Ποιοι παράγοντες καθορίζουν την πορεία του ελληνικού τουρισμού

Σε διεθνές επίπεδο, η ταχύ­τητα της ανά­καμ­ψης του του­ρι­σμού, εξαρ­τά­ται σε μεγάλο βαθμό από την πορεία του παν­δη­μι­κού φαι­νο­μέ­νου, τις εξε­λί­ξεις στη φαρ­μα­κευ­τική αντι­με­τώ­πιση της νόσου και το χρόνο διά­θε­σης ενός απο­τε­λε­σμα­τι­κού εμβο­λίου.

Σύμφωνα με το εβδο­μα­διαίο δελτίο οικο­νο­μι­κών εξε­λί­ξεων της Alpha Bank, σε εγχώριο επίπεδο, καθο­ρι­στική είναι η σημασία μιας σειράς παρα­γό­ντων, όπως:

1. το σχήμα της οικο­νο­μι­κής ανά­καμ­ψης στις χώρες προ­έ­λευ­σης των του­ρι­στών,
2. η εξάρ­τηση της εισερ­χό­με­νης ταξι­διω­τι­κής κίνησης κάθε χώρας από τις αερο­πο­ρι­κές μετα­φο­ρές,
3. το σχετικό βάρος του εγχώ­ριου του­ρι­σμού, ο οποίος έχει μεγα­λύ­τε­ρες πιθα­νό­τη­τες ταχύ­τε­ρης ανά­καμ­ψης. Η τελευ­ταία εξαρ­τά­ται από το επίπεδο των εισο­δη­μά­των και του ρυθμού οικο­νο­μι­κής μεγέ­θυν­σης (ή ύφεσης) στην ίδια τη χώρα προ­ο­ρι­σμού,
4. τη συμβολή των επι­χει­ρη­μα­τι­κών ταξι­διών στη συνο­λική ταξι­διω­τική κίνηση, τα οποία δια­φο­ρο­ποιού­νται σημα­ντικά σε σχέση με τα ταξίδια ανα­ψυ­χής, ως προς τις δυνα­τό­τη­τες υπο­κα­τά­στα­σής τους με τη χρήση ψηφια­κών μέσων και τέλος,
5. το επίπεδο των υγειο­νο­μι­κών υπη­ρε­σιών που προ­σφέ­ρει κάθε προ­ο­ρι­σμός, ώστε να παρέχει και σχετική ασφά­λεια στους ταξι­διώ­τες.

Στην Ελλάδα, το σημα­ντικό βάρος του εισερ­χό­με­νου σε σχέση με τον εξερ­χό­μενο του­ρι­σμό στις εξω­τε­ρι­κές συναλ­λα­γές της χώρας απο­τυ­πώ­νε­ται ήδη στα μεγέθη του ισο­ζυ­γίου τρε­χου­σών συναλ­λα­γών του τρέ­χο­ντος έτους.

Όπως παρα­τη­ρεί­ται στο Γράφημα 1, κατά τη φετινή του­ρι­στική περίοδο, δηλαδή από τον Μάιο μέχρι και τον Αύγου­στο -ο τελευ­ταίος μήνας για τον οποίο υπάρ­χουν δια­θέ­σιμα στοιχεία- ο εξω­τε­ρι­κός τομέας της οικο­νο­μίας δεν ακο­λού­θησε το εποχικό πρότυπο της προη­γού­με­νης χρονιάς. Συγκε­κρι­μένα, κατά το χρονικό διά­στημα Μαΐου-Σεπτεμβρίου 2019, το ισο­ζύ­γιο τρε­χου­σών συναλ­λα­γών κατέ­γραψε πλε­ο­νά­σματα, πρω­τί­στως, λόγω των καλών επι­δό­σεων του του­ρι­σμού και του πλε­ο­να­σμα­τι­κού ισο­ζυ­γίου υπη­ρε­σιών. Τους αντί­στοι­χους μήνες του 2020, ωστόσο, το ισο­ζύ­γιο του εξω­τε­ρι­κού τομέα ήταν ελλειμ­μα­τικό -με εξαί­ρεση τον Αύγουστο- εξαι­τίας της παν­δη­μίας COVID-19 και των μέτρων περιο­ρι­σμού στις μετα­κι­νή­σεις που ήταν σε εφαρ­μογή, με σκοπό τη συγκρά­τηση της εξά­πλω­σής της και τα οποία είχαν ως απο­τέ­λε­σμα, μεταξύ άλλων, τις περιο­ρι­σμέ­νες ταξι­διω­τι­κές εισπρά­ξεις.

