Μάσκες και γάντια «πνίγουν» με πλαστικό τον πλανήτη – SOS από τις οργανώσεις

Τον εφιάλτη μιας νέας γενιάς πλα­στι­κών απορ­ριμ­μά­των φέρνει μαζί της η παν­δη­μία του κορο­νοιού, με τις πετα­μέ­νες μάσκες και γάντια μιας χρήσης στους δρόμους ολό­κλη­ρου του πλανήτη να απο­τε­λούν μάλλον την κορυφή του παγό­βου­νου. Η ανα­γκαιό­τητα αλλά και υπο­χρέ­ωση των πολιτών παγκο­σμίως να χρη­σι­μο­ποιούν προ­στα­τευ­τι­κές μάσκες, οι οποίες σε συν­δυα­σμό με τις απο­στά­σεις ασφα­λείας εμφα­νί­ζο­νται ως οι βασικές μέθοδοι απο­φυ­γής της δια­σπο­ράς του κορο­νοϊού, θεω­ρεί­ται πλέον βέβαιο ότι θα αφήσουν τα …ίχνη τους στο περι­βάλ­λον για αρκετές δεκα­ε­τίες μετά την παν­δη­μία.

Κι αυτό γιατί εκτι­μά­ται ότι κάθε μήνα χρη­σι­μο­ποιού­νται περίπου 200 δισε­κα­τομ­μύ­ρια μάσκες και γάντια μιας χρήσης σε παγκό­σμιο επίπεδο με απο­τέ­λε­σμα την πρό­κληση ενός δια­φο­ρε­τι­κού κύματος πλα­στι­κών, τα απορ­ρίμ­ματα που οι ειδικοί έχουν ήδη ονο­μά­σει «covid-19 waste». Μόνο η Γαλλία είχε ανα­κοι­νώ­σει τον περα­σμένο Απρίλιο ότι είχε παραγ­γεί­λει 2 δισε­κα­τομ­μύ­ρια μάσκες από την Κίνα, ενώ σύμφωνα με στοι­χεία από ιταλικά πανε­πι­στή­μια η Ιταλία εκτι­μά­ται ότι χρειά­ζε­ται περίπου 1 δισε­κα­τομ­μύ­ριο μάσκες και μισό δισε­κα­τομ­μύ­ρια γάντια κάθε μήνα. Την ίδια στιγμή ερευ­νη­τές στην Αγγλία προει­δο­ποιούν ότι εάν κάθε άνθρω­πος στο Ηνωμένο Βασί­λειο χρη­σι­μο­ποιεί μία μάσκα την ημέρα, θα δημιουρ­γη­θούν 66.000 επι­πρό­σθε­τοι τόνοι πλα­στι­κών απορ­ριμ­μά­των.

Να σημειω­θεί επίσης ότι οι μάσκες δεν ανα­κυ­κλώ­νο­νται τόσο για λόγους ασφα­λείας όσο και εξαι­τίας της πρό­σμι­ξης του πλα­στι­κού με άλλα υλικά, ενώ και στη χώρα μας η οδηγία είναι να απορ­ρί­πτο­νται στους απλούς κάδους για τα σύμ­μι­κτα απορ­ρίμ­ματα και όχι στους κάδους της ανα­κύ­κλω­σης, για την οποία η διαλογή γίνεται με τα χέρια από τους υπαλ­λή­λους. Το γεγονός ότι μάσκες και γάντια απορ­ρί­πτο­νται στον απλό πράσινο κάδο και στη συνέ­χεια οδη­γού­νται για ταφή, όπως περίπου το 80% των απορ­ριμ­μά­των στη χώρα μας, δυσκο­λεύει πολύ τον υπο­λο­γι­σμό των αντι­κει­μέ­νων αυτού του είδους που έχουν πετα­χτεί μέχρι τώρα.

