Κενταύρια Γαλακτοφύλλη: Το σπάνιο ενδημικό φυτό της Χάλκης

Η εντυ­πω­σια­κή θρι­δα­κό­φυλ­λη Κε­νταύ­ρια

Η Χάλκη ανή­κει στο νη­σιω­τι­κό σύ­μπλεγ­μα των Δω­δε­κα­νή­σων, βρί­σκε­ται πέντε ναυ­τι­κά μίλια δυ­τι­κά της Ρόδου, έχει έκτα­ση 27,24 τε­τρα­γω­νι­κά χι­λιό­με­τρα και εντάσ­σε­ται στο Δί­κτυο « Natura 2000 » ως Ζώνη Ει­δι­κής Προ­στα­σί­ας (ΖΕΠ) με κω­δι­κό GR 4210026.

Τα νησιά του Αι­γαί­ου μπο­ρούν να χα­ρα­κτη­ρι­στούν ως ένας σύγ­χρο­νος βο­τα­νι­κός πα­ρά­δει­σος. Κι αυτό εξ αι­τί­ας του γε­γο­νό­τος ότι από τα 1300 εν­δη­μι­κά φυτά τα 500 απα­ντώ­νται μόνο στα ελ­λη­νι­κά νησιά του Αι­γαί­ου και σχη­μα­τί­ζουν το υπό­βα­θρο μιας εξαι­ρε­τι­κά πλού­σιας σε βιο­ποι­κι­λό­τη­τα το­πι­κής χλω­ρί­δας.

Στη συ­γκε­κρι­μέ­νη μας έρευ­να, ασχο­λη­θή­κα­με με το εν­δη­μι­κό είδος Centaurea lactucifolia Boiss του Ανα­το­λι­κού Αι­γαί­ου (εν­δη­μι­κά φυτά ονο­μά­ζου­με τα φυτά που φυ­τρώ­νουν σε μια πε­ριο­χή λόγω του κλί­μα­τος και απα­ντώ­νται μόνο στη συ­γκε­κρι­μέ­νη πε­ριο­χή ). Απα­ντά­ται στα νησιά Ρόδο και Χάλκη και προ­στα­τεύ­ε­ται από τον Ελ­λη­νι­κό Νόμο (Προ­ε­δρι­κό Διά­ταγ­μα 67/81), πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται στο «βι­βλίο Ερυ­θρών Δε­δο­μέ­νων των Σπα­νί­ων και Απει­λου­μέ­νων Φυτών της Ελ­λά­δας» (1995) και στον Κα­τά­λο­γο Απει­λου­μέ­νων ειδών της IUCN (1997).

Συ­γκε­κρι­μέ­να στη Χάλκη, το είδος απει­λεί­ται από την έντο­νη βό­σκη­ση που χα­ρα­κτη­ρί­ζει την πε­ριο­χή, καθώς τα φύλλα κα­τα­να­λώ­νο­νται από αι­γο­πρό­βα­τα. Οι θέ­σεις που εμ­φα­νί­ζε­ται το φυτό είναι εξαι­ρε­τι­κά δυ­σπρό­σι­τες.

Η Κε­νταύ­ρια η γα­λα­κτό­φυλ­λη (Centaurea lactucifolia ) ανή­κει στην οι­κο­γέ­νεια των Centaurea της φυλής Asteraceae.

Οι Κε­νταύ­ριες είναι φυτά αν­θε­κτι­κά το χει­μώ­να, ποώδη, πο­λυ­ε­τή και ετή­σια, τα οποία είναι επι­δη­μι­κά σε πολ­λές χώρες της Ευ­ρώ­πης, της βό­ρειας Αμε­ρι­κής και πολ­λών άλλων πε­ριο­χών.

Πιο συ­γκε­κρι­μέ­να, το φυτό Centaurea lactucifolia Boiss, ανή­κει στην οι­κο­γέ­νεια Asteraceae. Καρ­πο­φο­ρεί τον Ιού­νιο και τον Ιού­λιο, απα­ντά­ται σε υψό­με­τρο 59-800 μέτρα. Το είδος δια­κρί­νε­ται σε δύο ποι­κι­λί­ες. Στην Centaurea lactucifolia var. Lactucifolia, όπου τα

εξαρ­τή­μα­τα στο κα­τώ­τε­ρο μισό του πε­ρι­βλή­μα­τος είναι σφαι­ρι­κά προς ωοει­δή, με ένα ακραίο αγκά­θι πολύ μικρό. Σε αντί­θε­ση με το είδος Centaurea lactucifolia vor. Chalkensis, όπου τα εξαρ­τή­μα­τα στο κα­τώ­τε­ρο μισό του πε­ρι­βλή­μα­τος είναι τρι­γω­νι­κά, επι­μή­κη και κα­τα­λή­γουν σε ένα αγκά­θι 5-7 χιλ., αυτό το είδος απα­ντά­ται απο­κλει­στι­κά στη Χάλκη.

