Ταινίες από τη Ρόδο που αφυπνίζουν συνειδήσεις

Για δύο βράδια το κοινό είχε την ευκαι­ρία να παρα­κο­λου­θή­σει μια μακρά σειρά ταινιών μικρής χρο­νι­κής διάρ­κειας που όλες είχαν ένα κοινό χαρα­κτη­ρι­στικό: Απο­τύ­πω­ναν τη συμπε­ρι­φορά της κοι­νω­νίας να κατα­λύει, άλλοτε ενερ­γη­τικά κι άλλοτε παθη­τικά, όλα εκείνα που μέχρι πριν λίγα χρόνια απο­τε­λού­σαν θεμε­λιώ­δεις αρχές ορθής συμπε­ρι­φο­ράς. Μάλιστα, η απο­τύ­πωση αυτή, για Ροδίους και μη, μπόρεσε και μετα­δό­θηκε τόσο δια­κρι­τικά, ώστε σίγουρα έχει αρχίσει να επιδρά στο ψυχισμό εκείνων που παρα­κο­λού­θη­σαν τις παρα­γω­γές αυτές.

Αυτά έγιναν την περα­σμένη Δευτέρα και Τρίτη 23 και 24 Αυγού­στου στο διήμερο προ­βο­λής ταινιών, επι­λεγ­μέ­νων από τον όμιλο Cine-Εκπαίδευση, που κι αυτές με τη σειρά τους εντάσ­σο­νταν στο γενι­κό­τερο πρό­γραμμα 5ου Φεστι­βάλ Καλ­λι­τε­χνι­κής Δημιουρ­γίας Ροδίων. Το φεστι­βάλ ξεκί­νησε στις 18 Αυγού­στου, θα συνε­χι­στεί μέχρι τις 11 Σεπτεμ­βρίου, τελεί υπό την καλ­λι­τε­χνική διεύ­θυνση του Τάκη Βούη, εξε­λίσ­σε­ται υπό το διαρκές βλέμμα του προ­έ­δρου τού Νίκου Κων­στα­ντι­νίδη και φέτος είναι αφιε­ρω­μένο στον αεί­μνη­στο Θανάση Ανα­πο­λι­τάνο.

Πρώτη μέρα προ­βο­λών: Η αγωνία

Οι συνο­λικά οκτώ ταινίες – παρα­γω­γές μαθητών από επτά σχολεία της Ρόδου κι ένα της Καρ­πά­θου είχαν περίπου τον ίδιο στόχο: Να ευαι­σθη­το­ποι­ή­σουν το κοινό σε θέματα προ­στα­σίας του περι­βάλ­λο­ντος και να το επι­μορ­φώ­σουν για τις υγιείς – αει­φο­ρι­κές πρα­κτι­κές των προ­γό­νων του. Οι μαθητές, με τη συνερ­γα­σία των εκπαι­δευ­τι­κών τους, αξιο­ποί­η­σαν στο έπακρο τις δυνα­τό­τη­τες της εικόνας και επε­δί­ω­ξαν να προ­κα­λέ­σουν αντί­δραση ή έστω να δημιουρ­γή­σουν στους θεατές τους ένα συναί­σθημα ικανό να σταθεί κόντρα στην ιδε­ο­λο­γία του κατε­στη­μέ­νου. Το τελευ­ταίο θέλει τους φυσι­κούς πόρους να είναι όχι μόνο ανε­ξά­ντλη­τοι, αλλά ν’ απο­τε­λούν και προ­σω­πική του περιου­σία.

Η όλη δια­δι­κα­σία απο­τε­λεί έναν «οπτι­κο­α­κου­στικό εγγρα­μα­τι­σμό» ο οποίος συνιστά μία μεγάλη πρό­κληση για το εκπαι­δευ­τικό σύστημα. «Με τον τρόπο αυτό διδά­σκουμε στα παιδιά να μη χει­ρα­γω­γού­νται από την εικόνα, αλλά να τη μετα­τρέ­πουν σε εργα­λείο» εξήγησε μιλώ­ντας προς τους θεατές ο Πέτρος Σπανός, εκπαι­δευ­τι­κός. Από την πλευρά της η εκπαι­δευ­τι­κός και θεα­τρο­λό­γος Σοφία Κου­τσάκη, προ­λο­γί­ζο­ντας τις ταινίες, στάθηκε ιδιαί­τερα στη δύναμη που έχει ο κινη­μα­το­γρά­φος να αφη­γεί­ται τόσο προς τον θεατή, όσο και προς τον ίδιο τον ερμη­νευτή. Υπό το πρίσμα αυτό «ο οπτι­κο­α­κου­στι­κός εγγραμ­μα­τι­σμός έχει ως πρώτους ωφε­λού­με­νους τους ίδιους τους πρω­τα­γω­νι­στές των ταινιών». Στη δική της προ­σέγ­γιση η εκπαι­δευ­τι­κός Ανα­στα­σία Ζέππου ανα­φέρ­θηκε στο πόσο εύκολα και έντονα κινη­το­ποιού­νται οι μαθητές σε θέματα προ­στα­σίας του περι­βάλ­λο­ντος «αρκεί κάποιος να τους παρα­κι­νή­σει».

