Μάστιγα οι απάτες στο ηλεκτρονικό εμπόριο-Τα μέτρα προφύλαξης που προτείνει ο Συνήγορος του Καταναλωτή

 

Σε πραγ­μα­τική μάστιγα έχουν εξε­λι­χθεί τους τελευ­ταί­ους μήνες τα περι­στα­τικά ηλε­κτρο­νι­κής απάτης εις βάρος κατα­να­λω­τών από e-shops «φαντά­σματα», τα οποία προ­σπα­θούν να εκμε­ταλ­λευ­τούν την αυξη­μένη ανάγκη για αγορές μέσω δια­δι­κτύου εξαι­τίας της παν­δη­μίας. Η τακτική που ακο­λου­θούν οι απα­τε­ώ­νες του ηλε­κτρο­νι­κού εμπο­ρίου προ­κει­μέ­νου να δελε­ά­σουν τα υπο­ψή­φια θύματά τους είναι πανο­μοιό­τυπη στην πλειο­νό­τητα των περι­πτώ­σεων.

Προ­σφέ­ρουν κάποια ακριβά προ­ϊ­ό­ντα τεχνο­λο­γίας ως «κράχτες» σε ιδιαι­τέ­ρως προ­νο­μια­κές τιμές, προ­σελ­κύ­ο­ντας έτσι το ενδια­φέ­ρον πολλών εν δυνάμει πελατών.

Όσοι από αυτούς «τσι­μπάνε» και προ­χω­ρούν σε κάποια αγορά δια­πι­στώ­νουν ότι, αν και έχουν πλη­ρώ­σει κανο­νικά την παραγ­γε­λία τους, σχεδόν ποτέ δεν την παρα­λαμ­βά­νουν, καθώς με διά­φο­ρες προ­φά­σεις τα ηλε­κτρο­νικά κατα­στή­ματα μετα­θέ­τουν διαρκώς τον χρόνο παρά­δο­σης, ενώ σε πολλές περι­πτώ­σεις η παρά­δοση δεν πραγ­μα­το­ποιεί­ται ποτέ.

Σύμφωνα με τον Συνή­γορο του Κατα­να­λωτή, κατά την περίοδο της καρα­ντί­νας οι καταγ­γε­λίες για προ­βλη­μα­τι­κές συναλ­λα­γές με ηλε­κτρο­νικά κατα­στή­ματα εκτο­ξεύ­θη­καν και δια­μορ­φώ­θη­καν κατά το πρώτο εξάμηνο της φετινής χρονιάς σε 1.200. Επίσης ενδει­κτικό της έξαρσης των κρου­σμά­των ηλε­κτρο­νι­κής απάτης είναι ότι τους τελευ­ταί­ους έξι μήνες η Γενική Γραμ­μα­τεία Εμπο­ρίου και Προ­στα­σίας Κατα­να­λωτή έχει επι­βά­λει σε πάνω από δέκα e-shops πρό­στιμα της τάξεως των 1,75 εκατ. ευρώ.

Ύποπτες ενδεί­ξεις

Σύμφωνα με τη Γενική Γραμ­μα­τεία Εμπο­ρίου, για την αντι­με­τώ­πιση τέτοιου είδους φαι­νο­μέ­νων εφαρ­μό­ζε­ται το θεσμικό πλαίσιο για την προ­στα­σία του κατα­να­λωτή. Ύστερα από την ψήφιση του Ν. 4712/2020, ο έλεγχος που διε­νερ­γεί καθί­στα­ται αυστη­ρό­τε­ρος, ενώ υπάρχει η δυνα­τό­τητα να απε­νερ­γο­ποιού­νται ιστο­σε­λί­δες που υιο­θε­τούν παρα­πλα­νη­τι­κές πρα­κτι­κές.

