Η αποφράδα ημέρα για την Ελλάδα: 4 χρόνια από το «έγκλημα του Καστελόριζου»

Σαν μαύρη επέ­τειος, την οποία θα θέλουν σχεδόν όλοι να ξεχά­σουν – πλην ίσως των ηθικών και φυσικών αυτουρ­γών της – ανα­φέ­ρε­ται πλέον η 23η Απρι­λίου, η ημέρα δηλαδή της εισόδου της χώρας στα μνη­μό­νια και στις μυλό­πε­τρες της τρόικας.

Πριν απο τέσσερα χρόνια, το 2010, διά­στημα που μοιάζει με αιώνας και άλλαξε μια για πάντα την Ελλάδα, ο τότε πρω­θυ­πουρ­γός Γιώργος Παπαν­δρέου ανα­κοί­νωνε απο το Καστε­λό­ριζο, με εγκλη­μα­τική αμε­ρι­μνη­σία, την ένταξη της χώρας στον λεγό­μενο μηχα­νι­σμό στή­ρι­ξης, που είχε δημιουρ­γή­σει η Άνγκελα Μέρκελ, τη λεγό­μενη τρόικα, με τη συμ­με­τοχή και την σιδηρά επί­βλεψη του ΔΝΤ.

Χρειά­στηκε να περά­σουν τέσσερα ολό­κληρα χρόνια για να αρχίσει να δια­φαί­νε­ται μια ελπίδα για την έξοδο της χώρας απο τη μέγγενη αυτή. Υπήρξε τόσο κατα­στρο­φική η πολι­τική της τρόικας και των μνη­μο­νίων αυτήν την περίοδο, που πρώτος στόχος της κυβέρ­νη­σης που συγκρο­τή­θηκε το 2012, ήταν η έξοδος απο αυτή την κατά­σταση, κατι που δια­βε­βαιώ­νει ότι αρχίζει να συντε­λεί­ται με την πρό­σφατη έξοδο στις αγορές και πιθανόν με τη νεα συμ­φω­νία για το ελλη­νικό χρέος – η αντι­πο­λί­τευση βέβαια την ίδια ώρα αμφι­σβη­τεί ότι δρο­μο­λο­γεί­ται οποια­δή­ποτε απε­ξάρ­τηση απο τις μνη­μο­νια­κές συντα­γές.

Και ενώ όλοι ξορ­κί­ζουν τα μνη­μο­νια και την τρόικα, ο μόνος που επι­μέ­νει να επαί­ρε­ται ακόμη και σήμερα για εκείνη την δρα­μα­τική επιλογή ειναι ο ίδιος ο Γιωργος Παπαν­δρέου.

Κι αυτό παρότι η ελλη­νική οικο­νο­μία παρα­μέ­νει σε ύφεση, με την ελπίδα ότι ίσως φέτος, στο τέλος της χρονιάς, να δείξει σημάδια ανά­πτυ­ξης, μετά απο επτά χρόνια μείωσης του ΑΕΠ.

Παρότι η ανεργία σκαρ­φά­λωσε στο 28% και το εισό­δημα των ελλήνων συρ­ρι­κνώ­θηκε ίσως και 30%. Μόνο ο κ. Παπαν­δρέου επι­μέ­νει να μιλά για ορθή επιλογή, όταν ακόμη και ευρω­παίοι παρά­γο­ντες, ακόμη και αξιω­μα­τού­χοι του ΔΝΤ παρα­δέ­χο­νται ότι στη χώρα μας εφαρ­μό­στη­καν λάθος πολι­τι­κές και ουσια­στικά δόθηκε ενα “φάρμακο” που έβλαψε τον “ασθενή”!

Ακόμη και σήμερα ουδείς μπορεί να ερμη­νεύ­σει με σαφή­νεια και βεβαιό­τητα τις πραγ­μα­τι­κές σκέψεις και προ­θέ­σεις του κ. Παπαν­δρέου. Ότι παρέ­λαβε ενα χρε­ο­κο­πη­μένο κράτος δεν υπαρχει πλέον αμφι­βο­λία. Οι δικές του κινή­σεις όμως το μοιραίο εξάμηνο απο τον Οκτώ­βριο του 2009 εώς τον Απρίλιο του 2010, απο­δεί­χθη­καν απο­λύ­τως κατα­στρο­φι­κές και πάντως χει­ρο­τέ­ρε­ψαν και δεν αντι­με­τώ­πι­σαν την κατά­σταση.