Σημειώ­νε­ται ότι οι τρεις παρου­σια­στές είναι ιδρυ­τικά μέλη του ομίλου Cine-Εκπαίδευση, οι δε εκπαι­δευ­τι­κοί που είχαν επι­βλέ­ψει και προ­λό­γι­σαν τις ταινίες των μαθητών ήταν όλοι προ­σω­πι­κό­τη­τες με ξεχω­ρι­στή λάμψη.

Οι οκτώ ταινίες που προ­βλή­θη­καν στο κινη­μα­το­θέ­α­τρο ‘Ρόδον’ είναι μόνο ένα μέρος από τις πολλές άλλες παρα­γω­γές των παιδιών των σχο­λείων όλης της Δωδε­κα­νή­σου. Ξέχωρα από το προ­φα­νές περι­βαλ­λο­ντικό ζητού­μενο, η κάθε μία από αυτές παρου­σιά­ζει δια­κρι­τικά και σε βαθύ­τερο επίπεδο ένα ακόμα γεγονός: Το ό,τι οι μαθητές αν κληθούν, τότε μπορούν ιδε­ο­λο­γικά να σταθούν αντι­μέ­τω­ποι ακόμα και στους γονείς τους, μιας και εκείνοι είναι οι πρώτοι που υπερ­κα­τα­να­λώ­νουν το νερό ή μολύ­νουν τη θάλασσα και τους υδρο­φό­ρους ορί­ζο­ντες με σκληρά απορ­ρυ­πα­ντικά, χημικά καθα­ρι­στικά και τηγα­νό­λαδα. Οι γονείς τους είναι οι κυνηγοί που επι­διώ­κουν να σκο­τώ­σουν το ελάφι, όπως και οι γονείς όλων των παιδιών είναι εκείνοι που οδηγούν τον πλανήτη στην κατα­στροφή.

Προ­φα­νώς μια ταινία δεν αρκεί για να ανα­τρέ­ψει τις καθη­με­ρινά επη­ρε­α­ζό­με­νες συνει­δή­σεις των παιδιών, όμως ο «οπτι­κο­α­κου­στι­κός εγγραμ­μα­τι­σμός» σε μια τακτική βάση, ίσως τελικά να μπο­ρέ­σει να κάνει τη διαφορά.

Δεύτερη μέρα προ­βο­λών: Ιστορία και στο βάθος συνεί­δηση

Όταν ο λαο­γρά­φος του μέλ­λο­ντος θα κληθεί να γράψει για την ηθο­γρα­φία του Σήμερα, τότε μέσα από τη σειρά «Στα­γό­νες Ροδια­κής Ιστο­ρίας» του Γιώργου Τζεδάκη, θα βρει άπλετο υλικό να τον καθο­δη­γή­σει πιο κοντά στην κατα­νό­ηση συμπε­ρι­φο­ρών τόσο των επι­μέ­ρους μελών του ροδια­κού κοι­νω­νι­κού συνόλου, όσο και του συνόλου αυτού καθαυ­τού.

Οι «Στα­γό­νες Ροδια­κής Ιστο­ρίας» είναι ταινίες εξαι­ρε­τικά μικρής χρο­νι­κής διάρ­κειας (ορι­σμέ­νες λιγό­τε­ρες από δύο λεπτά) που γυρί­ζο­νται και σκη­νο­θε­τού­νται από τον δικη­γόρο Γιώργο Τζεδάκη. Κάθε short story απο­τε­λεί κι ένα πολύ συγκε­κρι­μένο θέμα τοπικής ιστο­ρίας. Π.χ. κτήριο του Εθνικού Θεάτρου Ρόδου, ή η ηλικίας 2.200 ετών (και καθόλα λει­τουρ­γική μέχρι σήμερα) γέφυρα στην περιοχή Κορα­κό­νερο. Δεκάδες τέτοιου είδους ιστο­ρίες διη­γεί­ται ο Γιώργος Τζε­δά­κης που ξεκί­νησε τις παρα­γω­γές αυτές διε­πό­με­νος από μια προ­σω­πική ανάγκη, ίσως και στοί­χημα, να διδάξει στα νέα παιδιά κάτι για την ιστορία του τόπου τους.

Ο ίδιος, ανα­λύ­ο­ντας τα κίνητρά του ενώπιον του κοινού της περα­σμέ­νης Τρίτης, απέδωσε τον χαρα­κτη­ρι­σμό των ταινιών του ως «click bite», θεω­ρώ­ντας πως με τη μικρή τους διάρ­κεια και με μέσο το facebook θα μπο­ρέ­σει να κερ­δί­σει την προσοχή αγοριών και κορι­τσιών.

