Διάλογος ή παράλληλοι μονόλογοι; – Ο μαξιμαλισμός του Ερντογάν

Του Θεοδωρή Λαπα­να­ΐτη

Ο χρόνος μετρά αντί­στροφα και είναι θέμα 24ωρων όπως όλα δεί­χνουν για να γίνει το πρώτο ραντε­βού του 61ου γύρου των διε­ρευ­νη­τι­κών επαφών μεταξύ της ελλη­νι­κής και τουρ­κι­κής αντι­προ­σω­πείας στην Κων­στα­ντι­νού­πολη.

Ήπια ρητο­ρική

αλλά αμε­τα­κί­νη­τες θέσεις

Οι χαμηλοί τόνοι των τελευ­ταίων ημερών μετά την από­συρση του Oruc Reis ωστόσο δεν μπορούν να κρύψουν ότι ο διά­λο­γος μεταξύ Ελλάδας και Τουρ­κίας παρα­μέ­νει μια πολύ δύσκολη άσκηση καθώς μπορεί η ρητο­ρική της Άγκυρας να λαμ­βά­νει πιο ήπια χαρα­κτη­ρι­στικά ωστόσο η ουσία των θέσεων της κυβέρ­νη­σης Ερντο­γάν παρα­μέ­νει αμε­τα­κί­νητη.

Κατ’ ουσίαν ο Ερντο­γάν όχι μόνο δεν κρύβει αλλά κάνει τα πάντα για να κατο­χυ­ρώ­σει τη διε­ξα­γωγή ενός εφ’ όλης της ύλης διάλογο πολύ πέραν της οριο­θέ­τη­σης των θαλάσ­σιων ζωνών που επι­θυ­μεί η ελλη­νική κυβέρ­νηση.

Ενδει­κτική αυτών των προ­θέ­σεων της Άγκυρας είναι και η απόφαση του Συμ­βου­λίου Εθνικής Ασφα­λείας της Τουρ­κίας το οποίο στην τελευ­ταία του συνε­δρί­αση έθεσε και πάλι το ζήτημα της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των ελλη­νι­κών νησιών του Αιγαίου.

Με τον τρόπο αυτό μπορεί η Άγκυρα να κλίνει τις τελευ­ταίες εβδο­μά­δες σε όλους τους τόνους τη λέξη διά­λο­γος εντού­τοις ωθεί τα πράγ­ματα στη διε­ξα­γωγή παράλ­λη­λων μονο­λό­γων με την Αθήνα, αν η τελευ­ταία επι­μεί­νει στις θέσεις της – κόκ­κι­νες γραμμές της- και δεν υπο­χω­ρή­σει στις μαξι­μα­λι­στι­κές και παρά­λο­γες απαι­τή­σεις της γει­το­νι­κής χώρας που θίγουν την ελλη­νική κυριαρ­χία στα ελλη­νικά νησιά.

Αιγαίο και ανα­θε­ώ­ρηση

της Λωζάνης

Την ώρα λοιπόν που η Τουρκία ζητάει διάλογο και επι­κα­λεί­ται το διεθνές δίκαιο φέρνει από το παρά­θυρο την ανα­θε­ω­ρη­τική γραμμή αμφι­σβη­τώ­ντας τη συνθήκη της Λωζάνης, ισχυ­ρι­ζό­μενη ότι η Ελλάδα είναι αυτή που παρα­βιά­ζει τη συνθήκη της Λωζάνης! Στο πλαίσιο αυτό το Συμ­βού­λιο Εθνικής Ασφα­λείας της Άγκυρας ζητάει «δίκαιη κατα­νομή των φυσικών πόρων στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο» αλλά και απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των νησιών του Αιγαίου υπο­στη­ρί­ζο­ντας:

«Οι χώρες που ενερ­γούν κατά παρά­βαση του Διε­θνούς Δικαίου και των συν­θη­κών Καλού­νται να συμ­μορ­φω­θούν με την κοινή λογική, ιδίως όσον αφορά στον εξο­πλι­σμό των νησιών τα οποία έχουν απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­μένο καθε­στώς. Την ίδια ώρα το Συμ­βού­λιο Εθνικής Ασφα­λείας της Τουρ­κίας δεν παρα­λεί­πει να θέτει στο στό­χα­στρο την Κυπριακή Δημο­κρα­τία καλώ­ντας τη διεθνή κοι­νό­τητα και ειδικά την Ευρω­παϊκή Ένωση να σεβα­στεί τα δικαιώ­ματα και τα συμ­φέ­ρο­ντα της Τουρ­κίας και του ψευ­δο­κρά­τους στην Κύπρο.

Όπως ανα­φέ­ρει το πρα­κτο­ρείο Anadolu, στην ανα­κοί­νωση επι­ση­μαί­νε­ται ότι «το τουρ­κικό έθνος, όπως έπραξε μέχρι σήμερα, έτσι και στο εξής δεν θα κάνει παρα­χω­ρή­σεις όσον αφορά στην προ­ά­σπιση των δικαιω­μά­των και των συμ­φε­ρό­ντων του στην ξηρά, τη θάλασσα και τον αέρα».