Κανείς δεν μπορεί να κατα­λά­βει τι προ­σπα­θούσε να πει ο κ. Παπαν­δρέου με το διάγ­γελμα, που έμελε να αλλάξει το ρου της σύγ­χρο­νης ελλη­νι­κής ιστο­ρίας. Ήταν ένα διάγ­γελμα με γλυ­κό­πι­κρη γεύση, αδιό­ρατη ερμη­νεία των πραγ­μά­των και διφο­ρού­με­νες έννοιες.

Εκ των υστέρων προ­κα­λεί μόνο αρνη­τικά συναι­σθή­ματα, που κυμαί­νο­νται από απο­γο­ή­τευση και οργή, έως έκπληξη για το πόσο εύκολα επι­στρα­τεύ­ουν οι πολι­τι­κοί βαρύ­γδου­πες εκφρά­σεις, πόσο ελαφριά δίνουν υπο­σχέ­σεις χωρίς αντί­κρι­σμα και πόσο εμπο­ρεύ­ο­νται φρούδες ελπίδες.

Έλεγε τότε ο κ. Παπαν­δρέου ότι «σήμερα, η κατά­σταση στις αγορές απειλεί να απο­δο­μή­σει, όχι μόνο τις θυσίες του ελλη­νι­κού λαού, αλλά και την ομαλή πορεία της οικο­νο­μίας. Και κιν­δυ­νεύει να χαθεί η προ­σπά­θεια που κατα­βάλ­λουν οι Έλληνες από τα ακόμη μεγα­λύ­τερα επι­τό­κια δανει­σμού και ακόμη χει­ρό­τερα από τη δυσκο­λία δανει­σμού.

Δεν θα το επι­τρέ­ψουμε. Ήρθε η στιγμή, το χρόνο που δεν μας δίνουν οι αγορές, αυτόν το χρόνο να μας τον δώσει η απόφαση που πήραμε όλοι μαζί οι ηγέτες των χωρών της Ευρώπης, για να στη­ρι­χθεί η Ελλάδα».

Κατά τον τότε πρω­θυ­πουργό ήταν «ανάγκη εθνική και επι­τα­κτική, να ζητή­σουμε επι­σή­μως από τους εταί­ρους μας την ενερ­γο­ποί­ηση του μηχα­νι­σμού στή­ρι­ξης, που από κοινού δημιουρ­γή­σαμε στην ΕΕ. Έχω ήδη δώσει εντολή στον υπουργό Οικο­νο­μι­κών να κάνει τις απα­ραί­τη­τες ενέρ­γειες.

Και οι εταίροι μας θα συν­δρά­μουν άμεσα και απο­φα­σι­στικά, ώστε να παρά­σχουν στην Ελλάδα το απάνεμο λιμάνι που θα μας επι­τρέ­ψει να ξανα­χτί­σουμε το σκάφος μας με γερά και αξιό­πι­στα υλικά. Άλλα και να στεί­λουν και ένα ισχυρό μήνυμα στις αγορές, ότι η ΕΕ δεν παίζει και προ­στα­τεύει το κοινό μας συμ­φέ­ρον και το κοινό μας νόμισμα».

Φρό­ντισε δε να ρίξει όλα τα βάρη στις παρελ­θού­σες κυβερ­νή­σεις, λέγο­ντας: «Ανα­κοι­νώ­θη­καν τα στοι­χεία για το πραγ­μα­τικό μέγεθος του ελλείμ­μα­τος του 2009. Θύμισαν σε όλους μας τα ακα­τα­νό­ητα λάθη, τις παρα­λεί­ψεις, τις εγκλη­μα­τι­κές επι­λο­γές και την καται­γίδα των προ­βλη­μά­των που μας κλη­ρο­δό­τησε η προη­γού­μενη κυβέρ­νηση.