Αν και τον Αύγου­στο, οι ελαφρώς βελ­τιω­μέ­νες, σε σύγκριση με τους προη­γού­με­νους μήνες, ταξι­διω­τι­κές εισπρά­ξεις, οδή­γη­σαν σε οριακό πλε­ό­να­σμα του ισο­ζυ­γίου τρε­χου­σών συναλ­λα­γών, ύψους Ευρώ 79,7 εκατ., αυτό είναι, ωστόσο, σημα­ντικά χαμη­λό­τερο σε σύγκριση με το αντί­στοιχο περυ­σινό απο­τέ­λε­σμα (πλε­ό­να­σμα Ευρώ 1,8 δισ.). Οι ταξι­διω­τι­κές εισπρά­ξεις παρου­σιά­ζο­νται μειω­μέ­νες σε σύγκριση με τον Αύγου­στο 2019 κατά Ευρώ 2,7 δισ., ενώ και οι συνο­λι­κές εισα­γω­γές και εξα­γω­γές ακο­λου­θούν έντονα πτωτική πορεία, με την ετήσια μετα­βολή τους να δια­μορ­φώ­νε­ται τον Αύγου­στο σε -19% και -35%, αντί­στοιχα (Γράφημα 1).

Σωρευ­τικά, το πρώτο οκτά­μηνο του έτους οι ταξι­διω­τι­κές εισπρά­ξεις συρ­ρι­κνώ­θη­καν κατά Ευρώ 10,5 δισ. ή 80%, ενώ οι εισπρά­ξεις από μετα­φο­ρές αντί­στοιχα κατά Ευρώ 1,6 δισ. Ως εκ τούτου, το πλε­ό­να­σμα του ισο­ζυ­γίου υπη­ρε­σιών δια­μορ­φώ­θηκε στο διά­στημα Ιανουαρίου-Αυγούστου σε Ευρώ 4,6 δισ. έναντι Ευρώ 15,3 δισ., την ίδια περίοδο πέρυσι. Από την άλλη πλευρά, το ισο­ζύ­γιο αγαθών κατέ­γραψε χαμη­λό­τερο έλλειμμα το πρώτο οκτά­μηνο του 2020, σε σχέση με την ίδια χρονική περίοδο του 2019, κατά Ευρώ 3,1 δισ. και δια­μορ­φώ­θηκε σε Ευρώ 12,4 δισ., καθώς οι εισα­γω­γές αγαθών μειώ­θη­καν συνο­λικά περισ­σό­τερο από τις αντί­στοι­χες εξα­γω­γές (πτώση Ευρώ 5,9 δισ. και Ευρώ 2,9 δισ., αντί­στοιχα).

Στο Γράφημα 4, απει­κο­νί­ζε­ται η μετα­βολή της εισερ­χό­με­νης ταξι­διω­τι­κής κίνησης, στην Ελλάδα και τις αντα­γω­νί­στριες χώρες της Μεσο­γείου, κατά τους πρώτους οκτώ μήνες του 2020, σε σύγκριση με το ίδιο διά­στημα του 2019. Το μεγα­λύ­τερο αριθμό του­ρι­στών υπο­δέ­χτηκε, μεταξύ των επι­λεγ­μέ­νων χωρών, η Ισπανία (15,7 εκατ. ταξι­διώ­τες), ο οποίος, ωστόσο, ήταν μειω­μέ­νος σε σύγκριση με το πρώτο οκτά­μηνο του 2019 κατά 73%. Ανάλογη, ετήσια μείωση κατέ­γρα­ψαν οι διε­θνείς του­ρι­στι­κές αφίξεις στην Τουρκία την περίοδο Ιανουαρίου-Αυγούστου (-74%) και στη Μάλτα (-71%), ενώ στην Κροατία ήταν ελαφρώς ηπιό­τερη, (59%). Ομοίως, 59%, σε ετήσια βάση, ήταν οι απώ­λειες σε ταξι­διω­τι­κές αφίξεις που σημειώ­θη­καν στην Ιταλία, κατά το πρώτο επτά­μηνο του 2020. Στη χώρα μας αλλά και στην Κύπρο, η εισερ­χό­μενη ταξι­διω­τική κίνηση, το πρώτο οκτά­μηνο του έτους, σε σύγκριση με το ίδιο διά­στημα του 2019, συρ­ρι­κνώ­θηκε περισ­σό­τερο από τις επι­λεγ­μέ­νες χώρες, κατά 78% και 84,5%, αντί­στοιχα.

