Γ. Γεραπετρίτης: Οι επτά αλλαγές του επιτελικού κράτους

Απο­λο­γι­σμό της μέχρι τούδε λει­τουρ­γί­ας του επι­τε­λι­κού κρά­τους με τις αλ­λα­γές που αυτό επέ­φε­ρε, πα­ρα­θέ­τει, σε άρθρο του στην εφη­με­ρί­δα «Πα­ρα­πο­λι­τι­κά», ο υπουρ­γός Επι­κρα­τεί­ας Γιώρ­γος Γε­ρα­πε­τρί­της.

Στο πλαί­σιο του άρ­θρου, ο υπουρ­γός Επι­κρα­τεί­ας δίνει και δύο απα­ντή­σεις σε θέ­μα­τα της τρέ­χου­σας επι­και­ρό­τη­τας:

Πρώ­τον, «είτε από εν­νοιο­λο­γι­κή άγνοια είτε από πο­λι­τι­κή υστε­ρο­βου­λία, απο­δί­δε­ται στο επι­τε­λι­κό κρά­τος οποια­δή­πο­τε αστο­χία ή δυ­σλει­τουρ­γία του κρα­τι­κού μη­χα­νι­σμού, της το­πι­κής αυ­το­διοί­κη­σης, των δη­μό­σιων δομών εν γένει, ενί­ο­τε και ιδιω­τών». Και δεύ­τε­ρον, «ασφα­λώς και θα πρέ­πει να βελ­τιω­θεί το επί­πε­δο συ­ντο­νι­σμού όλων των δη­μο­σί­ων λει­τουρ­γιών». Με κα­τα­λη­κτι­κό ερώ­τη­μα, ωστό­σο, εάν θέ­λου­με ένα ισχυ­ρό ενιαίο κρά­τος με πά­γιες συ­γκρο­τη­μέ­νες δομές ή όχι.

Ξε­κι­νώ­ντας από μια ιστο­ρι­κή ανα­δρο­μή και από το νο­μο­σχέ­διο για το επι­τε­λι­κό κρά­τος που ήταν και το πρώτο νο­μο­σχέ­διο που ήλθε στη Βουλή μετά τις εκλο­γές του 2019, ήταν, σύμ­φω­να με τον εμπνευ­στή του, «ένα εγ­χει­ρί­διο δια­κυ­βέρ­νη­σης, το οποίο, όσο και αν ακού­γε­ται πα­ρά­ξε­νο, δεν υπήρ­χε πριν τον νόμο 4622/2019. Ήμα­σταν από τις τε­λευ­ταί­ες χώρες στην Ευ­ρώ­πη, αν όχι η τε­λευ­ταία, που ει­σή­γα­γε συ­στη­μα­τι­κό ρυθ­μι­στι­κό πλαί­σιο δια­κυ­βέρ­νη­σης».

Βα­σι­κή και­νο­το­μία του νέου συ­στή­μα­τος δια­κυ­βέρ­νη­σης ήταν με­θο­δο­λο­γι­κά «η από­λυ­τη τυ­πο­ποί­η­ση των δια­δι­κα­σιών και λει­τουρ­γι­κά η ει­σα­γω­γή ενός μο­ντέ­λου δια­κυ­βέρ­νη­σης που πα­ρα­κο­λου­θεί, συ­ντο­νί­ζει και αξιο­λο­γεί τις δη­μό­σιες πο­λι­τι­κές. Με τον τρόπο αυτό απο­κα­τα­στά­θη­καν οι συ­νταγ­μα­τι­κοί ρόλοι των κρα­τι­κών ορ­γά­νων και επήλ­θε μια λει­τουρ­γι­κή κα­νο­νι­κό­τη­τα στον τρόπο δια­κυ­βέρ­νη­σης».

