«Πράσινη» ενίσχυση ενός δισ. ευρώ στις Natura

Με περισ­σό­τερο από ένα δισ. ευρώ θα χρη­μα­το­δο­τη­θούν μέσα στην επόμενη προ­γραμ­μα­τική περίοδο (2021-2027) οι προ­στα­τευό­με­νες περιο­χές. Μόνο που αντί­θετα με το παρελ­θόν η κοι­νο­τική χρη­μα­το­δό­τηση θα προ­έλ­θει μέσα από μια συγκε­κρι­μένη, λεπτο­μερή λίστα έργων σε εθνικό επίπεδο ή ανά περι­φέ­ρεια, που καταρ­τί­στηκε την προη­γού­μενη διετία από το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος σε συνερ­γα­σία με το Πράσινο Ταμείο και εγκρί­θηκε πρό­σφατα από την Ευρω­παϊκή Επι­τροπή. Μάλιστα, το πλαίσιο αυτό είναι πλέον απόλυτα δεσμευ­τικό, ώστε να απο­φευ­χθούν… οι αυτε­νέρ­γειες και η σπατάλη χρη­μά­των.

Το «πλαίσιο δράσεων προ­τε­ραιό­τη­τας» για το δίκτυο Natura 2000 συντάσ­σε­ται από κάθε κράτος-μέλος της Ε.Ε. και είναι ένα εργα­λείο σχε­δια­σμού, μέσω του οποίου καθο­ρί­ζο­νται οι ανάγκες και οι προ­τε­ραιό­τη­τες χρη­μα­το­δό­τη­σης στις προ­στα­τευό­με­νες περιο­χές της κάθε χώρας. Υπεύ­θυ­νος για το πλαίσιο στην Ελλάδα ήταν ο Γιάννης Μητσό­που­λος, επι­στη­μο­νι­κός υπεύ­θυ­νος του προ­γράμ­μα­τος LIFE IP 4 Natura και πλέον γενικός διευ­θυ­ντής του ΟΦΥΠΕΚΑ (Οργα­νι­σμός Φυσικού Περι­βάλ­λο­ντος και Κλι­μα­τι­κής Αλλαγής, ο φορέας που θα ανα­πτύ­ξει το νέο σύστημα δια­χεί­ρι­σης των προ­στα­τευό­με­νων περιο­χών).

«Ολες οι ευρω­παϊ­κές χώρες είχαν καταρ­τί­σει ένα τέτοιο πλαίσιο για το 2014-2020. Ομως ήταν ένα σχέδιο δράσης πολύ γενικό, χωρίς προ­τε­ραιό­τη­τες, όπου ο καθένας ενέ­τασσε ό,τι ήθελε», εξηγεί. «Χαρα­κτη­ρι­στικό είναι ότι το 2017 το Ευρω­παϊκό Ελεγ­κτικό Συνέ­δριο κατέ­ληξε ότι τα πρώτα πλαίσια δεν παρου­σί­α­ζαν αξιό­πι­στη εικόνα των πραγ­μα­τι­κών δαπανών που απαι­τού­νται για τις περιο­χές Natura. Ως απο­τέ­λε­σμα, η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή ζήτησε τα νέα πλαίσια να είναι πιο συγκε­κρι­μένα, αιτιο­λο­γη­μένα επι­στη­μο­νικά και με ρεα­λι­στική, ελεγ­μένη εκτί­μηση των αναγκών χρη­μα­το­δό­τη­σης».

Το πλαίσιο που ενέ­κρινε η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή για την Ελλάδα περι­λαμ­βά­νει συνο­λικά 271 μέτρα για την υπο­στή­ριξη του δικτύου Natura, τα οποία εξει­δι­κεύ­ο­νται ανά περι­φέ­ρεια. Την περίοδο 2021-2027, που το πλαίσιο καλύ­πτει, το εκτι­μώ­μενο κόστος είναι 1,03 δισ. ευρώ. Εξ αυτού, το 64,1% αφορά μέτρα δια­τή­ρη­σης και απο­κα­τά­στα­σης οικο­τό­πων και ενδιαι­τη­μά­των, το 12,7% μέτρα πρά­σι­νης υπο­δο­μής πέραν του δικτύου Natura, το 13,4% πρό­σθετα μέτρα για κάποια είδη που δεν σχε­τί­ζο­νται με συγκε­κρι­μένα οικο­συ­στή­ματα και το 9,8% αφορά «ορι­ζό­ντια» μέτρα και διοι­κη­τικά κόστη.