Ειδι­κό­τερα, για την Ελλάδα, στο Γράφημα 2, παρου­σιά­ζε­ται η εισερ­χό­μενη ταξι­διω­τική κίνηση. Μετά την κατάρ­ρευση των του­ρι­στι­κών αφίξεων (αερο­πο­ρι­κών, οδικών, θαλάσ­σιων και σιδη­ρο­δρο­μι­κών), τον Απρίλιο και τον Μάϊο, σημειώ­θηκε ελαφρά μόνο βελ­τί­ωση τους επό­με­νους μήνες, με απο­τέ­λε­σμα τον Αύγου­στο να αντι­στοι­χούν στο 27% των περυ­σι­νών αφίξεων (Γράφημα 2α). Ειδικά για την αερο­πο­ρική κίνηση επι­βα­τών, παρα­τη­ρούμε ότι μετά τη στα­διακή άρση της απα­γό­ρευ­σης των πτήσεων από συγκε­κρι­μέ­νες χώρες, τον Ιούνιο, η αερο­πο­ρική κίνηση απο­κα­τα­στά­θηκε, κατά ένα μικρό μέρος, μέχρι και τον Σεπτέμ­βριο (Γράφημα 2β).

Η ήπια άνοδος της του­ρι­στι­κής κίνησης, κατά τη διάρ­κεια του τρίτου τρι­μή­νου του 2020, απο­τυ­πώ­θηκε και στα στοι­χεία της πλη­ρό­τη­τας των κατα­λυ­μά­των (Γράφημα 3α), η οποία, παρέ­μεινε, ωστόσο, σε υπο­το­νικά επίπεδα. Συγκε­κρι­μένα, τα ποσοστά πλη­ρό­τη­τας των κατα­λυ­μά­των δεν υπε­ρέ­βη­σαν το 33%, τον Αύγου­στο, έναντι 76%, τον αντί­στοιχο μήνα του 2019.

Ενδια­φέ­ρον παρου­σιά­ζουν, επίσης, τα στοι­χεία για τη δρα­στη­ριό­τητα της βρα­χυ­χρό­νιας μίσθω­σης ακι­νή­των, μέσω της ψηφια­κής πλατ­φόρ­μας Airbnb και, συγκε­κρι­μένα, το πλήθος των αξιο­λο­γή­σεων από τους επι­σκέ­πτες, για τα εγγε­γραμ­μένα κατα­λύ­ματα. Στο Γράφημα 3β, απει­κο­νί­ζο­νται μηνιαία στοι­χεία για τρεις περιο­χές της Ελλάδας, την Αθήνα, την Κρήτη και το Νότιο Αιγαίο, από τον Ιανουά­ριο 2018, έως και τον Σεπτέμ­βριο 2020 (σύμφωνα με τη δια­θε­σι­μό­τητα).

Όπως και στην περί­πτωση της εισερ­χό­με­νης ταξι­διω­τι­κής κίνησης, το πλήθος των αξιο­λο­γή­σεων ακο­λου­θούσε ένα εποχικό πρότυπο, κατά τα έτη 2018 και 2019, καθώς αυξα­νό­ταν σημα­ντικά από τον Μάιο μέχρι και τον Σεπτέμ­βριο, όπως παρα­τη­ρεί­ται στο γράφημα. Αξίζει να σημειω­θεί ότι το πρότυπο αυτό ήταν εντο­νό­τερο στους θερι­νούς προ­ο­ρι­σμούς, δηλαδή στην Κρήτη και στο Νότιο Αιγαίο, ενώ στην Αθήνα το