Όμως, στο ση­μείο αυτό, ο Γ. Γε­ρα­πε­τρί­της πε­ρι­γρά­φει και την κα­τά­στα­ση που ίσχυε ως τότε «που λει­τουρ­γού­σε εν πολ­λοίς με ένα μίγμα: (α) τυ­πι­κών κα­νό­νων που δεν εφαρ­μό­ζο­νταν ή εφαρ­μό­ζο­νταν κατά βού­λη­ση, (β) άτυ­πων δια­δι­κα­σιών στη­ριγ­μέ­νων κα­τε­ξο­χήν στην προ­αί­ρε­ση του πρω­θυ­πουρ­γού και των υπουρ­γών, και (γ) εθι­μι­κών κα­νό­νων, που σε αρ­κε­τές πε­ρι­πτώ­σεις δεν είχαν καμία λο­γι­κή βάση αλλά μόνο μια ιστο­ρι­κή πο­λι­τι­κή εξή­γη­ση».

Τού­των δο­θέ­ντων, «εν­δει­κτι­κά, επτά από τις -πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρες- αλ­λα­γές που επέ­φε­ρε ο νόμος για το επι­τε­λι­κό κρά­τος είναι οι ακό­λου­θες:

Πρώ­τον, τα υπουρ­γι­κά συμ­βού­λια λαμ­βά­νουν χώρα στην έδρα της κυ­βέρ­νη­σης, με συ­γκε­κρι­μέ­νο αντι­κεί­με­νο και με τα­κτι­κή πε­ριο­δι­κό­τη­τα – του­λά­χι­στον ένα ανά μήνα. Στο πα­ρελ­θόν, η σύ­γκλη­ση του υπουρ­γι­κού συμ­βου­λί­ου ήταν από­λυ­τη προ­νο­μία του πρω­θυ­πουρ­γού, όταν ο ίδιος επι­θυ­μού­σε να ανα­δεί­ξει ένα πο­λι­τι­κό ζή­τη­μα ή να αξιο­ποι­ή­σει μια πο­λι­τι­κή συ­γκυ­ρία, οι δε συ­νε­δριά­σεις γί­νο­νταν στη Βουλή, διαρ­ρη­γνύ­ο­ντας την ανα­γκαία πα­ρά­στα­ση διά­κρι­σης των λει­τουρ­γιών.

Δεύ­τε­ρον, η λει­τουρ­γία της κυ­βέρ­νη­σης στη­ρί­ζε­ται στο Ενο­ποι­η­μέ­νο Σχέ­διο Κυ­βερ­νη­τι­κής Πο­λι­τι­κής, το οποίο εν­σω­μα­τώ­νει τα επι­μέ­ρους σχέ­δια δρά­σης των υπουρ­γεί­ων, τον ετή­σιο ρυθ­μι­στι­κό προ­γραμ­μα­τι­σμό της Κυ­βέρ­νη­σης και τον ετή­σιο προ­γραμ­μα­τι­σμό προ­σλή­ψε­ων. Το Σχέ­διο αυτό εγκρί­νε­ται στο υπουρ­γι­κό συμ­βού­λιο του Δε­κεμ­βρί­ου και αναρ­τά­ται στο δια­δί­κτυο προς ενη­μέ­ρω­ση των πο­λι­τών, δη­μιουρ­γώ­ντας ένα πλαί­σιο διαρ­κούς δη­μο­κρα­τι­κής λο­γο­δο­σί­ας. Στο πα­ρελ­θόν, οι πο­λί­τες δεν είχαν κα­νέ­να ση­μείο ανα­φο­ράς για το κυ­βερ­νη­τι­κό σχέ­διο, ακόμη και όταν στην εξου­σία βρι­σκό­ταν μια ετε­ρό­κλη­τη πο­λι­τι­κή συμ­μα­χία, όπως συ­νέ­βη στην προη­γού­με­νη κοι­νο­βου­λευ­τι­κή πε­ρί­ο­δο.

Τρί­τον, όλα τα πρω­το­γε­νή νο­μο­σχέ­δια εγκρί­νο­νται από το υπουρ­γι­κό συμ­βού­λιο προ­τού κα­τα­τε­θούν στη Βουλή, ώστε να δια­σφα­λί­ζο­νται η συλ­λο­γι­κή λει­τουρ­γία και η ενό­τη­τα της κυ­βέρ­νη­σης. Στο πα­ρελ­θόν, τα νο­μο­σχέ­δια πε­ριέρ­χο­νταν από τα αρ­μό­δια υπουρ­γεία απευ­θεί­ας στη Γε­νι­κή Γραμ­μα­τεία της Κυ­βέρ­νη­σης και στη Βουλή, με σο­βα­ρό κίν­δυ­νο επι­κα­λύ­ψε­ων και χωρίς να εξυ­πη­ρε­τεί­ται ένας κε­ντρι­κός σχε­δια­σμός.

