Κορωνοϊός: Μεγάλο το κόστος στην ψυχική υγεία – Στρες, κατάθλιψη και κρίσεις πανικού

Όπως ανα­φέ­ρει η έρευνα του Πανε­πι­στη­μίου Δυτικής Αττικής, ούτε ματιές δεν ανταλ­λάσ­σουν πια οι άνθρω­ποι στους δρόμους.

Προ­ϊ­ό­ντος του χρόνου και ενώ βρί­σκε­ται σε εξέλιξη η παν­δη­μία με μικρό­τερη ή μεγα­λύ­τερη ένταση ανάλογα την περίοδο, οι ειδικοί ανα­κα­λύ­πτουν διαρκώς νέες πτυχές του αντί­κτυ­που που έχει στην καθη­με­ρι­νό­τητα και την ψυχο­λο­γία των πολιτών. Όπως δεί­χνουν οι έρευνες το κόστος στην ψυχική υγεία των πολιτών είναι μεγάλο. Στρες, αγχώ­δεις δια­τα­ρα­χές, κατά­θλιψη, κρίσεις πανικού είναι μερικές μόνο από τις συνέ­πειες της παν­δη­μίας στην ψυχο­λο­γία. Άτομα που δεν είχαν αντι­με­τω­πί­σει ξανά τέτοιες κατα­στά­σεις κλή­θη­καν να το κάνουν, ενώ άτομα με βεβα­ρη­μένη ψυχική υγεία είδαν την κατά­σταση τους να επι­δει­νώ­νε­ται.

Ο Παγκό­σμιος Οργα­νι­σμός Υγείας έκανε έκκληση πριν από αρκε­τούς μήνες στις κυβερ­νή­σεις να ενι­σχύ­σουν τις δομές για την ψυχική υγεία και να βελ­τιώ­σουν την πρό­σβαση των πολιτών σε βοήθεια τέτοιου είδους.

Σύμφωνα με την έρευνα “Η Covid-19 στην Ελλάδα: Ψυχο­λο­γικό Απο­τύ­πωμα” του Πανε­πι­στη­μίου Δυτικής Αττικής που παρου­σιά­ζει το ΑΠΕ-ΜΠΕ, τα στοι­χεία της έρευνας δεί­χνουν πως σχεδόν το σύνολο των ανθρώ­πων στην Ελλάδα αισθάν­θη­καν σημα­ντική αλλαγή στην καθη­με­ρι­νό­τητά τους.

Ειδι­κό­τερα, πέντε στα δέκα άτομα στην Ελλάδα αισθάν­θη­καν “Πάρα πολύ” μεγάλη αλλαγή και τέσσερα στα δέκα άτομα αισθάν­θη­καν “Μεγάλη” αλλαγή στην καθη­με­ρι­νό­τητά τους λόγω της παν­δη­μίας COVID-19 και των επι­πτώ­σεων της όπως οι καρα­ντί­νες και οι περιο­ρι­σμοί στις κοι­νω­νι­κές και επαγ­γελ­μα­τι­κές τους υπο­χρε­ώ­σεις.

Η έρευνα διε­νερ­γή­θηκε σε όλη την Ελλάδα το διά­στημα 12-27 Δεκεμ­βρίου 2020, ηλε­κτρο­νικά, ανώνυμα χωρίς προ­σω­πικά δεδο­μένα των ερω­τη­θέ­ντων. Tα απο­δε­κτά ερω­τη­μα­το­λό­για ήταν 5.778.