πλήθος των αξιο­λο­γή­σεων των κατα­λυ­μά­των ήταν αξιο­ση­μεί­ωτο και τις υπό­λοι­πες περιό­δους κάθε έτους. Η τάση, μάλιστα, του πλήθους των αξιο­λο­γή­σεων ήταν έντονα ανοδική στην περί­πτωση της Αθήνας, γεγονός από το οποίο συμπε­ραί­νε­ται, αφενός, ότι η χρήση της πλατ­φόρ­μας αυξή­θηκε τα τελευ­ταία χρόνια, αφε­τέ­ρου, ότι η πρω­τεύ­ουσα της χώρας απο­τε­λούσε έναν προ­ο­ρι­σμό για όλο το χρόνο (all year destination). Το 2020, ωστόσο, από τον Μάρτιο και μετά, οι αξιο­λο­γή­σεις των κατα­λυ­μά­των της πλατ­φόρ­μας Airbnb είναι σημα­ντικά λιγό­τε­ρες σε σύγκριση με τα προη­γού­μενα δύο χρόνια, ενώ μια ελαφρά ανοδική τάση παρα­τη­ρεί­ται, σε όλες τις περιο­χές, από τον Ιούνιο και μετά, μήνας κατά τον οποίο επα­να­λει­τούρ­γησε στα­διακά ο κλάδος των κατα­λυ­μά­των.

Ωστόσο, υπό την προ­ϋ­πό­θεση ότι η παν­δη­μική ανα­ζω­πύ­ρωση θα εξα­σθε­νή­σει εντός του πρώτου εξα­μή­νου του 2021 και οι οικο­νο­μι­κές συν­θή­κες θα βελ­τιω­θούν στους κύριους εμπο­ρι­κούς εταί­ρους μας, η Ελλάδα έχει την ευκαι­ρία να δια­σφα­λί­σει έναν ικα­νο­ποι­η­τικό αριθμό ξένων επι­σκε­πτών και επο­μέ­νως να ανα­κτή­σει ένα μεγάλο μέρος της φετινής ζημίας. Σημα­ντικό ρόλο θα δια­δρα­μα­τί­σει, όπως ανα­φέρ­θηκε στην αρχή του παρό­ντος Δελτίου, η εξάρ­τηση από τις αερο­με­τα­φο­ρές καθώς όπως παρα­τη­ρούμε στο Γράφημα 4, χώρες που είναι προ­σβά­σι­μες με οδικά ή άλλα μέσα, όπως η Κροατία, υπέ­στη­σαν μικρό­τε­ρες απώ­λειες συγκρι­τικά με χώρες όπως η Κύπρος, η Μάλτα, ή η Ελλάδα που ο μεγα­λύ­τε­ρος όγκος της ταξι­διω­τι­κής κίνησης απαιτεί αερο­πο­ρική σύνδεση.

Οι εκτι­μή­σεις για την πορεία του του­ρι­σμού για το επόμενο έτος ποι­κί­λουν και ενέχουν μεγάλο βαθμό αβε­βαιό­τη­τας, καθώς η εξέλιξη της παν­δη­μίας είναι, μέχρις στιγμής, απρό­βλε­πτη. Σύμφωνα με τον ΣΕΤΕ, αν οι συν­θή­κες το επι­τρέ­ψουν, θα μπο­ρού­σαμε να ανα­κτή­σουμε το 50% του του­ρι­στι­κών εισπρά­ξεων του 2019. Τέλος, σύμφωνα με το Προ­σχέ­διο του Κρα­τι­κού Προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού 2021, οι εξα­γω­γές υπη­ρε­σιών ανα­μέ­νε­ται να μειω­θούν σχεδόν κατά το ήμισυ το 2020 (-45,4%), πρω­τί­στως λόγω των υπο­το­νι­κών επι­δό­σεων του του­ρι­σμού και, ως εκ τούτου, το ισο­ζύ­γιο υπη­ρε­σιών προ­βλέ­πε­ται ότι θα έχει αρνη­τική συμβολή στο ΑΕΠ κατά 5,5 ποσο­στιαίες μονάδες.