Υπ’ αυτή την έννοια η επα­νέ­ναρξη των ελλη­νο­τουρ­κι­κών διε­ρευ­νη­τι­κών επαφών, πέραν της θετικής σημα­σίας ύπαρξης επί­ση­μων διαύλων επι­κοι­νω­νίας και διπλω­μα­τι­κών κανα­λιών μεταξύ Μητσο­τάκη και Ερντο­γάν, δημιουρ­γεί ερω­τή­ματα.

Ποιον βολεύει ο… διά­λο­γος;

Κι αυτό, διότι Ελλάδα-Τουρκία έχουν δια­φο­ρε­τική αντί­ληψη για τον αριθμό και τη φύση των μεταξύ τους δια­φο­ρών και εκεί βρί­σκε­ται η καρδιά του προ­βλή­μα­τος. Πού μπορεί να οδη­γή­σει ένας διά­λο­γος με δια­με­τρικά αντί­θε­τες θεω­ρή­σεις των διμερών τους σχέσεων;

Ο καθη­γη­τής του Παντείου Κώστας Λάβδας μιλώ­ντας στο in.gr τονίζει ότι «το μεγάλο ερώτημα για τις διε­ρευ­νη­τι­κές επαφές είναι γιατί να ανα­κοι­νω­θούν αυτή τη στιγμή. Δηλαδή, αν υπάρχει κάποιο όφελος, πέρα από την προφανή τουρ­κική τακτική ανα­δί­πλωση, ώστε να απο­φευ­χθεί η ένταση στη συζή­τηση με ΕΕ. Άρα, αν βολεύ­ουν οποιον­δή­ποτε άλλο εκτός από την Τουρκία».

Επι­πλέον ο κ. Λάβδας επι­ση­μαί­νει τον κίνδυνο του αδιε­ξό­δου εξαι­τίας της δια­φο­ρε­τι­κής ατζέ­ντας για το πλαίσιο του δια­λό­γου που έχουν Ελλάδα και Τουρκία.

«Στην ουσία των ζητη­μά­των, κάτι που είναι πιθανό να οδη­γή­σει σε αδιέ­ξοδο, είναι η ατζέντα. Βάσει ποιας ατζέ­ντας θα συζη­τή­σουμε; Η τουρ­κική ατζέντα είναι πολύ δια­φο­ρε­τική από την ελλη­νική. Ακόμη και πολύ πρό­σφατα, ο κ. Καλίν, μας θύμισε ότι πρέπει να συζη­τη­θούν όλα τα ζητή­ματα που κατά καιρούς έχουν τεθεί ως δια­φο­ρές. Αν δεχθούμε κάτι τέτοιο, συνε­πά­γε­ται αποδοχή της εξαι­ρε­τικά διευ­ρυ­μέ­νης τουρ­κι­κής ατζέ­ντας. Η ελλη­νική ατζέντα είναι συγκε­κρι­μένη. Αφορά την υφα­λο­κρη­πίδα και την ΑΟΖ. Οτι­δή­ποτε άλλο θα είναι σαφής υπο­χώ­ρηση στην τουρ­κική αντί­ληψη περί ατζέ­ντας. Και αυτό είναι επι­κίν­δυνο με δεδο­μένη την ανα­θε­ω­ρη­τική πολι­τική της Τουρ­κίας» ανα­φέ­ρει ο κ. Λάβδας.

Βεντά­λια

Ειδι­κό­τερα, σύμφωνα με τον καθη­γητή, η Τουρκία «έχει ανοίξει την βεντά­λια των διεκ­δι­κή­σεών της με έναν τρόπο που προ­σπα­θεί να τις ανα­δεί­ξει ως ελλη­νο­τουρ­κι­κές δια­φο­ρές. Ωστόσο, οι περισ­σό­τε­ρες είναι διεκ­δι­κή­σεις, όχι δια­φο­ρές. Είναι πάρα πολύ δύσκολο να δεχθούμε μια συζή­τηση που θα βασι­στεί σε μια ατζέντα διεκ­δι­κή­σεων, μερικές από τις οποίες αφορούν την ελλη­νική κυριαρ­χία, όπως το ζήτημα της απο­στρα­τι­κο­ποί­η­σης των νήσων του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου. Εάν η Άγκυρα επι­μεί­νει στην ατζέντα της, μικρή θα είναι η ωφέλεια της ελλη­νι­κής πλευράς από τις διε­ρευ­νη­τι­κές επαφές».

Η Κύπρος

Ένας ακόμα κίν­δυ­νος που επι­ση­μαί­νε­ται είναι να βρεθεί η Κύπρος διπλω­μα­τικά απο­μο­νω­μένη. Προς ώρας, από την εξίσωση των ελλη­νο­τουρ­κι­κών, λείπει η Κύπρος, ενόσω τουρ­κικά γεω­τρύ­πανα συνε­χί­ζουν να «τρυπούν» την κυπριακή ΑΟΖ.