Για παρά­δειγμα e-shops που δια­θέ­τουν ως μονα­δικό τρόπο πλη­ρω­μής την υλο­ποί­ηση τρα­πε­ζι­κής κατά­θε­σης μπαί­νουν στη «μαύρη λίστα». Κι αυτό επειδή, με τον τρόπο αυτόν, στε­ρεί­ται από τους χρήστες η δυνα­τό­τητα αμφι­σβή­τη­σης της συναλ­λα­γής που υπάρχει όταν χρη­σι­μο­ποιεί­ται πιστω­τική ή χρε­ω­στική τρα­πε­ζική κάρτα.

Ακόμη η εκτό­ξευση των πωλή­σεων ενός ηλε­κτρο­νι­κού κατα­στή­μα­τος σε ιδιαι­τέ­ρως σύντομο χρονικό διά­στημα απο­τε­λεί ένδειξη ενδε­χό­με­νης κατα­χρη­στι­κής πρα­κτι­κής, με τις πλατ­φόρ­μες σύγκρι­σης τιμών προ­ϊ­ό­ντων να λαμ­βά­νουν υπόψη τόσο τα ποιο­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά ενός e-shop όσο και τα στοι­χεία ταυ­τό­τη­τας μιας εται­ρείας.

Σε κάθε περί­πτωση οι αξιο­λο­γή­σεις που συγκε­ντρώ­νει ένα ηλε­κτρο­νικό κατά­στημα για το επίπεδο των παρε­χό­με­νων υπη­ρε­σιών του απο­τε­λούν βασικό κρι­τή­ριο αξιο­πι­στίας, με τους ειδι­κούς να τονί­ζουν ότι πολλά είναι δυνατόν να προ­λη­φθούν, εάν οι κατα­να­λω­τές είναι ενη­με­ρω­μέ­νοι.

Πρό­στιμα πάνω από 1,5 εκατ.

Το ιλιγ­γιώ­δες ποσό των 250.000 ευρώ επέβαλε ως πρό­στιμο η Γενική Διεύ­θυνση Προ­στα­σίας Κατα­να­λωτή στην εται­ρεία GF Electronics, καθώς η ιδιω­τική κεφα­λαιου­χική εται­ρεία (ΙΚΕ) δεν παρέ­διδε ποτέ τα προ­ϊ­ό­ντα υψηλής τεχνο­λο­γίας που πωλούσε, ενώ παρα­κρα­τούσε το αντί­τιμο των χρη­μά­των.

Είναι αξιο­ση­μεί­ωτο ότι το κόστος πωλή­σεων της εται­ρείας είναι κατά 320.000 ευρώ υψη­λό­τερο συγκρι­τικά με τις πωλή­σεις των 2,2 εκατ. ευρώ του 2019, δηλαδή η εται­ρεία φαί­νε­ται να πωλούσε προ­ϊ­ό­ντα κάτω του κόστους.

Η εται­ρεία εμφα­νί­ζε­ται να έχει ημε­ρο­μη­νία ίδρυσης στις 2 Φεβρουα­ρίου του 2019 με κεφά­λαιο 5.000 ευρώ, όμως συνο­λικά την περα­σμένη χρονιά εμφά­νισε τζίρο από πωλή­σεις ηλε­κτρο­νι­κών ειδών ύψους 2,2 εκατ. ευρώ, δηλαδή είχε κατα­φέ­ρει να εμφα­νί­ζει εισπρά­ξεις της τάξεως των 200.000 ευρώ κάθε μήνα.

Η αύξηση της απάτης στο ηλε­κτρο­νικό εμπόριο σχε­τί­ζε­ται όχι μόνο με την ευκολία σύστα­σης ΙΚΕ, όπου ως εκπρό­σω­πος μπορεί να εμφα­νί­ζε­ται ως μονα­δι­κός εταίρος ένα φυσικό πρόσωπο αγνώ­στων λοιπών στοι­χείων, αλλά και με την εκτό­ξευση των ηλε­κτρο­νι­κών πωλή­σεων λόγω και της παν­δη­μίας.

