Η σχέση διατροφής και ψυχολογίας

Γράφει ο Εμμα­νουήλ Μοράρης  Διαιτολόγος-Διατροφολόγος

Δύο επι­στή­μες, Ψυχο­λο­γία και Δια­τροφή, που η σχέση τους είναι πραγ­μα­τικά πολύ­πλοκη, και μάλιστα δια­φο­ρε­τική για κάθε άνθρωπο. Πολλοί άνθρω­ποι συν­δέ­ουν το φαγητό και την πρό­σληψή του με συναι­σθή­ματα.

Ο μετα­βο­λι­σμός, όπως και όλες οι άλλες αυτό­νο­μες βιο­λο­γι­κές λει­τουρ­γίες ελέγ­χο­νται σε μεγάλο βαθμό από το κομμάτι εκείνο του νου μας που λει­τουρ­γεί ασυ­νεί­δητα.

Είμαστε λοιπόν ό,τι τρώμε, όπως λένε πολλοί; Πράγ­ματι, η δια­τροφή μας αντα­να­κλά τον ψυχικό μας κόσμο.

Η ποσό­τητα και η ποιό­τητα της τροφής, όπως και ο τρόπος που την κατα­να­λώ­νουμε (τι ώρα θα φάμε, πόσο γρήγορα θα κατα­πιούμε την τροφή, αν θα φάμε όρθιοι ή σε στρω­μένο τραπέζι, μόνοι ή με παρέα κτλ.), είναι αλλη­λέν­δετα με τη συναι­σθη­μα­τική μας κατά­σταση, την προ­σω­πι­κό­τητα, τα βιώματά μας, την οικο­γε­νειακή μας ιστορία, αλλά και με το κοι­νω­νικό και πολι­τι­σμικό πλαίσιο. Επο­μέ­νως το τι, το πόσο και το πώς τρώμε, υπο­δη­λώ­νει πολλά για τον εσω­τε­ρικό μας κόσμο.

Είναι γεγονός ότι η πρό­σληψη της τροφής είναι μία δρα­στη­ριό­τητα που απο­σκο­πεί στην ικα­νο­ποί­ηση πολ­λα­πλών αναγκών: δεν τρώμε μόνο για να επι­βιώ­σουμε, για να εφο­διά­σουμε δηλαδή το σώμα μας με τα απα­ραί­τητα θερ­μι­δικά καύσιμα-υπάρχουν βέβαια φορές που τρώμε για να δώσουμε στον οργα­νι­σμό μας ενέργεια- όμως άλλες φορές το φαγητό απο­τε­λεί μιαν από­λαυση, μια κοι­νω­νική δρα­στη­ριό­τητα, μια ιερο­τε­λε­στία ή και μια έκφραση ενδό­τε­ρων συναι­σθη­μα­τι­κών μας αναγκών.

Μέσα δηλαδή από την πρό­σληψη τροφής μπορεί να απο­ζη­τή­σουμε μια εσω­τε­ρική ανα­κού­φιση, μια παρη­γο­ριά, μια παρέα, αλλά και αντί­θετα: μπορεί να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουμε το φαγητό για να τιμω­ρή­σουμε τον εαυτό μας, να καλύ­ψουμε εσω­τε­ρικά κενά, να υπο­κα­τα­στή­σουμε με αυτό την επι­κοι­νω­νία μας με τους άλλους.

Γι’ αυτό η βιο­μη­χα­νία της τροφής έχει ανα­κα­λύ­ψει προ πολλού τις επι­πτώ­σεις που έχει η τροφή στην ψυχο­λο­γική μας κατά­σταση και επινοεί διαρκώς συν­δυα­σμούς γεύσεων τέτοιους που να κάνουν ένα τρόφιμο, όχι απλώς ελκυ­στικ, αλλά μέχρι και εξαρ­τη­σιο­γόνο, εθιστικό- και ας είναι και ανθυ­γιεινό.

Ιδιαί­τερα η βιο­μη­χα­νία της γρή­γο­ρης εστί­α­σης (fast food) έχει επι­στρα­τεύ­σει εξει­δι­κευ­μέ­νους επι­στή­μο­νες ως μηχανικούς-τεχνολόγους τροφής, για να κατα­σκευά­ζουν τροφές που θα ερε­θί­ζουν περισ­σό­τερο τον ανθρώ­πινο εγκέ­φαλο, ώστε να τις ανα­ζη­τάει όλο και περισ­σό­τερο.

Έτσι παρα­σκευά­ζο­νται τροφές οι οποίες δεν είναι απλώς νόστι­μες, αλλά έχουν στόχο να ερε­θί­ζουν περισ­σό­τερο την όρεξη και να είναι πιο ευκο­λο­φά­γω­τες. Εξάλλου πολλές τροφές περιέ­χουν ενι­σχυ­τικά γεύσης (μαλ­το­δεξ­τρίνη, μονο­γλου­τεϊ­νικό μονονάτριο-ΜSG) και προ­σφέ­ρουν ένα συν­δυα­σμό αλμυρού-γλυκού-λιπαρού, ο οποίος κάνει ένα τρόφιμο να προ­ξε­νεί στον εγκέ­φαλο την παρα­γωγή περισ­σό­τε­ρης ντοπαμίνης-νευροδιαβιβαστή της ικα­νο­ποί­η­σης που θα μας κινη­το­ποι­ή­σει μετά ώστε να επι­διώ­ξουμε ξανά την ίδια ικα­νο­ποι­η­τική, απο­λαυ­στική εμπειρία- και επο­μέ­νως προ­κα­λεί περισ­σό­τερη συναι­σθη­μα­τική ικα­νο­ποί­ηση.

Αυτές οι τεχνι­κές της βιο­μη­χα­νίας της τροφής έχουν συχνά ως απο­τέ­λε­σμα τη συσ­σώ­ρευση επι­πρό­σθε­του βάρους στο σώμα, το οποίο καλεί­ται να εξου­δε­τε­ρώ­σει η βιο­μη­χα­νία του αδυ­να­τί­σμα­τος.