Πρό­κει­ται για εντυ­πω­σια­κό φυτό με χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό του στοι­χείο να φυ­τρώ­νει σε βρά­χους, κρυ­μνώ­δες πε­ριο­χές μη εύ­φο­ρες.

Το συ­να­ντά­με λοι­πόν στα από­το­μα βρά­χια του βου­νού με με­γά­λα στρογ­γυ­λά ασπρο­κί­τρι­να άνθη. Το φυτό χρη­σι­μο­ποιού­νταν από τους κα­τοί­κους ως στο­λί­δι. Πολ­λοί μα­γεί­ρευαν τους χυ­μώ­δεις μί­σχους φύλ­λων, επο­μέ­νως χρη­σί­μευε και ως τρό­φι­μο όπως λόγου χάρη η αγκι­νά­ρα. Η Κε­νταύ­ρια η συ­γκε­κρι­μέ­νη τεί­νει να εξα­φα­νι­στεί λόγω ανε­ξέ­λεγ­κτης βο­σκής αι­γο­προ­βά­των, τα οποία κυ­ριο­λε­κτι­κά έχουν με­τα­βά­λει τη βλά­στη­ση του βου­νού και το έδα­φος με συ­νε­χή κα­τα­πά­τη­ση και υπό­σκα­ψη. Εντάσ­σε­ται στα φυτά που μέχρι την τε­λευ­ταία ει­κο­σα­ε­τία ήταν σχε­τι­κά κοινά και τεί­νουν πια να γί­νουν σπά­νια, έως και να εξα­φα­νι­στούν. Επι­πλέ­ον, ο συν­δυα­σμός της υπερ­βό­σκη­σης και της ξη­ρα­σί­ας των τε­λευ­ταί­ων χρό­νων είναι ιδιαί­τε­ρα εξα­ντλη­τι­κός για τα φυτά.

Η υπο­βάθ­μι­ση της βλά­στη­σης είναι πια αι­σθη­τή κι αν δεν λη­φθούν άμεσα μέτρα, οι συ­νέ­πειες θα είναι κα­τα­στρε­πτι­κές όπως πολύ σωστά το­νί­ζει η κ. Μαρία Τσα­κί­ρη στη δια­τρι­βή της. Τα συ­γκε­κρι­μέ­να φυ­σι­κά πε­ρι­βάλ­λο­ντα έχουν πολύ χα­μη­λό­τε­ρη βο­σκοϊ­κα­νό­τη­τα από το φόρτο βό­σκη­σης που δέ­χε­ται τις τε­λευ­ταί­ες δε­κα­ε­τί­ες. Εδώ θα θέ­λα­με να υπεν­θυ­μί­σου­με ότι το νησί της Χάλ­κης με το ιδιαί­τε­ρο φυ­σι­κό κάλ­λος έχει συ­μπε­ρι­λη­φθεί στους βιό­το­πους του Ευ­ρω­παϊ­κού Προ­γράμ­μα­τος στο δί­κτυο Natura 2000.

Με την ερ­γα­σία μας αυτή θέ­λα­με να ανα­δεί­ξου­με τη σπά­νια αυτή Κε­νταύ­ρια, να ενη­με­ρω­θού­με όλοι μας και να προ­σέ­ξου­με «Τώρα», πριν είναι πολύ αργά!

Συγ­γρα­φή από τους μα­θη­τές της Γ΄ Γυ­μνα­σί­ου Χάλ­κης – Λ.Τ.- «Σω­κρά­της Φα­νου­ρά­κης»:

Κα­ντί­ου Ενέϊ­ντα

Κα­ρα­γιάν­νη Μαρία – Τσα­μπί­κα

Κα­ρα­γιάν­νης Αντώ­νιος – Πα­νορ­μί­της

Λιά­λιου Ευ­τυ­χία

Λι­βα­νί­ου Χει­μω­νέτ­τος

Σάρρα Φλόρι