Νησιωτική Ανατροπή: Το στοίχημα της Νησιωτικότητας

Οι Περι­φε­ρεια­κές εκλογές της 18ης Μαΐου 2014 θα διε­ξα­χθούν εν μέσω της συνε­χι­ζό­με­νης οικο­νο­μι­κής κρίσης, της εξου­θέ­νω­σης των εργα­ζο­μέ­νων και των πιο αδύ­να­μων στρω­μά­των, της αυξα­νό­με­νης ανα­σφά­λειας και ανερ­γίας, των σοβαρών αρνη­τι­κών επι­πτώ­σεων από τις ασκού­με­νες νεο­φι­λε­λεύ­θε­ρες πολι­τι­κές.

Τα δεδο­μένα αυτά οξύ­νο­νται δρα­μα­τικά στο επίπεδο της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου, που αντι­με­τω­πί­ζει σοβα­ρό­τατα προ­βλή­ματα που συν­δέ­ο­νται με το νησιω­τικό χαρα­κτήρα και την πολυ­διά­σπαση του χώρου.

Οι πολι­τι­κές που ασκού­νται τα τελευ­ταία χρόνια από το κεντρικό κράτος αλλά και από την Περι­φε­ρειακή Αυτο­διοί­κηση δεν παίρ­νουν υπόψη τους τις ανάγκες των κατοί­κων των νησιών και αντι­στρα­τεύ­ο­νται λογικές βιώ­σι­μης ανά­πτυ­ξης. Αντί­θετα κυριαρ­χούν λογικές απορ­ρό­φη­σης πόρων, χωρίς ουσια­στικό στρα­τη­γικό σχε­δια­σμό, με γνώμονα την εξυ­πη­ρέ­τηση πελα­τεια­κών και ψηφο­θη­ρι­κών επι­διώ­ξεων, αλλά και μικρο­κομ­μα­τι­κών – μικρο­το­πι­κών συμ­φε­ρό­ντων. Η «νησιω­τι­κό­τητα» που έχει θεσμο­θε­τη­θεί τόσο από τις Ευρω­παϊ­κές Συν­θή­κες, όσο και από το Ελλη­νικό Σύνταγμα, μέχρι σήμερα απο­τε­λεί κενό γράμμα, διότι οι δια­δο­χι­κές κυβερ­νή­σεις και η περι­φε­ρειακή διοί­κηση δεν ενδια­φέρ­θη­καν να την μετου­σιώ­σουν σε εξει­δι­κευ­μέ­νες πολι­τι­κές στο νησιω­τικό χώρο.

Το μοντέλο ανά­πτυ­ξης των νησιών συνέ­χισε –τα τελευ­ταία χρόνια– να στη­ρί­ζε­ται κυρίως στην περαι­τέρω ανά­πτυξη του μαζικού του­ρι­σμού σε ορι­σμένα ‘δυνα­μικά νησιά’ και την εμπο­ρευ­μα­το­ποί­ηση της γης και όχι στην ικα­νο­ποί­ηση των αναγκών όλων των νησιω­τών. Το μοντέλο αυτό, παρά τα κον­δύ­λια που εισέρ­ρευ­σαν, δεν οδήγησε στην άρση της απο­μό­νω­σης των νησιών, αλλά σε κοι­νω­νική και περι­βαλ­λο­ντική υπο­βάθ­μιση. Πρό­κει­ται για ένα ευάλωτο οικο­νο­μικό μοντέλο που μπορεί να καταρ­ρεύ­σει οποια­δή­ποτε στιγμή.

Έτσι, μετά από τρία ΚΠΣ και ένα ΕΣΠΑ και παρά τα δις ευρώ που κατευ­θύν­θη­καν στο Ν. Αιγαίο, οι χρη­μα­το­δο­τή­σεις δεν μπό­ρε­σαν να οδη­γή­σουν στην πολυ­πό­θητη ‘ενδο­πε­ρι­φε­ρειακή σύγκλιση’. Ενώ η «αντι­με­τώ­πιση των ενδο­πε­ρι­φε­ρεια­κών ανι­σο­τή­των» – με ανά­πτυξη των δυνα­μι­κών κέντρων/νησιών αλλά και ιδιαί­τερη συγκέ­ντρωση δράσεων και πόρων στα μικρά νησιά, ώστε να ενι­σχυ­θεί κατά το δυνατόν η αυτο­τέ­λειά τους – απο­τε­λούσε κύριο άξονα της ανα­πτυ­ξια­κής πολι­τι­κής στο Νότιο Αιγαίο την τελευ­ταία του­λά­χι­στον δεκα­ε­τία, τα προ­βλή­ματα παρα­μέ­νουν, οξύτερα παρά ποτέ. Ο άξονας προ­τε­ραιό­τη­τας “Χωρική Συνοχή και Συνερ­γα­σία” του προη­γού­με­νου ΕΣΠΑ, που αφο­ρούσε στα μικρά νησιά, παρέ­μεινε απλά και μόνο δια­κή­ρυξη καλών προ­θέ­σεων.