Αν και υπο­σχέ­θηκε, ενώπιον των θεατών, να διη­γη­θεί ακόμα περισ­σό­τε­ρες δε δίστασε να τους πει κατά­μου­τρα: «στις παρα­γω­γές αυτές οι ζητού­με­νοι θεατές μου δεν είστε εσείς, διότι εσείς ξέρετε την ιστορία. Τα παιδιά θέλω να τσι­μπή­σουν κάτι απ’ όλο αυτό». Κρί­νο­ντας ως θεατής, είδα στις «Στα­γό­νες Ροδια­κής Ιστο­ρίας» γωνιές της Ρόδου τις οποίες δε γνώριζα, άρα πιθα­νό­τατα ο Γιώργος Τζε­δά­κης έχει μάλλον υπε­ρε­κτι­μή­σει τις ιστο­ρι­κές γνώσεις των Ροδίων για τον τόπο τους. Άλλωστε κι ο ίδιος παρα­δέ­χθηκε ότι δε γνώριζε το τι ακριβώς κινη­μα­το­γρα­φούσε στις «Βρου­λιές» απέ­να­ντι από το Πρα­σο­νήσι.

Ένας άλλος λόγος, ακόμα πιο ισχυρός, για τον οποίο δυνη­τικά όλοι είμαστε ζητού­με­νοι θεατές των «Στα­γό­νων» κρύ­βε­ται στο στασίδι της ανάγκης να απο­κα­λυ­φθεί πλήρως ο ψυχι­σμός εκείνων που βλέπουν τη ζωή τους να αλλάζει. Οι Ιταλοί κατα­κτη­τές είχαν μετα­τρέ­ψει το μετα­ξουρ­γείο της Κατ­τα­βιάς σε αγρο­τι­κές φυλακές κι αυτό με τη σειρά του σημα­το­δό­τησε το τέλος μιας εποχής εκμε­τάλ­λευ­σης του μετα­ξο­σκώ­ληκα, την εκρί­ζωση των ατε­λεί­ω­των μουριών που χρεια­ζό­ντου­σαν για η εκτροφή τους και τη στροφή στην ανα­ζή­τηση ακόμα περισ­σό­τε­ρων εργα­τι­κών χεριών για την εντα­τική καλ­λιέρ­γεια της γης.

Με τον ίδιο τρόπο η εγκα­τά­λειψη του Εθνικού Θεάτρου Ρόδου, δεν είναι πολι­τικό ζήτημα, μα βαθιά κοι­νω­νικό και η κατα­γραφή του συνιστά την ηθο­γρα­φία του κοι­νω­νι­κού συνόλου, που δια­μαρ­τύ­ρε­ται για την κατα­στροφή του κτηρίου κι όχι για τις θεα­τρι­κές παρα­στά­σεις που χάνει ανελ­λι­πώς επί 15 χει­μώ­νες, ελλεί­ψει χώρου. Η στροφή του στην παροχή υπη­ρε­σιών φιλο­ξε­νίας και μάλιστα με φρε­νή­ρεις ρυθμούς (η εντα­τική καλ­λιέρ­γεια σε άλλη μορφή), το οδηγεί στην παρα­δοχή ότι στα καλο­καί­ρια τα παιδιά είναι φυσιο­λο­γικό να μεγα­λώ­νουν μακριά από τους γονείς τους και προ­φα­νώς ποιος νοιά­ζε­ται για μια σειρά ιστο­ρι­κών κτηρίων που κατα­στρέ­φο­νται. «Ακόμα κι έτσι, οι του­ρί­στες συνε­χί­ζουν να έρχο­νται και το χρήμα πέφτει», δια­πί­στωσε σκω­πτικά σε σχόλιό της στο τέλος των προ­βο­λών η επί μακρά σειρά ετών Έφορος Αρχαιο­τή­των Μαρία Μιχα­λάκη Κόλια.

«Όλα συν­δέ­ο­νται μεταξύ τους… εμείς είμαστε η ιστορία», είπε σωστά, ο Γιώργος Τζε­δά­κης, όπως και πολύ σωστά είπε ο Μανώλης Μακρής «η ιστορία δεν το γνω­ρί­ζουμε όταν γρά­φε­ται», παρου­σιά­ζο­ντας προ ολίγων ημερών το νέο του βιβλίο «1821, η εθνε­γερ­σία των Δωδε­κα­νη­σίων», για το οποίο θα γίνει ξεχω­ρι­στό ρεπορ­τάζ. Είτε είμαστε, είτε τη γρά­φουμε χωρίς να γνω­ρί­ζουμε, η ιστορία είναι άνθρω­ποι και η ηθο­γρα­φία, για την οποία έγινε λόγος στην αρχή του άρθρου, εξε­τά­ζει τις πράξεις τους· αυτές που γίνο­νται κι αυτές που δε γίνο­νται.