνη του Χαρά­λα­μπου Γκούμα (Αιγάλεω, Αθήνα)

Ο Χαρά­λα­μπος Γκούμας στο αγγειο­πλα­στείο του συνε­χί­ζει μία μακρά οικο­γε­νειακή παρά­δοση Σιφνίων αγγειο­πλα­στών και ειδι­κεύ­ε­ται στην παρα­γωγή δια­κο­σμη­τι­κών αρχι­τε­κτο­νι­κών στοι­χείων των νεο­κλα­σι­κών κτηρίων της Αθήνας.  Έχει στο αρχείο του εκα­το­ντά­δες εκμα­γεία και συλλογή από αυθε­ντικά αντι­κεί­μενα, τα οποία ανα­δη­μιουρ­γεί με βαθιά τεχνο­γνω­σία της παρά­δο­σης σε υψηλό αισθη­τικό επίπεδο, απο­δί­δο­ντας τη φυσιο­γνω­μία των γλυπτών των αρχι­τε­κτο­νη­μά­των του Ερνέ­στου Τσίλλερ.

7. Η κερα­μική τέχνη του Δημήτρη Κουβδή (Άγιος Στέ­φα­νος Μαντα­μά­δου Λέσβου)

Το εργα­στή­ριο αγγειο­πλα­στι­κής τέχνης της οικο­γέ­νειας Κουβδή παράγει κερα­μικά σκεύη τα οποία είναι συνυ­φα­σμένα με τον παρα­δο­σιακό τρόπο ζωής των προ­βιο­μη­χα­νι­κών κοι­νω­νιών. Είναι το μονα­δικό στη Λέσβο και από τα τελευ­ταία της Μεσο­γείου το οποίο δια­τη­ρεί όλη τη δια­δι­κα­σία της παρα­γω­γής πήλινων αντι­κει­μέ­νων με τον αμιγώς παρα­δο­σιακό τρόπο (παρα­γωγή πηλού από το τοπικό αργι­λώ­δες χώμα, επεξεργασία-φόρμες, παρα­δο­σιακό καμίνι με καύσιμη ύλη πυρήνα ελιάς και ξύλα ελαιο­δέ­ντρων, επι­ζω­γρά­φιση με φυσικό ασβέστη), δια­τη­ρώ­ντας μία πολι­τι­σμική γνώση και συνέ­χεια από την αρχαιό­τητα. Ο χώρος του εργα­στη­ρίου απο­τε­λεί και το μονα­δικό σωζό­μενο  ́δώμα ́ ́ του νησιού, δηλαδή μια πέτρινη κατα­σκευή, με επίπεδη στέγη, φτιαγ­μένη από καλάμια, ξερά πουρ­νά­ρια και πατη­μένο χώμα, στοι­χείο παρα­δο­σια­κής αρχι­τε­κτο­νι­κής και τεχνο­γνω­σίας που χάνεται, κηρυγ­μένο δια­τη­ρη­τέο μνημείο από το YΠΠΟΑ.

8. Η αγγειο­πλα­στική παρά­δοση των Μαρ­γα­ρι­τών Μυλο­πο­τά­μου Κρήτης

Η τέχνη της κατα­σκευής πήλινων χρη­στι­κών και δια­κο­σμη­τι­κών αγγείων, που ασκεί­ται εδώ και τρεις του­λά­χι­στον αιώνες στις Μαρ­γα­ρί­τες Ρεθύ­μνου, συνε­χί­ζε­ται από τους σύγ­χρο­νους αγγειο­πλά­στες των Μαρ­γα­ρι­τών. Απο­τε­λεί ταυ­το­τικό στοι­χείο της κοι­νό­τη­τας και εξα­κο­λου­θεί να απο­τε­λεί μια ζωντανή παρά­δοση που μετα­φέ­ρε­ται από γενιά σε γενιά.

9. Ο Χορός των παπάδων ή χορός των γερό­ντων στις κοι­νό­τη­τες Επί­σκε­ψης και Νυμφών Βόρειας Κέρ­κυ­ρας

Έθιμο που σημα­το­δο­τεί το τέλος των απο­κριά­τι­κων εκδη­λώ­σεων και την αρχή της Μεγάλης Τεσ­σα­ρα­κο­στής. Την Κυριακή της Τυρινής (Τρινές) έπειτα από τον κατα­νυ­κτικό εσπε­ρινό ο αρχαιό­τε­ρος ιερέας τίθεται επι­κε­φα­λής του χορού. Ακο­λου­θούν οι υπό­λοι­ποι ιερείς, τα μέλη της εκκλη­σια­στι­κής επι­τρο­πής, οι ψάλτες, οι δημο­τι­κοί άρχο­ντες και όσοι επι­θυ­μούν, όλοι όμως άντρες και αυστηρά κατά τάξη ηλικίας. Ο πρω­το­χο­ρευ­τής/ιερέας τρα­γουδά τον πρώτο στίχο και οι υπό­λοι­ποι χορευ­τές επα­να­λαμ­βά­νουν. Ο χορός εκτε­λεί­ται χωρίς μουσικά όργανα.