Όπως φαί­νε­ται, οι γυναί­κες που αισθάν­θη­καν πολύ μεγάλη αλλαγή ήταν 20% ανα­λο­γικά περισ­σό­τε­ρες από τους άνδρες. Παράλ­ληλα, σχεδόν εννέα στους δέκα (87,2%) πολίτες αισθάν­θη­καν πολύ έως πάρα πολύ μεγάλη αλλαγή στην καθη­με­ρι­νό­τητά τους από την παν­δη­μία. Τα συναι­σθή­ματα που ανα­πτύ­χθη­καν ήταν δια­φο­ρε­τικά από άνθρωπο σε άνθρωπο, με κύρια τον φόβο μήπως αρρω­στή­σουν από τον κορο­νοϊό, τη μοναξιά γιατί αρκετοί απέ­φευ­γαν να επι­σκέ­πτο­νται τους συγ­γε­νείς τους μήπως τους μολύ­νουν και άλλοι προ­φυ­λάσ­σο­νταν μήπως μολυν­θούν. Η αβε­βαιό­τητα για τα επερ­χό­μενα γεγο­νότα, το άγχος, ο εκνευ­ρι­σμός, ο θυμός και η θλίψη έως τα κατα­θλι­πτικά επει­σό­δια λόγω της παν­δη­μίας και της συμπε­ρι­φο­ράς κάποιων άλλων ανθρώ­πων επι­βά­ρυ­ναν την καθη­με­ρι­νό­τητα των περισ­σό­τε­ρών Ελλήνων.

“Κοι­τά­ζο­ντας τις επι­πτώ­σεις της παν­δη­μίας, παρα­τη­ρούμε πως οι Έλληνες αντι­με­τώ­πι­σαν με ρεα­λι­σμό την κατά­σταση αφού τέσ­σε­ρις στους δέκα θεω­ρού­σαν πως θα αρθούν κάποιοι περιο­ρι­σμοί μέχρι τον Ιούλιο το 2021, γεγονός που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε, και πέντε στους δέκα πίστευαν ότι οι περιο­ρι­σμοί θα αρθούν μέχρι τον Δεκέμ­βριο του 2021 ή στη χει­ρό­τερη των περι­πτώ­σεων μέσα στο 2022 γεγονός που επίσης επι­βε­βαιώ­νε­ται”, τονίζει μιλώ­ντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Μιχάλης Γλα­μπε­δά­κης, Μιχάλης Γλα­μπε­δά­κης, Ομό­τι­μος Καθη­γη­τής πρώην ΤΕΙ Αθήνας, νυν Πανε­πι­στή­μιο Δυτικής Αττικής που επι­με­λή­θηκε την έρευνα.

Ο κ. Γλα­μπε­δά­κης προ­σθέ­τει ότι: “Οι περιο­ρι­σμοί λόγω της παν­δη­μίας όπως η τηλερ­γα­σία, το κλεί­σιμο σχο­λείων κ.ά. έδωσαν την ευκαι­ρία σε περισ­σό­τε­ρους (24%) ανθρώ­πους να βελ­τιώ­σουν την επαφή τους με τους συγ­γε­νείς και φίλους και σε λιγό­τε­ρους (15%) την επι­δεί­νω­σαν. Η βελ­τί­ωση εμφα­νί­ζε­ται πιο έντονη στους νέους μέχρι 18 χρόνων που λόγω της δια­κο­πής των δια ζώσης μαθη­μά­των έμειναν στα σπίτια τους. Οι νέοι των οποίων οι σχέσεις με το στενό περι­βάλ­λον τους βελ­τιώ­θη­καν ήταν υπερ­δι­πλά­σιοι αυτών των οποίων επι­δει­νώ­θη­καν (27,3% έναντι 12,9%). Οι πολίτες που αντι­με­τώ­πι­σαν αψή­φι­στα τον κορο­νοϊό και θεω­ρού­σαν ότι δεν συντρέ­χει λόγο ανη­συ­χίας, οι “αρνητές” δηλαδή, ήταν πολύ λίγοι (5,8%) έναντι αυτών που πήραν πολύ σοβαρά τον κίνδυνο και υπά­κου­σαν στις προ­τρο­πές των ειδικών επι­στη­μό­νων και στις απο­φά­σεις της πολι­τείας (32,4%). Φυσικά, το μεγα­λύ­τερο μέρος των Ελλήνων (61,8%) θεώρησε ότι η παν­δη­μία είναι δια­χει­ρί­σιμη και χωρίς υπέρ­με­τρο φόβο προ­χώ­ρησε τη ζωή του υπα­κού­ο­ντας στις συμ­βου­λές των επι­στη­μό­νων και των αρμό­διων παρα­γό­ντων της πολι­τείας”.