Ας δούμε ορι­σμένα ενδια­φέ­ρο­ντα παρα­δείγ­ματα έργων:

• Ενί­σχυση της βιο­λο­γι­κής γεωρ­γίας και αγρο­πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κών μέτρων σε καλ­λιέρ­γειες που γειτ­νιά­ζουν με ποτα­μούς και λίμνες εκτός περιο­χών Natura 2000, με προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό 16,5 εκατ. ευρώ για μια έκταση 580.000 στρεμ­μά­των.

• Χαρ­το­γρά­φηση θαλάσ­σιων τύπων οικο­τό­πων και δημιουρ­γία υπο­δο­μής χωρικών δεδο­μέ­νων που θα τους απει­κο­νί­ζει, με προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό 2,1 εκατ. ευρώ.

• Ενί­σχυση της εκτα­τι­κής βόσκη­σης αιγο­προ­βά­των με την ευνόηση της μετα­κί­νη­σης κτη­νο­τρό­φων για την απο­κα­τά­σταση λει­μώ­νων και τη βελ­τί­ωση του ενδιαι­τή­μα­τος ειδών ορνι­θο­πα­νί­δας με προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό 1,2 εκατ. ευρώ για 100.000 στρέμ­ματα.

• Δράσεις δια­χεί­ρι­σης με σκοπό την αύξηση της αγρο­τι­κής βιο­ποι­κι­λό­τη­τας για τη βελ­τί­ωση/δια­τή­ρηση ειδών ορνι­θο­πα­νί­δας (π.χ. ασυ­γκό­μι­στη παρα­γωγή, ειδικές καλ­λιέρ­γειες) με προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό 714.000 ευρώ.

• Αγορά ή μακρο­χρό­νια ενοι­κί­αση γης για την προ­στα­σία και απο­κα­τά­σταση παρα­λί­μνιων, παρα­πο­τά­μιων και υγρο­το­πι­κών ενδιαι­τη­μά­των 714.000 ευρώ για 10.000 στρέμ­ματα.

• Η χαρ­το­γρά­φηση ορίων κρί­σι­μης παρά­κτιας ζώνης (σε ακτο­γραμμή 15.147 χλμ.) και η κατα­γραφή πιέσεων και απειλών θα χρη­μα­το­δο­τη­θούν με 514.000 ευρώ ετησίως.

• Με το ίδιο ποσό θα χρη­μα­το­δο­τη­θεί και ο προσ­διο­ρι­σμός αφθο­νίας, εξά­πλω­σης και κρί­σι­μων ενδιαι­τη­μά­των συγκε­κρι­μέ­νων κητωδών (Balaenoptera physalus, Delphinus delphis, Grampus griseus, Phocoena phocoena, Physeter macrocephalus, Stenella coeruleoalba, Tursiops truncatus και Ziphius cavirostris).

• Πιλο­τική υλο­ποί­ηση δράσεων απο­κα­τά­στα­σης εντός της κρί­σι­μης παρά­κτιας ζώνης (απο­κα­τά­σταση ενδιαι­τή­μα­τος ωοτο­κίας της καρέτα καρέτα, απο­κα­τά­σταση δομής πρό­σθιων θινών κ.ά.). Θα χρη­μα­το­δο­τη­θούν δύο έργα με 428.000 ευρώ.

• Η χαρ­το­γρά­φηση «ευαι­σθη­σίας» ομάδων ειδών ορνι­θο­πα­νί­δας και χει­ρο­πτέ­ρων σε ό,τι αφορά έργα με σοβαρές επι­πτώ­σεις (ηλε­κτρο­πλη­ξία σε δίκτυα μετα­φο­ράς ενέρ­γειας, προ­σκρού­σεις σε ΑΠΕ, αλλη­λε­πι­δρά­σεις με ιχθυο­καλ­λιέρ­γειες, εθνικό οδικό δίκτυο κ.ά.). Θα χρη­μα­το­δο­τη­θεί με 428.000 ευρώ ετησίως.

• Η χαρ­το­γρά­φηση υγρο­το­πι­κών και παρά­κτιων οικο­συ­στη­μά­των εκτός περιο­χών του δικτύου Natura 2000, με σκοπό τη δια­τή­ρηση, προ­στα­σία και δια­χεί­ρισή τους για την ενί­σχυση της συνοχής του δικτύου, θα χρη­μα­το­δο­τη­θεί με 342.000 ευρώ ετησίως.