10. Αρμα­θιές: παρα­σκευή και κατα­νά­λωση στον Ζάρακα Λακω­νίας

Τα αρμάθια απο­τε­λού­νται από άγρια χόρτα του βουνού απο­ξη­ρα­μένα – Μπρέσες και Κοκ­κι­νό­κολα, μαζεύ­ο­νται το χειμώνα, πλέ­νο­νται και περ­νιού­νται σε νήμα, αρμαθιά. Κρε­μιού­νται σε χώρους με φυσικό φως και αερισμό για απο­ξή­ρανση. Απο­θη­κεύ­ο­νται σε πάνινες σακού­λες σε μέρος χωρίς υγρασία. Έτσι δια­τη­ρού­νται τα άγρια χόρτα για όλο το καλο­καίρι. Το αρμάθι βρά­ζε­ται και σερ­βί­ρε­ται με μπόλικο λάδι και λεμόνι, συνο­δεύ­ε­ται εξαι­ρε­τικά με του­λου­μο­τύρι (ιδιαί­τερο τυρί του Ζάρακα).

11. Παρα­γωγή χορ­τά­ρι­νης σκούπας στον Φάρο Τυφλών της Ελλάδος

Η παρα­γωγή χορ­τά­ρι­νης σκούπας, απο­τε­λεί βασικό αντι­κεί­μενο χει­ρω­να­κτι­κής απα­σχό­λη­σης τυφλών και μερικώς βλε­πό­ντων εργατών της Μονάδας Παρα­γω­γής Σκουπών και Βουρ­τσών του Φάρου Τυφλών της Ελλάδος. Οι εργάτες, οι οποίοι εργά­ζο­νται σύμφωνα με την κείμενη νομο­θε­σία, αφού εκπαι­δευ­θούν στην παρα­γω­γική δια­δι­κα­σία, απα­σχο­λού­νται στο πεδίο επεξεργασίας-δεσίματος σόργου/χόρτου και ραψί­μα­τος σκουπών, εφαρ­μό­ζο­ντας πολύ συγκε­κρι­μένη τεχνο­γνω­σία που μετρά πολλές δεκα­ε­τίες και αξιο­ποιώ­ντας συγκε­κρι­μένα μέσα παρα­γω­γής.

Η παρα­γωγή του είδους αυτού, καθώς και άλλων προ­ϊ­ό­ντων καθα­ριό­τη­τας, υλο­ποιεί­ται στο πλαίσιο εκτέ­λε­σης παραγ­γε­λιών των Δήμων, Ενόπλων Δυνά­μεων, Νοσο­κο­μείων και άλλων Φορέων Δημο­σίου και Ιδιω­τι­κού Δικαίου προς τον Φάρο Τυφλών της Ελλάδος.

12. O Αμπε­λώ­νας και οι αμπε­λο­οι­νι­κές παρα­δό­σεις του Μετσό­βου – Κατώγι Αβέρωφ

Ο αμπε­λώ­νας του Μετσό­βου, από τους ορει­νό­τε­ρους της Ελλάδας, μακρό­βιος και παρα­δο­σιακά φιλό­ξε­νος, συν­δε­δε­μέ­νος ιστο­ρικά με την οικο­νο­μική, κοι­νω­νική, θρη­σκευ­τική και πολι­τι­στική ζωή των Βλάχων της Πίνδου, υφί­στα­ται στα­διακή εγκα­τά­λειψη από τις πρώτες δεκα­ε­τίες του εικο­στού αιώνα, αφα­νί­ζε­ται από τη φυλ­λο­ξήρα στη δεκα­ε­τία του 1940, αλλά ανα­μπε­λώ­νε­ται στα τέλη της επό­με­νης δεκα­ε­τίας. Έκτοτε, με τη δημιουρ­γία οινο­ποι­η­τι­κών εγκα­τα­στά­σεων που παρά­γουν οίνους υψηλής ποιό­τη­τας, παρα­μέ­νει μέχρι και σήμερα στενά δεμένος με την πολι­τι­σμική και παρα­γω­γική ταυ­τό­τητα του τόπου απο­τε­λώ­ντας σημείο ανα­φο­ράς για τους μόνι­μους κατοί­κους του Μετσό­βου αλλά και τους επι­σκέ­πτες του.