Όλοι μας κλη­ρο­νο­μή­σαμε -η σημε­ρινή κυβέρ­νηση και ο ελλη­νι­κός λαός- ένα σκάφος έτοιμο να βυθι­στεί. Από την πρώτη μέρα σηκώ­σαμε τα μανίκια και με σκληρή δουλειά βαλ­θή­καμε να ανα­τρέ­ψουμε αυτό το αρνη­τικό κλίμα. Κατα­στρώ­σαμε σχέδιο, πήραμε δύσκολα μέτρα, που πολλές φορές πόνεσαν, αλλά ανα­κτή­σαμε την αξιο­πι­στία μας».

Και προ­σπά­θησε στο τέλος να δώσει ελπίδες: «Δημιουρ­γή­σαμε νέες συμ­μα­χίες. Μετά από έναν πραγ­μα­τικό μαρα­θώ­νιο, διεκ­δι­κή­σαμε και κατα­φέ­ραμε να οδη­γη­θούμε σε μια ισχυρή απόφαση της ΕΕ για την στήριξη της χώρας μας, με ένα πρω­τό­γνωρο, για την ιστορία και τα δεδο­μένα της ΕΕ, μηχα­νι­σμό.

Και εμείς και οι εταίροι μας στην ΕΕ, ελπί­ζαμε ότι αυτή η απόφαση θα αρκούσε για να ηρε­μή­σει και να συνε­τί­σει τις αγορές, ώστε να μπο­ρέ­σουμε να συνε­χί­σουμε τη χρη­μα­το­δό­τηση της χώρας μας με χαμη­λό­τερα επι­τό­κια.

Να υπάρξει, δηλαδή, η απα­ραί­τητη νηνεμία, ώστε να αφιε­ρω­θούμε στο έργο μας, στις μεγάλες αλλαγές που χρειά­ζε­ται η χώρα, για να κάνουμε την οικο­νο­μία μας βιώσιμη, αντα­γω­νι­στική. Οι αγορές δεν αντα­πο­κρί­θη­καν. Είτε γιατί δεν πίστε­ψαν στη βούληση της ΕΕ είτε γιατί κάποιοι απο­φά­σι­σαν να συνε­χί­σουν την κερ­δο­σκο­πία».

Ίσως θα προ­σέ­ξει κανείς ότι μεγάλα κομ­μά­τια του διαγ­γέλ­μα­τος αυτού τα ακούμε ακόμα και σήμερα, αλλά αυτό θα απα­σχο­λή­σει κάποιο άλλο αφιέ­ρωμα τα επόμενα χρόνια.

Πώς φτάσαμε στην 23η Απρι­λίου

Το χάος στην ελλη­νική οικο­νο­μία πιστο­ποι­ή­θηκε με την παραί­τηση της κυβέρ­νη­σης Καρα­μανλή τον Σεπτέμ­βριο του 2009. Οι εκλογές της 2ας Οκτω­βρίου, ανέ­δει­ξαν νικητή το ΠΑΣΟΚ, η κυβέρ­νηση του οποίου δεν κατά­φερε, για διά­φο­ρους λόγους, να αντι­με­τω­πί­σει την κατά­σταση – ίσως και να την επι­δεί­νωσε, σύμφωνα με πολλές απόψεις – με απο­τέ­λε­σμα στις αρχές του 2010 η Ελλάδα να βγει εκτός αγορών, να έχει πλήρη αδυ­να­μία πρό­σβα­σης σε δανειο­δό­τηση, με ορατό τον κίνδυνο της χρε­ο­κο­πίας.

Παρά κάποια επώδυνα μέτρα που έλαβε στις αρχές του 2010 η κυβέρ­νηση, όπως μείωση μισθών στο δημόσιο, οι αγορές δεν πεί­στη­καν.

Τον Μάρτιο του 2010 απο­φα­σί­στηκε από τους ευρω­παί­ους ηγέτες η δημιουρ­γία ενός «μηχα­νι­σμού στή­ρι­ξης», τον οποίο απο­τε­λού­σαν η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή, η Ευρω­παϊκή Κεντρική Τράπεζα και το ΔΝΤ, μέσω του οποίου θα μπο­ρού­σαν να δανειο­δο­τη­θούν χώρες με πρό­βλημα, υπό την προ­ϋ­πό­θεση ότι θα δεσμεύ­ο­νταν με συγκε­κρι­μέ­νους όρους και θα υιο­θε­τού­σαν συγκε­κρι­μέ­νες πολι­τι­κές για την οικο­νο­μία τους, το λεγό­μενο μνη­μό­νιο.