Επαφές με το στενό περι­βάλ­λον

Η παν­δη­μία επη­ρέ­ασε σημα­ντικά και τις σχέσεις των ανθρώ­πων με το στενό συγ­γε­νικό, κοι­νω­νικό, φιλικό και επαγ­γελ­μα­τικό περι­βάλ­λον. Από τα στοι­χεία της έρευνας του Πανε­πι­στη­μίου Δυτικής Αττικής, φαί­νε­ται ότι μερικοί άνθρω­ποι εκμε­ταλ­λεύ­θη­καν τις ευκαι­ρίες που δημιουρ­γή­θη­καν από την τηλερ­γα­σία, την τηλεκ­παί­δευση, τα lockdown και άλλες απα­γο­ρεύ­σεις και διέ­θε­σαν περισ­σό­τερο χρόνο στα αγα­πη­μένα τους άτομα, άλλοι όμως υπέ­στη­σαν και υφί­στα­νται ισχυρές ψυχο­λο­γι­κές πιέσεις. Με άλλα λόγια, σε άλλους έδωσε την ευκαι­ρία να αυξή­σουν την επαφή και σε άλλους να τη μειώ­σουν.

Συγκε­κρι­μένα, σε έναν στους τέσ­σε­ρις ανθρώ­πους (23,8%) οι επαφές του με το στενό περι­βάλ­λον του βελ­τιώ­θη­καν αφού βρί­σκο­νταν περισ­σό­τερο χρόνο μαζί λόγω τηλερ­γα­σίας, ανα­στο­λής εργα­σίας ή για άλλους λόγους και, σε έναν στους επτά (14,9%) δυσχε­ράν­θη­καν γιατί απέ­φευ­γαν τη φυσική επι­κοι­νω­νία για λόγους προ­στα­σίας και προ­φύ­λα­ξης των ιδίων ή των συγ­γε­νών και γνωστών τους. Πολλοί βέβαια (61,3%) βρήκαν άλλες μεθό­δους επι­κοι­νω­νίας που η τεχνο­λο­γία δια­θέ­τει και θεωρούν ότι εξα­κο­λου­θού­σαν να έχουν την ίδια επαφή.

Φόβος ίωσης

Χαρα­κτη­ρι­στικό του πώς επη­ρε­ά­στη­καν οι ανθρώ­πι­νες επαφές είναι η εμφά­νιση συναι­σθη­μά­των φόβου μήπως κάποιος γνωστός ή συγ­γε­νής ή συνερ­γά­της τούς μετα­δώ­σει τον ιό,· έτσι αρκετοί άνθρω­ποι δια­κα­τέ­χο­νταν από φόβο ίωσης και απέ­φευ­γαν ακόμα και τις απα­ραί­τη­τες και με προ­φυ­λά­ξεις συνα­να­στρο­φές. Όπως ανα­φέ­ρε­ται στην έρευνα, ο φόβος της ίωσης δεν είναι απλός φόβος, κατα­γρά­φει πολλές απειλές στο υπο­συ­νεί­δητό μας, γι’ αυτό πρέπει να αντι­με­τω­πί­ζε­ται με άμεσο και κατάλ­ληλο τρόπο.

Όπως απο­κα­λύ­πτε­ται από τις απα­ντή­σεις των ερω­τη­θέ­ντων, ένας στους τρεις ανθρώ­πους (32,4%) νιώθει μεγάλο φόβο μήπως κολ­λή­σει από κάποιον απρό­σε­κτο και αδιά­φορο συμπο­λίτη του. Περισ­σό­τε­ρες από μια στις τρεις γυναί­κες (35,9%) φοβάται πολύ μήπως κολ­λή­σει, ενώ στους άνδρες φοβάται ένας στους τέσ­σε­ρις (26,8%). Στους άνω των 65 χρόνων, ο φόβος είναι πιο έντονος.