Σύμφωνα με την πρό­σφατη έρευνα του Εργα­στη­ρίου ELTRUN του Οικο­νο­μι­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών, έως το τέλος του περα­σμέ­νου Αυγού­στου το ποσοστό των χρηστών Δια­δι­κτύου που πραγ­μα­το­ποιεί ηλε­κτρο­νι­κές συναλ­λα­γές αυξή­θηκε στο 50%, έναντι 21% στα τέλη του 2019. Στην αγορά τρο­φί­μων, η υπη­ρε­σία παρά­δο­σης έτοιμου φαγητού, μέσω Δια­δι­κτύου, έχει ενι­σχυ­θεί στο 38% των χρηστών, με το κοινό της συγκε­κρι­μέ­νης κατη­γο­ρίας ηλε­κτρο­νι­κού εμπο­ρίου να μοιάζει να έχει παγιω­θεί.

Οδηγός για ασφα­λείς αγορές

Ο Συνή­γο­ρος του Κατα­να­λωτή έχει εκδώσει σειρά οδηγιών που, αν ακο­λου­θού­νται, καθιστά τις αγορές μέσω του Δια­δι­κτύου ασφα­λέ­στε­ρες. Καθώς τα κρού­σματα απάτης σε ηλε­κτρο­νι­κές συναλ­λα­γές έχουν αυξηθεί σημα­ντικά το τελευ­ταίο διά­στημα, ο Συνή­γο­ρος του Κατα­να­λωτή συστή­νει στους πολίτες:

● Να προ­τι­μούν την πραγ­μα­το­ποί­ηση αγορών από αξιό­πι­στα και γνωστά ηλε­κτρο­νικά κατα­στή­ματα. Σημα­ντική ένδειξη αξιο­πι­στίας είναι η μακρό­χρονη λει­τουρ­γία των κατα­στη­μά­των στην αγορά και η ύπαρξη φυσικής έδρας.

● Να ελέγ­χουν πάντοτε τις βασικές πλη­ρο­φο­ρίες που παρέ­χο­νται για το ηλε­κτρο­νικό κατά­στημα από τον ιστό­τοπό του. Να ανα­ζη­τούν, ειδι­κό­τερα, την επω­νυ­μία της εται­ρείας και τα πλήρη στοι­χεία επι­κοι­νω­νίας, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης ταχυ­δρο­μι­κής διεύ­θυν­σης. Η ύπαρξη μόνο ηλε­κτρο­νι­κής διεύ­θυν­σης (e-mail) και κινητού τηλε­φώ­νου δεν αρκεί και απο­τε­λεί, μάλιστα, ένδειξη απάτης.

● Να ελέγ­χουν, οπωσ­δή­ποτε, πριν από την πληρωμή ότι ο ιστό­το­πος παρέχει ασφαλή σύνδεση για τη μετά­δοση ευαί­σθη­των δεδο­μέ­νων, όπως στοι­χείων πιστω­τι­κών καρτών. Να βεβαιώ­νο­νται ότι το σύμβολο ασφα­λούς μετά­δο­σης δεδο­μέ­νων εμφα­νί­ζε­ται στο πεδίο «διεύ­θυνση του προ­γράμ­μα­τος περι­ή­γη­σης» – browser με τη μορφή https. Με αυτό τον τρόπο δια­σφα­λί­ζουν ότι το e-shop δια­θέ­τει SSL (Secure Sockets Layer), δηλαδή πρω­τό­κολλο ασφα­λούς μετά­δο­σης ευαί­σθη­των δεδο­μέ­νων στο Δια­δί­κτυο, ειδικά για αγορές με πιστωτικές-χρεωστικές κάρτες και paypal.