Παρά τους αρχι­κούς λεο­ντα­ρι­σμούς της κυβέρ­νη­σης Παπαν­δρέου και με κλει­στές τις κάνου­λες των αγορών, αλλά και μάλλον χωρίς καμία δια­πραγ­μά­τευση επί των όρων, ο τότε πρω­θυ­πουρ­γός ανα­κοί­νωσε, από το Καστε­λό­ριζο, την ένταξη της χώρας στο μηχα­νι­σμό – ήταν 23 Απρι­λίου 2010.

Στις 3 Μαΐου η Ελλάδα αιτή­θηκε 80δις ευρώ από τις υπό­λοι­πες 15 χώρες του Ευρώ και 30 δις ευρώ από το Διεθνές Νομι­σμα­τικό Ταμείο. Στις 8 Μαΐου εγκρί­θηκε το δάνειο μαμούθ, που συνο­δεύ­ο­νταν από λεό­ντειους όρους, με τη μορφή μνη­μο­νίου. Την τήρηση της συμ­φω­νίας ανέλαβε εκ μέρους των δανει­στών, η «τρόικα», δηλαδή εκπρό­σω­ποι της Κομι­σιόν, του ΔΝΤ και της ΕΚΤ.

Τα πρώτα μέτρα του πρώτου μνη­μο­νίου ανα­κοι­νώ­θη­καν στις 2 Μαΐου και περι­λάμ­βα­ναν μεταξύ άλλων μειώ­σεις μισθών και επι­δο­μά­των στο δημόσιο, αύξηση του ΦΠΑ και σε άλλους φόρους, αύξηση στις αντι­κει­με­νι­κές αξίες και αλλαγές στα εργα­σιακά, αλλά και στο συντα­ξιο­δο­τικό.

Η κατά­σταση δεν βελ­τιώ­θηκε ποτέ, ενώ ο κύκλος ήταν φαύλος: Η ύφεση στην οικο­νο­μία μεγά­λωνε, οι δημο­σιο­νο­μι­κοί στόχοι δεν μπο­ρού­σαν να επι­τευ­χθούν, αυτό έφερνε νέα μέτρα, ενώ οι κοι­νω­νι­κές αντι­δρά­σεις φού­ντω­ναν και το πολι­τικό σύστημα κατέρ­ρεε.

Η κατά­σταση έφτασε στο απρο­χώ­ρητο τον Οκτώ­βριο του 2011, όταν η απο­φα­σί­στηκε το κούρεμα του ελλη­νι­κού χρέους με τη συμ­με­τοχή των ιδιωτών και την ανάληψη επαχθών υπο­χρε­ώ­σεων από την ελλη­νική κυβέρ­νηση. Ο Γιώργος Παπαν­δρέου θέλησε να βάλει σε δημο­ψή­φι­σμα τη συμ­φω­νία. Η καθο­λική αντί­δραση εντός και εκτός Ελλάδας τον οδήγησε στην παραί­τηση από την πρω­θυ­πουρ­γία, ενώ συγκρο­τή­θηκε μετα­βα­τική κυβέρ­νηση υπό τον Λουκά Παπα­δήμο και τη συνερ­γα­σία ΠΑΣΟΚ – ΝΔ, με τον ΛΑΟΣ να συμ­με­τέ­χει αρχικά, αλλά να απο­χω­ρεί στη συνέ­χεια.

Η κυβέρ­νηση αυτή διεκ­πε­ραί­ωσε το κούρεμα (PSI), υπέ­γραψε ένα ακόμη επα­χθέ­στερο τρίτο μνη­μό­νιο και οδήγησε τη χώρα στις εκλογές του 2012, από τις οποίες προ­έ­κυψε το σημε­ρινό πολι­τικό σκηνικό. (protothema)