Συναι­σθή­ματα μονα­ξιάς

Η ίδια η φύση της παν­δη­μίας επέβαλε την απο­μό­νωση ανθρώ­πων προ­κει­μέ­νου να μην κολ­λή­σουν, στε­ρώ­ντας τους κάτι που είναι απα­ραί­τητο για την ανθρώ­πινη ύπαρξη: την επαφή με άλλους. Όπως ανα­φέ­ρει η έρευνα, ούτε ματιές δεν ανταλ­λάσ­σουν πια οι άνθρω­ποι στους δρόμους, ενώ οι περισ­σό­τε­ροι παρα­με­ρί­ζουν για να περά­σουν κάποιοι άλλοι που περ­πα­τούν αντί­θετα και αν δεν μπορούν να το κάνουν κρατούν την αναπνοή τους πριν συνα­ντη­θούν μέχρι και μερικά βήματα μετά. Η καχυ­πο­ψία για τον “άλλο” κυριαρ­χεί στη σύγ­χρονη ζωή και την οδηγεί στην απο­μό­νωση και στη μοναξιά.

Ένας στους δύο (49,8%) ανθρώ­πους στην Ελλάδα αισθάν­θηκε “Πάρα πολύ” και “Πολύ” μεγάλη μοναξιά και 36,8% αισθάν­θηκε μικρή και δια­χει­ρί­σιμη μοναξιά. Το φύλο δεν δια­φο­ρο­ποί­ησε τα συναι­σθή­ματα μονα­ξιάς των ανθρώ­πων. Η ηλικία όμως, παίζει πολύ σημα­ντικό ρόλο στην ανά­πτυξη συναι­σθη­μά­των μονα­ξιάς. Οι άνω των 65 χρόνων που αισθάν­θη­καν “Πάρα πολύ” μεγάλη μοναξιά, ήταν δυόμιση φορές, ανα­λο­γικά, περισ­σό­τε­ροι των νέων 26-35 χρόνων (33,3% έναντι 13,9%)·

Ενδο­οι­κο­γε­νειακή βία

Σχεδόν επτά στους δέκα (67,1%) των ανθρώ­πων στην Ελλάδα πιστεύει ότι αυξή­θηκε “Πολύ” έως “Πάρα πολύ” η ενδο­οι­κο­γε­νειακή βία και μόνον ένας στους δέκα (8,6%) πιστεύει πως δεν αυξή­θηκε καθόλου. Περισ­σό­τε­ρες γυναί­κες (74,3%) από άνδρες (55,3%) δηλώ­νουν πως αυξή­θηκε η οικο­γε­νειακή βία στην οικο­γέ­νεια στη χώρα μας κατά την περίοδο της παν­δη­μίας, δηλαδή 34,3% ανα­λο­γικά περισ­σό­τε­ρες των ανδρών.

“Η έρευνα κατέ­δειξε μια άλλη σοβαρή κατά­σταση στην ελλη­νική κοι­νω­νία·αυτή της ανα­γνώ­ρι­σης και ταυ­το­ποί­η­σης της ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας. Φαι­νό­μενα απρε­πούς και ασύμ­με­τρης συμπε­ρι­φο­ράς από μέλη σε μέλη μιας οικο­γέ­νειας, από άλλους χαρα­κτη­ρί­ζο­νται ως βίαια και από άλλους ως συνήθη και άνευ σημα­σίας. Το παρή­γορο είναι ότι η νέα γενιά, άτομα 18-35 χρόνων, χαρα­κτη­ρί­ζουν πιο εύκολα κάποια περι­στα­τικά ως βίαια ενώ άτομα μεγα­λύ­τε­ρων ηλικιών δεν τα αξιο­λο­γούν με τον ίδιο βαθμό βιαιό­τη­τας. Αυτό επι­βε­βαιώ­νε­ται από το γεγονός ότι πάνω από το 70% των νέων 18-35 χρόνων θεωρεί ότι αυξή­θηκε πολύ έως πάρα πολύ η ενδο­οι­κο­γε­νειακή βία λόγω της παν­δη­μίας, ποσοστό που μειώ­νε­ται στο 60% στους πολίτες άνω των 55 χρόνων. Το εύρημα αυτό δημιουρ­γεί μια αισιό­δοξη αίσθηση πνοής νέας αντί­λη­ψης για τις σχέσεις των ανθρώ­πων, δηλώ­νο­ντας ότι τα περι­στα­τικά βίας πιθα­νό­τατα θα μειω­θούν στο άμεσο και προ­σε­χές μέλλον”, σημειώ­νει ο κ. Γλα­μπε­δά­κης.