• Η εκτί­μηση, αξιο­λό­γηση, χαρ­το­γρά­φηση των ανθρω­πο­γε­νών πιέσεων και απειλών που αντι­με­τω­πί­ζουν τα κητώδη (υπο­θα­λάσ­σιος θόρυβος ναυ­τι­λίας, σει­σμι­κές έρευνες, στρα­τιω­τικά σόναρ, συγκρού­σεις με σκάφη ποντο­πό­ρου ναυ­τι­λίας, τοπο­θέ­τηση υπο­βρύ­χιων καλω­δίων θαλάσ­σιων ΑΠΕ κ.λπ.), με έμφαση στα δύο είδη που επη­ρε­ά­ζο­νται σημα­ντικά από αυτές τις απειλές, Physeter macrocephalus και Ziphius cavirostris, θα χρη­μα­το­δο­τη­θεί με 342.000 ευρώ.

• Στο πλαίσιο δράσεων προ­στα­σίας της Ποσει­δω­νίας από την αγκυ­ρο­βο­λία σκαφών, θα χρη­μα­το­δο­τη­θεί με 306.000 ευρώ η μελέτη και κατα­σκευή 585 ειδικών αγκυ­ρο­βο­λίων (ναύδετα) σε 30 νησιά του νοτίου Αιγαίου.

Το πλαίσιο καταρ­τί­στηκε με τον συντο­νι­σμό του Πρά­σι­νου Ταμείου. «Ο ρόλος των πλαι­σίων αυτών είναι να συν­δε­θούν με τη χρη­μα­το­δό­τηση κατά την επόμενη προ­γραμ­μα­τική περίοδο, από όλα τα κοι­νο­τικά χρη­μα­το­δο­τικά εργα­λεία», ανα­φέ­ρει η Κατε­ρίνα Κου­τσο­βού­λου, υπεύ­θυνη για το πρό­γραμμα LIFE IP 4 Natura στο Πράσινο Ταμείο. «Για τον λόγο αυτό η Επι­τροπή ζήτησε για πρώτη φορά τα έργα να είναι κοστο­λο­γη­μένα ένα προς ένα, η κοστο­λό­γηση να είναι αιτιο­λο­γη­μένη και τα έργα εξει­δι­κευ­μένα». «Επι­πλέον, όταν ολο­κλη­ρω­θούν οι ειδικές περι­βαλ­λο­ντι­κές μελέτες που εκπο­νού­νται σήμερα για όλες τις περιο­χές Natura της χώρας, το πλαίσιο θα ενη­με­ρω­θεί. Θα ήταν καλύ­τερα εάν οι ΕΠΜ είχαν ολο­κλη­ρω­θεί, ωστόσο με τη βοήθεια πανε­πι­στη­μίων και ερευ­νη­τι­κών φορέων και την εκτε­τα­μένη δια­βού­λευση που προη­γή­θηκε, νομίζω ότι το πλαίσιο θα αντα­πο­κρι­θεί στις πραγ­μα­τι­κές ανάγκες προ­στα­σίας των ειδών και των οικο­τό­πων μας», κατα­λή­γει ο κ. Μητσό­που­λος.

Η απορ­ρό­φηση των πόρων

Ποιος θα είναι ο ρόλος του ΟΦΥΠΕΚΑ για την υλο­ποί­ηση των έργων αυτών; «Εφόσον προ­χω­ρή­σει κανο­νικά το νέο σύστημα δια­κυ­βέρ­νη­σης των προ­στα­τευό­με­νων περιο­χών, ο ΟΦΥΠΕΚΑ θα συμ­βά­λει ώστε να απορ­ρο­φη­θεί το μεγα­λύ­τερο δυνατό μέρος των πόρων», εξηγεί ο γενικός διευ­θυ­ντής του. Η συγκρό­τηση του νέου φορέα, ωστόσο, παρου­σιά­ζει καθυ­στε­ρή­σεις. Πότε θα τεθεί σε λει­τουρ­γία το νέο σύστημα; «Εχουν γίνει ήδη αρκετά βήματα για την πλήρη λει­τουρ­γία του νέου συστή­μα­τος. Απο­μέ­νουν κάποια θεσμικά κείμενα, όπως ο οργα­νι­σμός του ΟΦΥΠΕΚΑ και η κοινή υπουρ­γική απόφαση για τα έσοδά του, που βρί­σκο­νται στα συναρ­μό­δια υπουρ­γεία προς υπο­γραφή. Εκτιμώ ότι από τη στιγμή που θα εγκρι­θεί το θεσμικό κομμάτι, θα μπο­ρούμε να είμαστε έτοιμοι. Εως τις αρχές Μαΐου ανα­μέ­νουμε να ολο­κλη­ρω­θεί η εκκα­θά­ριση των φορέων από ορκω­τούς λογι­στές, ώστε να γνω­ρί­ζουμε όχι μόνο τα περιου­σιακά στοι­χεία, αλλά και τις οικο­νο­μι­κές υπο­χρε­ώ­σεις που θα μετα­βι­βα­στούν στον ΟΦΥΠΕΚΑ».

Πηγή: kathimerini.gr