Χωρίς να αμφι­σβη­τούμε ότι τα τελευ­ταία χρόνια υλο­ποι­ή­θη­καν σημα­ντικά έργα και υπο­δο­μές, στα νησιά μας και ειδι­κό­τερα στα μικρό­τερα, εξα­κο­λου­θούν να υπάρ­χουν σοβα­ρό­τα­τες ελλεί­ψεις, οι οποίες και εντεί­νο­νται μέσα στο πλαίσιο της γενικής απο­δό­μη­σης του κράτους πρό­νοιας κάτω από τις επι­τα­γές των ‘μνημονίων’. Οι ενδο­πε­ρι­φε­ρεια­κές ανι­σό­τη­τες συνε­χί­ζουν να υφί­στα­νται. Σε πολλά νησιά ο πλη­θυ­σμός εξα­κο­λου­θεί να συρ­ρι­κνώ­νε­ται, οι παρα­δο­σια­κές οικο­νο­μι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες να εγκα­τα­λεί­πο­νται. Καθη­με­ρινά υπο­βαθ­μί­ζο­νται στοι­χειώ­δες κοι­νω­νι­κές υπη­ρε­σίες, όπως η υγεία και η εκπαί­δευση, βασικές περι­βαλ­λο­ντι­κές υπο­δο­μές, όπως η δια­χεί­ριση απορ­ριμ­μά­των και λυμάτων, το αυτο­νό­ητο δικαί­ωμα για ανε­μπό­δι­στη μετα­κί­νηση ανθρώ­πων και προ­ϊ­ό­ντων δώδεκα μήνες το χρόνο. Οι κάτοι­κοι των νησιών μας αντι­με­τω­πί­ζο­νται ως πολίτες δεύ­τε­ρης κατη­γο­ρίας και βιώνουν καθη­με­ρινά συν­θή­κες έντονης ανα­σφά­λειας.

Επι­πλέον, και όσον αφορά στην νέα προ­γραμ­μα­τική περίοδο των ανα­πτυ­ξια­κών προ­γραμ­μά­των, 2014-2020, είναι τερά­στιες οι ευθύνες των δια­δο­χι­κών κυβερ­νή­σεων αλλά και της Περι­φε­ρεια­κής αρχής που οδή­γη­σαν στην κατά­ταξη της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου στις «περισ­σό­τερο ανα­πτυγ­μέ­νες Περι­φέ­ρειες» της Ελλάδας (μαζί με την Περι­φέ­ρεια Αττικής!). Ενώ σε περίοδο κρίσης όλοι προ­σβλέ­πουμε στο ‘νέο ΕΣΠΑ’, η νέα πρό­βλεψη για το Νότιο Αιγαίο αλλάζει τα πάντα σε σχέση μ’ αυτά που ξέραμε. Συνε­πά­γε­ται σοβαρή απώλεια πόρων, αλλά και μέγιστο ποσοστό συγ­χρη­μα­το­δό­τη­σης το 50% (για να έχουμε μέτρο σύγκρι­σης, το ποσοστό συγ­χρη­μα­το­δό­τη­σης για τη Θεσ­σα­λία και τη Δυτική Ελλάδα θα είναι 90%).

Ο ανα­πτυ­ξια­κός σχε­δια­σμός και η υλο­ποί­ηση των ανα­πτυ­ξια­κών προ­γραμ­μά­των σε περι­φε­ρειακό επίπεδο απο­τε­λεί – θεσμικά – βασική αρμο­διό­τητα της Περι­φε­ρεια­κής Αυτο­διοί­κη­σης. Χρέος δικό μας και στοί­χημα είναι, σε συνεχή διάλογο με την τοπική Αυτο­διοί­κηση και τους τοπι­κούς κοι­νω­νι­κούς φορείς, να επε­ξερ­γα­στούμε ολο­κλη­ρω­μέ­νες θέσεις για τη νησιω­τική πολι­τική, για να δια­μορ­φώ­σουμε μια στρα­τη­γική για την επί­τευξη της κοι­νω­νι­κής συνοχής, ώστε να μειωθεί το οικο­νο­μικό και κοι­νω­νικό χάσμα και οι ανι­σό­τη­τες μεταξύ των νησιών. Η ενεργή συμ­με­τοχή της νέας Περι­φε­ρεια­κής Αρχής στις δια­βου­λεύ­σεις, σε κάθε επίπεδο λήψης απο­φά­σεων, μπορεί να οδη­γή­σει στη δια­μόρ­φωση ευνοϊ­κό­τε­ρων όρων για το Νότιο Αιγαίο, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τα νησιά «πολλών ταχυ­τή­των».

Είναι προ­φα­νές ότι η αλλαγή της οικο­νο­μίας στην περι­φέ­ρεια του Ν. Αιγαίου θα πρέπει να συμ­βα­δί­σει με γενι­κό­τε­ρες αλλαγές στην οικο­νο­μική πολι­τική της χώρας. Ρόλος της Περι­φέ­ρειας είναι το να συμ­με­τέ­χει στη δια­μόρ­φωση μιας περι­φε­ρεια­κής οικο­νο­μι­κής και κοι­νω­νι­κής πολι­τι­κής που θα στη­ρί­ζε­ται στην ανάγκη δια­φο­ρο­ποί­η­σης του οικο­νο­μι­κού μοντέ­λου που ακο­λου­θή­θηκε έως σήμερα, που θα αντι­με­τω­πί­ζει τις συνέ­πειες τόσο της βαθιάς πολ­λα­πλής κρίσης αλλά και των επι­λο­γών που έγιναν για την αντι­με­τώ­πισή της. Στο κέντρο των οικο­νο­μι­κών δρα­στη­ριο­τή­των θα πρέπει να βρί­σκε­ται η βιώσιμη δια­χεί­ριση, η αει­φό­ρος ανά­πτυξη, η άρση των ανι­σο­τή­των, η μακρο­χρό­νια προ­στα­σία του φυσικού και πολι­τι­στι­κού πλούτου και η μακρο­χρό­νια ευη­με­ρία όλων των νησιω­τών. Σε πρα­κτικό επίπεδο οι πόροι της Περι­φέ­ρειας είτε δικοί της είτε από χρη­μα­το­δο­τικά προ­γράμ­ματα θα πρέπει να έχουν αυτούς τους στόχους.