Η απο­κά­λυψη της Die Welt ότι η αναβολή της Συνόδου Κορυφής της ΕΕ λόγω… κορω­νοϊού είναι προ­σχη­μα­τική καθώς ο πραγ­μα­τι­κός λόγος ήταν το βέτο της Κύπρου για κυρώ­σεις στη Λευ­κο­ρω­σία αν πρώτα δεν επι­βλη­θούν στην Τουρκία, σε συν­δυα­σμό με το δημο­σί­ευμα της Deutsche Welle ότι η Γερ­μα­νία απορ­ρί­πτει την επιβολή κυρώ­σεων στην Τουρκία εντεί­νουν τις ανη­συ­χίες τόσο για το timing της ανα­κοί­νω­σης της επα­νέ­ναρ­ξης των διε­ρευ­νη­τι­κών επαφών Ελλάδας και Τουρ­κίας όσο και για την κατά­ληξή τους. Μάλιστα δημιουρ­γή­θη­καν πολλά ερω­τη­μα­τικά σε σχέση με τη σύμπνοια Ελλάδας και Κύπρου και το Ελλη­νικό υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών ξεκα­θά­ρισε ότι η Αθήνα στη­ρί­ζει τη Λευ­κω­σία στο ζήτημα των κυρώ­σεων.

«Η Ελλάδα υπο­στη­ρί­ζει σταθερά τη θέση της Κύπρου για την εφαρ­μογή της από­φα­σης του Συμ­βου­λίου της ΕΕ, σχετικά με την επιβολή στο­χευ­μέ­νων κυρώ­σεων έναντι προ­σώ­πων και οντο­τή­των που εμπλέ­κο­νται στις συνε­χι­ζό­με­νες παρά­νο­μες δρα­στη­ριό­τη­τες της Τουρ­κίας στην Απο­κλει­στική Οικο­νο­μική Ζώνη της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας», ανα­φέ­ρει χαρα­κτη­ρι­στικά ο εκπρό­σω­πος του υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών Αλέ­ξαν­δρος Γεν­νη­μα­τάς.

Οι επι­διώ­ξεις

των Αμε­ρι­κα­νών

και η επί­σκεψη Πομπέο

Την ίδια ώρα, δηλώ­σεις του αμε­ρι­κα­νού πρέσβη στην Αθήνα, Τζέφρι Πάιατ, σε τηλε­ο­πτικό σταθμό (OPEN), όπου τόνισε πως η ελλη­νική κυβέρ­νηση «είναι έτοιμη να κάνει τους ανα­γκαί­ους συμ­βι­βα­σμούς με την Τουρκία», εντεί­νει τα ερω­τή­ματα για το αν η Αθήνα πιέ­ζε­ται όχι απλά να συζη­τή­σει, αλλά να «λύσει» τα ελλη­νο­τουρ­κικά.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, η ελλη­νική κυβέρ­νηση και διπλω­μα­τία αντι­με­τω­πί­ζει ως ένα κατε­ξο­χήν θετικό γεγονός την επί­σκεψη του Αμε­ρι­κα­νού υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών Μάικ Πομπέο στην Ελλάδα (Αθήνα, Θεσ­σα­λο­νίκη και Κρήτη).

Την Τρίτη ο πρω­θυ­πουρ­γός και ο υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών των ΗΠΑ θα πραγ­μα­το­ποι­ή­σουν επί­σκεψη στις στρα­τιω­τι­κές εγκα­τα­στά­σεις της Βάσης της Σούδας στην Κρήτη. Μετά το πέρας της επί­σκε­ψης θα ακο­λου­θή­σουν δηλώ­σεις προς τα ΜΜΕ. Η θεώρηση της Αθήνας είναι πως η επί­σκεψη Πομπέο στη χώρα μας χωρίς να ακο­λου­θή­σει αντί­στοιχη επί­σκεψη στην Τουρκία απο­τε­λεί ξεκά­θαρη ένδειξη της αλλαγής στάσης της αμε­ρι­κα­νι­κής κυβέρ­νη­σης στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο και απο­μά­κρυν­σης από μια γραμμή ισορ­ρο­πιών μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας. «Στην Ελλάδα, ο υπουρ­γός Πομπέο θα συνα­ντη­θεί με τον πρω­θυ­πουργό Μητσο­τάκη και τον υπουργό Εξω­τε­ρι­κών Δένδια για να ανα­νε­ώ­σουν την κοινή μας δέσμευση για την προ­ώ­θηση της ασφά­λειας, της ειρήνης και της ευη­με­ρίας στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο και για να γιορ­τά­σουν την ισχυ­ρό­τερη σχέση που έχει υπάρξει μεταξύ των ΗΠΑ και της Ελλάδας εδώ και δεκα­ε­τίες», ανα­φέ­ρε­ται χαρα­κτη­ρι­στικά.