Τέ­ταρ­τον, το με­γα­λύ­τε­ρο μέρος των απο­φα­σι­στι­κών αρ­μο­διο­τή­των του κρά­τους έχει με­τα­φερ­θεί στην υπη­ρε­σια­κή διοί­κη­ση, πε­ρι­στέλ­λο­ντας τη γρα­φειο­κρα­τία, απο­δυ­να­μώ­νο­ντας εστί­ες πι­θα­νής πο­λι­τι­κής δια­φθο­ράς και δια­σφα­λί­ζο­ντας τη θε­σμι­κή μνήμη και τη συ­νέ­χεια του κρά­τους. Στους μεν γε­νι­κούς διευ­θυ­ντές με­τα­φέρ­θη­κε ως σύ­νο­λο η αρ­μο­διό­τη­τα έκ­δο­σης ατο­μι­κών διοι­κη­τι­κών πρά­ξε­ων, στον δε νέο υπη­ρε­σια­κό γραμ­μα­τέα (επί θη­τεία, προ­ερ­χό­με­νο από τη δη­μο­σιο­ϋ­παλ­λη­λία και επι­λε­γό­με­νο από ανε­ξάρ­τη­τη επι­τρο­πή) πε­ρι­ήλ­θαν οι αρ­μο­διό­τη­τες που αφο­ρούν την υπη­ρε­σια­κή κα­τά­στα­ση των υπαλ­λή­λων και την ανά­θε­ση και εκτέ­λε­ση δη­μο­σί­ων συμ­βά­σε­ων, ενώ οι ίδιοι ορί­ζο­νται και δια­τά­κτες του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού των υπουρ­γεί­ων τους. Στο πα­ρελ­θόν, οι ανω­τέ­ρω αρ­μο­διό­τη­τες ασκού­ντο κατά βάση από την πο­λι­τι­κή ηγε­σία των οι­κεί­ων υπουρ­γεί­ων.

Πέμ­πτον, η επι­λο­γή των προϊ­στα­μέ­νων των δη­μο­σί­ων φο­ρέ­ων γί­νε­ται στη βάση συ­γκε­κρι­μέ­νων αυ­στη­ρών κρι­τη­ρί­ων αξιο­λό­γη­σης από ανε­ξάρ­τη­τη επι­τρο­πή, με τη συμ­με­το­χή μελών του ΑΣΕΠ και του Νο­μι­κού Συμ­βου­λί­ου του Κρά­τους, δια­σφα­λί­ζο­ντας αξιο­κρα­τία και ακε­ραιό­τη­τα. Στο πα­ρελ­θόν, η επι­λο­γή γι­νό­ταν από την πο­λι­τι­κή ηγε­σία χωρίς ενιαία προ­σό­ντα και κρι­τή­ρια επι­λο­γής.

Έκτον, τα νο­μο­σχέ­δια ακο­λου­θούν κα­νό­νες καλής νο­μο­θέ­τη­σης, με πιστή τή­ρη­ση των προ­βλε­πό­με­νων στα νέα εγ­χει­ρί­δια νο­μο­πα­ρα­σκευα­στι­κής με­θο­δο­λο­γί­ας και ανά­λυ­σης συ­νε­πειών ρύθ­μι­σης, που εν­σω­μά­τω­σαν καλές διε­θνείς πρα­κτι­κές. Επι­πλέ­ον, όλα ανε­ξαι­ρέ­τως τα πρω­το­γε­νή νο­μο­σχέ­δια αναρ­τώ­νται σε δη­μό­σια δια­βού­λευ­ση κα­ταρ­χήν δύο εβδο­μά­δων, ώστε κάθε εν­δια­φε­ρό­με­νος να μπο­ρεί να το­πο­θε­τεί­ται πριν τη συ­ζή­τη­ση στη Βουλή και να υπο­χρε­ώ­νε­ται ο επι­σπεύ­δων υπουρ­γός να κα­τα­θέ­τει εγκαί­ρως απα­ντή­σεις στα κα­τα­τε­θει­μέ­να σχό­λια μέσω της έκ­θε­σης δια­βού­λευ­σης. Και η, υψη­λού κύ­ρους, Κε­ντρι­κή Επι­τρο­πή Κω­δι­κο­ποί­η­σης έχει πα­ρα­γά­γει ή βρί­σκε­ται σε δια­δι­κα­σία υλο­ποί­η­σης με­γά­λου αριθ­μού κω­δί­κων της υφι­στά­με­νης νο­μο­θε­σί­ας. Στο πα­ρελ­θόν, η νο­μο­θε­τι­κή δια­δι­κα­σία δεν είχε τυ­πο­ποι­η­μέ­νη μορφή, με σο­βα­ρές συ­νέ­πειες όχι μόνο στη δια­δι­κα­σία πα­ρα­γω­γής των νόμων αλλά και στην ποιό­τη­τά τους.