Αξιο­ποί­ηση του χρόνου κατά τη διάρ­κεια των καρα­ντί­νων

Όπως φαί­νε­ται στην έρευνα, πολλοί άνθρω­ποι προ­σπα­θούν με διά­φο­ρους τρόπους να αμβλύ­νουν τις επι­πτώ­σεις που δημιουρ­γού­νται από ανα­γκα­στι­κές απο­μα­κρύν­σεις από τις οικο­γε­νεια­κές, κοι­νω­νι­κές και επαγ­γελ­μα­τι­κές συνα­να­στρο­φές λόγω μακρο­χρό­νιας παρα­μο­νής σε νοσο­κο­μείο, σε φυλακή, και, τελευ­ταία στα σπίτια λόγω των καρα­ντί­νων και των μέτρων ενερ­γη­τι­κής και παθη­τι­κής προ­φύ­λα­ξης και προ­στα­σίας.

Το 49,0% των πολιτών αξιο­ποί­ησε τον ελεύ­θερο λόγω καρα­ντί­νων και περιο­ρι­σμών χρόνο του με πνευ­μα­τι­κές απα­σχο­λή­σεις, μελε­τώ­ντας, βλέ­πο­ντας ντο­κι­μα­ντέρ, συγ­γρά­φο­ντας και με άλλη πνευ­μα­τική εργασία. Το 39,2% ασχο­λή­θηκε με σωμα­τική άσκηση και άθληση. Το 31,3% ασχο­λή­θηκε με επαγ­γελ­μα­τι­κές εργα­σίες, και, το 37,9% ασχο­λή­θηκε με διά­φο­ρες άλλες δρα­στη­ριό­τη­τες.

“Ο ”χαμένος” χρόνος λόγω της παν­δη­μίας δεν πήγε εντελώς χαμένος. Πολλοί άνθρω­ποι πέραν της βελ­τί­ω­σης των προ­σω­πι­κών επαφών με το στενό συγ­γε­νικό περι­βάλ­λον τους, ασχο­λή­θη­καν ένας στους τρεις, κύρια με τη μελέτη από το διά­βα­σμα βιβλίων μέχρι τη συγ­γραφή ποι­η­μά­των και άλλων λογο­τε­χνι­κών έργων ή την παρα­κο­λού­θηση ταινιών και ντο­κι­μα­ντέρ· ένας στους τέσ­σε­ρεις ασχο­λή­θηκε περισ­σό­τερο με άθληση και σωμα­τι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες και ένας στους πέντε εργα­ζό­ταν από το σπίτι του. Η “εργασία από το σπίτι” αλλά και η “εκπαί­δευσή στο σπίτι” δημιούρ­γη­σαν νέες συν­θή­κες εργα­σίας και εκπαί­δευ­σης στην ελλη­νική κοι­νω­νική και οικο­νο­μική ζωή, κάτι που σε άλλες χώρες υπήρχε από χρόνια και είχε, με σωστή και κατάλ­ληλη αξιο­ποί­ηση, διευ­κο­λύ­νει την καθη­με­ρι­νό­τητα εργα­ζο­μέ­νων που δεν ήταν υπο­χρε­ω­μέ­νοι να μετα­κι­νού­νται σε ώρες αιχμής, ατόμων με ανα­πη­ρίες που μείωναν κατά πολύ τις κοπιώ­δεις μετα­κι­νή­σεις τους αλλά και μαθητών που για διά­φο­ρους λόγους ήταν δύσκολο να παρα­κο­λου­θή­σουν ζωντανά μαθή­ματα”, κατα­λή­γει ο κ. Γλα­μπε­δά­κης.