13. Καλα­μα­τια­νός Χορός

Ένα είδος συρτού κυκλι­κού χορού που η μουσική του (οργα­νι­κοί σκοποί και τρα­γού­δια) χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από τον ασύμ­με­τρο επτά­σημο ρυθμό (7/8: 3+2+2). Tο βασικό κινη­τικό του μοτίβο συνα­ντά­ται σε πολλά μέρη της Ελλάδας και στη Δια­σπορά, όπου δια­δό­θηκε μέσω της εγκύ­κλιας παι­δείας. Έχει επι­κρα­τή­σει ως «εθνικός πανελ­λή­νιος χορός», απο­τε­λώ­ντας τον πλέον δημο­φιλή και λει­τουρ­γικό ελλη­νικό δημο­τικό χορό όπου συγκλί­νουν και συμ­με­τέ­χουν άτομα δια­φο­ρε­τι­κής εθνο­πο­λι­τι­σμι­κής κατα­γω­γής και προ­έ­λευ­σης.

14. Ιερό Δάσος Αγίων Θεο­δώ­ρων, Μονα­στήρι των Αγίων Θεο­δώ­ρων, Κοι­νό­τητα Ραψάνης Δήμου Τεμπών

Το ιερό δάσος βρί­σκε­ται απέ­να­ντι από τον οικισμό της Ραψάνης, σε από­σταση 3 χιλιο­μέ­τρων. Περι­τρι­γυ­ρί­ζε­ται κυρίως από υπε­ραιω­νό­βιες βελα­νι­διές, αλλά και κου­τσου­πιές, σφε­ντά­μια, κρανιές και άρια. Στη συλ­λο­γική μνήμη του χωριού είναι δάσος ιερό, με  απα­γο­ρευ­μένη την υλο­τό­μηση, γι΄ αυτό η τιμωρία των αγίων απο­τρέ­πει τους παρα­βά­τες να κόψουν ξύλα. Εντός του δάσους, υπάρχει το μονα­στήρι των  Αγίων Θεο­δώ­ρων χτι­σμένο  το 1778 με πολύ σημα­ντι­κές  τοι­χο­γρα­φίες. Ο τόπος συν­δέ­ε­ται στενά με την θρη­σκευ­τική παρά­δοση του χωριού, που εκφρά­ζε­ται με την εορ­τα­στική πανή­γυρη ανήμερα της γιορτής των Αγίων,  αλλά και με το άλλο πανη­γύρι,  την  εορτή της άνοιξης,  την Πρω­το­μα­γιά.

15. Πρα­κτι­κές δια­χεί­ρι­σης του νερού στους οικι­σμούς του Ζάρακα Λακω­νίας. Η στέρνα

Οι στέρνες απο­τε­λού­σαν και συνε­χί­ζουν να απο­τε­λούν ζωτικής σημα­σίας κατα­σκευές για τα άνυδρα χωριά του Ζάρακα Λακω­νίας. Οι κερα­μο­σκε­πές των σπιτιών συλ­λέ­γουν τα νερά σε υδρορ­ρόες και τα οδηγούν σε θολο­σκε­πείς στέρνες που βρί­σκο­νται είτε στο υπόγειο των πέτρι­νων σπιτιών, είτε στο λιακωτό, δηλαδή στο χώρο που ανα­πτύσ­σε­ται από την εξω­τε­ρική πέτρινη σκάλα μέχρι την κύρια πόρτα. Το κυκλικό άνοιγμά τους στο άνω μέρος επι­τρέ­πει τον καθα­ρι­σμό τους.

16. Κοι­νο­τική δια­χεί­ριση του νερού στον Τόρνο Ευρυ­τα­νίας

Το πλούσιο υδρο­γρα­φικό δίκτυο των φυσικών πηγών και των ορεινών ρεμάτων στις βορειο­α­να­το­λι­κές πλαγιές του Παναι­τω­λι­κού Όρους, αξιο­ποιεί­ται για αιώνες από τους κατοί­κους της κοι­νό­τη­τας Τόρνου, δια­μορ­φώ­νο­ντας ένα αει­φο­ρικό και αυτο­δια­χει­ρι­ζό­μενο σύστημα άρδευ­σης των αγρο­τι­κών γαιών που εκτεί­νο­νται σε ανα­βαθ­μί­δες (πεζού­λες) και εγγυό­νται την δια­τρο­φική επάρ­κεια των γενεών δια­χρο­νικά.