● Να εντο­πί­ζουν στο Δια­δί­κτυο τυχόν σχόλια, εμπει­ρίες ή συστά­σεις άλλων κατα­να­λω­τών που έχουν ήδη συναλ­λα­γεί με το κατά­στημα. Αυτό γίνεται εύκολα, πλη­κτρο­λο­γώ­ντας το όνομα της εται­ρείας ή του ηλε­κτρο­νι­κού κατα­στή­μα­τος σε μία μηχανή ανα­ζή­τη­σης. Να προ­σεγ­γί­ζουν τις συστά­σεις με κριτικό μάτι, διότι μπορεί να είναι παρα­πλα­νη­τι­κές ή κατα­σκευα­σμέ­νες.

● Τα ανα­γνω­ρι­σμένα ηλε­κτρο­νικά κατα­στή­ματα έχουν στον ιστό­τοπό τους σήματα εμπι­στο­σύ­νης των ενώσεων ηλε­κτρο­νι­κού εμπο­ρίου και των οργα­νι­σμών που δια­θέ­τουν πιστο­ποι­η­τικά ασφα­λείας και απορ­ρή­του προ­σω­πι­κών δεδο­μέ­νων. Αυτό δείχνει ότι η εται­ρεία είναι αξιό­πι­στη και ότι τηρεί τους βασι­κούς κανόνες στις ηλε­κτρο­νι­κές συναλ­λα­γές, οπότε ο κατα­να­λω­τής μπορεί να αγο­ρά­σει από αυτήν με ασφά­λεια.

● Να απο­φεύ­γουν την πραγ­μα­το­ποί­ηση αγορών από ηλε­κτρο­νικά κατα­στή­ματα που απαι­τούν, απο­κλει­στικά, την προ­εί­σπραξη του τιμή­μα­τος των αγαθών μέσω πιστω­τι­κής/χρε­ω­στι­κής κάρτας, paypal ή τρα­πε­ζι­κού εμβά­σμα­τος και δεν δια­θέ­τουν την αντι­κα­τα­βολή ή την ηλε­κτρο­νική πληρωμή τη στιγμή της παρά­δο­σης του προ­ϊ­ό­ντος ως εναλ­λα­κτικό τρόπο πλη­ρω­μής.

● Να μην πεί­θο­νται από τις υπερ­βο­λικά δελε­α­στι­κές τιμές των προ­ϊ­ό­ντων σε σχέση με τον αντα­γω­νι­σμό ή, εν πάση περι­πτώ­σει, αυτό να μην είναι το μονα­δικό κρι­τή­ριο για την πραγ­μα­το­ποί­ηση των αγορών τους.

● Επί σοβαρών ενδεί­ξεων προ­βλη­μα­τι­κής συναλ­λα­γής, να προ­βαί­νουν άμεσα σε αμφι­σβή­τηση προς τα τρα­πε­ζικά τους ιδρύ­ματα, εφόσον η εξό­φληση των αγαθών έχει γίνει μέσω κάρτας (χρε­ω­στι­κής ή πιστω­τι­κής) και, αντί­στοιχα, προς τους οργα­νι­σμούς διε­νέρ­γειας ηλε­κτρο­νι­κών πλη­ρω­μών (π.χ. paypal).

Θα πρέπει, τέλος, οι κατα­να­λω­τές να λαμ­βά­νουν επι­βε­βαί­ωση της παραγ­γε­λίας, την οποία να φυλάσ­σουν μαζί με κάθε άλλο έγγραφο που σχε­τί­ζε­ται με αυτή. Αν χρειά­ζε­ται να επι­κοι­νω­νή­σουν με τον έμπορο, να προ­τι­μούν το ηλε­κτρο­νικό μήνυμα. Με αυτό τον τρόπο, σε περί­πτωση προ­βλή­μα­τος, θα έχουν στη διάθεσή τους έμπρα­κτες απο­δεί­ξεις της επαφής – επι­κοι­νω­νίας τους, καθώς και όλες τις λεπτο­μέ­ρειες της συναλ­λα­γής που έχουν συμ­φω­νη­θεί.