Έβδο­μον, για πρώτη φορά συ­στή­θη­κε ενιαία αρχή ελέγ­χου της δη­μό­σιας διοί­κη­σης, η Εθνι­κή Αρχή Δια­φά­νειας, με τα απαι­τού­με­να εχέγ­γυα ανε­ξαρ­τη­σί­ας και αμε­ρο­λη­ψί­ας, η οποία έχει ήδη διεκ­πε­ραιώ­σει όλες τις εκ­κρε­μείς (για 10-12 χρό­νια) υπο­θέ­σεις και αξιο­λο­γεί τις νέες κα­ταγ­γε­λί­ες εντός 30 ημε­ρών από την κα­τά­θε­σή τους. Στο πα­ρελ­θόν, υφί­στα­ντο 6 δια­φο­ρε­τι­κοί μη­χα­νι­σμοί ελέγ­χου, χωρίς την απαι­τού­με­νη ανε­ξαρ­τη­σία, με επι­κα­λυ­πτό­με­νες αρ­μο­διό­τη­τες και χα­μη­λή πα­ρα­γω­γι­κό­τη­τα».

Εν κα­τα­κλεί­δι, «στο δη­μό­σιο πο­λι­τι­κό λόγο, η χρήση του όρου επι­τε­λι­κό κρά­τος έχει κα­τα­στεί εξαι­ρε­τι­κά συ­νή­θης. Είτε από εν­νοιο­λο­γι­κή άγνοια είτε από πο­λι­τι­κή υστε­ρο­βου­λία, απο­δί­δε­ται στο επι­τε­λι­κό κρά­τος οποια­δή­πο­τε αστο­χία ή δυ­σλει­τουρ­γία του κρα­τι­κού μη­χα­νι­σμού, της το­πι­κής αυ­το­διοί­κη­σης, των δη­μό­σιων δομών εν γένει, ενί­ο­τε και ιδιω­τών. Ασφα­λώς και θα πρέ­πει να βελ­τιω­θεί το επί­πε­δο συ­ντο­νι­σμού όλων των δη­μο­σί­ων λει­τουρ­γιών, που δια­χρο­νι­κά πά­σχει λόγω της πολ­λα­πλό­τη­τας των αρ­μο­διο­τή­των και της πε­ριο­ρι­σμέ­νης από­δο­σης ευ­θυ­νών. Εντού­τοις, πρέ­πει να εί­μα­στε σα­φείς σε μια βα­σι­κή θέση που απα­ντά στο εξής ερώ­τη­μα: θέ­λου­με ένα ισχυ­ρό ενιαίο κρά­τος με πά­γιες συ­γκρο­τη­μέ­νες δομές ή ένα κρά­τος που θα πε­ρι­βάλ­λε­ται από μια ρυθ­μι­στι­κή αχλύ όπου τα πρό­σω­πα θα κα­θο­ρί­ζουν τις δια­δι­κα­σί­ες κατά πε­ρί­πτω­ση;», διε­ρω­τά­ται συ­μπε­ρα­σμα­τι­κώς ο υπουρ­γός Επι­κρα­τεί­ας.

Πηγή ΑΠΕ-ΜΠΕ