(Σ.σ. Λόγω της … συνω­νυ­μίας μας, το Tornos News  εκφρά­ζει τα θερμά του συγ­χα­ρη­τή­ρια στους ανθρώ­πους της κοι­νό­τη­τας γι αυτό το εκπλη­κτικό σύστημα άρδευ­σης στον Τόρνο…)

17. Καρ­να­βάλι Καθαράς Δευ­τέ­ρας στη Νέδουσα Ταΰ­γε­του

Πρό­κει­ται για Δρώμενο Ευε­τη­ρίας το οποίο τελεί­ται την Καθαρά Δευτέρα στο χωριό Νέδουσα. Δια­τη­ρεί πλήρως την λει­τουρ­γι­κό­τητά του, καθώς απα­ντώ­νται όλες οι επί μέρους τελε­τουρ­γι­κές πράξεις (Σύναξη, Μουν­τζού­ρωμα, Αγερμός, Τράγοι με κου­δού­νια, Όργωμα, Γάμος, Θάνατος, Κηδεία, Ανά­σταση). Μέχρι το 1995 ήταν άγνωστο αλλά η τυχαία επί­σκεψη δύο μελών του Κέντρου Λαο­γρα­φι­κών Μελετών Καλα­μά­τας, του Αντώνη Καζάκου και του Χρήστου Ζερίτη, ήταν αφορμή να κατα­γρα­φεί από αυτούς, να δοθεί στον καθ. Κ. Μιχάλη Μερακλή προς μελέτη και να παρου­σια­στεί προς την Επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα από τους κ.κ. Μιχάλη Μερακλή, Γεώργιο Αικα­τε­ρίνη και Βάλτερ Πούχνερ, σε Επι­στη­μο­νική Συνά­ντηση Λαο­γρα­φίας το 2001.

18. Πατρινό Καρ­να­βάλι

Το Πατρινό Καρ­να­βάλι είναι ο κορυ­φαίος θεσμός της Πάτρας, πάνδημη γιορτή και πολυ­σχι­δές γεγονός. Αρχίζει στις 17 Ιανουα­ρίου και ολο­κλη­ρώ­νε­ται την Καθαρά Δευτέρα. Οι σημα­ντι­κό­τε­ρες εκδη­λώ­σεις του είναι: το Παι­χνίδι του Κρυμ­μέ­νου Θησαυ­ρού, το Καρ­να­βάλι των Μικρών, δύο Παρε­λά­σεις (Νυχτε­ρινή, Μεγάλη Παρέ­λαση της Κυρια­κής) και οι τελετές έναρξης και λήξης.

Κύρια χαρα­κτη­ρι­στικά η ανα­τροπή, η σάτιρα, η φαντα­σία, το κέφι, η ευρε­σι­τε­χνία, ενώ η καλ­λι­τε­χνική δημιουρ­γία, ο αυθορ­μη­τι­σμός και η εθε­λο­ντική συμ­με­τοχή αφήνουν ανε­ξί­τηλο απο­τύ­πωμα σε ένα πλη­θω­ρικό πρό­γραμμα εκδη­λώ­σεων που εκτυ­λίσ­σε­ται μετα­δί­δο­ντας το χαρ­μό­συνο μήνυμα της ελπίδας, της χαράς και της ανα­γέν­νη­σης.

19. Μουούρι το Πασχα­λιά­τικο έδεσμα της Καλύ­μνου

Το «μουούρι» ετοι­μά­ζε­ται το Μεγάλο Σάββατο από κάθε καλύ­μνικο σπίτι, τόσο στο νησί όσο και στα σπίτια των απα­ντα­χού Καλυ­μνίων. Είναι το παρα­γε­μι­σμένο αρνί με συγκε­κρι­μένη συνταγή, το οποίο τοπο­θε­τεί­ται στο ομώνυμο πήλινο σκεύος. Το σκεύος παρα­πέ­μπει σε πιθάρι, το οποίο σφρα­γί­ζε­ται με ζυμάρι και ψήνεται σε ξυλό­φουρνο ολό­κληρη τη νύχτα. Η πόρτα του ξυλό­φουρ­νου χτί­ζε­ται ερμη­τικά για να δια­τη­ρή­σει σταθερή την απα­ραί­τητη θερ­μο­κρα­σία. Το τελε­τουρ­γικό της προ­ε­τοι­μα­σίας και του φουρ­νί­σμα­τος ανα­ζω­πυ­ρώ­νουν ανε­ξί­τη­λες μνήμες και συναι­σθή­ματα. Ανήμερα της Λαμπρής ανοί­γε­ται το «μουούρι» και όλη η οικο­γέ­νεια απο­γειώ­νει τη γεύση και τα αρώματα με όμορφες στιγμές και εικόνες που δια­τη­ρούν άσβεστη τη ζώσα παρά­δοση.

Πηγή tornosnews.gr