Σε αυτό θα πρέπει να προ­στε­θεί και η έλλειψη κουλ­τού­ρας που παρα­τη­ρεί­ται τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες χώρες με απο­τέ­λε­σμα πολλές από τις χρη­σι­μο­ποι­η­μέ­νες μάσκες να πετά­γο­νται από τους χρήστες τους οπου­δή­ποτε στο δρόμο δημιουρ­γώ­ντας πιθα­νούς κιν­δύ­νους για τους εργα­ζο­μέ­νους στην καθα­ριό­τητα. Παράλ­ληλα μεγάλος αριθμός αυτών των αντι­κει­μέ­νων έχει ήδη εντο­πι­στεί να πλέει στα νερά της Μεσο­γείου μαζί με τα γνωστά πλα­στικά ποτήρια και μπου­κά­λια αλλά και κουτιά ανα­ψυ­κτι­κών.

Ωστόσο η ίδια η αυξα­νό­μενη ποσό­τητα πλα­στι­κών απορ­ριμ­μά­των μέσω της χρήσης μασκών και γαντιών δεν απο­τε­λεί τον μονα­δικό προ­βλη­μα­τι­σμό των ειδικών παγκο­σμίως.

Η παν­δη­μία του κορο­νοιού άλλαξε άρδην τις συνή­θειες των πολιτών όλου του κόσμου. Ηλε­κτρο­νικό εμπόριο και υπη­ρε­σίες delivery αυξή­θη­καν κατα­κό­ρυφα και μαζί τους σε ανοδική πορεία βρί­σκε­ται και η χρήση υλικών συσκευα­σίας πολλά εκ των οποίων δεν ανα­κυ­κλώ­νο­νται, όπως για παρά­δειγμα το πλα­στικό φιλμ, το οποίο περι­κλείει από τρόφιμα έως και άλλα αντι­κεί­μενα που παραγ­γέλ­νο­νται ηλε­κτρο­νικά και απο­στέλ­λο­νται ταχυ­δρο­μικά. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό ότι τον περα­σμένο Μάιο σύμφωνα με τον Σύν­δε­σμο Ελλη­νι­κού Ηλε­κτρο­νι­κού Εμπο­ρίου (GRECA) ο ρυθμός ανά­πτυ­ξης του ηλε­κτρο­νι­κού εμπο­ρίου στην Ελλάδα έφτασε το 107% έχοντας τετρα­πλα­σια­στεί συγκρι­νό­με­νος με τις αρχές του 2020.

Την ίδια στιγμή ήδη από την περίοδο της καρα­ντί­νας, αλλά και στο διά­στημα που την ακο­λού­θησε έχει δια­πι­στω­θεί μία τάση επι­στρο­φής στα συσκευα­σμένα τρόφιμα, η οποία απο­δί­δε­ται κυρίως σε λόγους ασφα­λείας, αλλά και αυτή με τη σειρά της οδηγεί σε περισ­σό­τερα υλικά συσκευα­σίας και άρα σε περισ­σό­τερα απορ­ρίμ­ματα. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό ότι, σύμφωνα με στοι­χεία που προ­έρ­χο­νται από μεγάλες αλυ­σί­δες σούπερ μάρκετ, οι κατα­να­λω­τές έχουν στραφεί σε προ­ϊ­ό­ντα τυπο­ποι­η­μένα και συσκευα­σμένα, τα οποία θεωρούν ασφα­λέ­στερα και ευκο­λό­τερα απο­θη­κεύ­σιμα στο σπίτι.

Οπως έχει κατα­δεί­ξει το παρά­δειγμα του συσκευα­σμέ­νου τυριού, του οποίου οι πωλή­σεις αυξή­θη­καν σε όγκο κατά σχεδόν 20% στο πρώτο τετρά­μηνο της χρονιάς σε σχέση με αυτό του πάγκου, τα χύμα προ­ϊ­ό­ντα δεν περνούν και τις καλύ­τε­ρες ημέρες τους. Οπως άλλωστε προ­κύ­πτει και από την τελευ­ταία έρευνα του Ινστι­τού­του Ερευνας Λια­νε­μπο­ρίου Κατα­να­λω­τι­κών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ), η οποία διε­νερ­γή­θηκε το διά­στημα 29 – 31 Αυγού­στου: «ένα σημα­ντικό ποσοστό του κατα­να­λω­τι­κού κοινού ακο­λου­θεί συμπε­ρι­φο­ρές που υιο­θέ­τησε κατά την περίοδο του lockdown, είτε λόγω της συνε­χι­ζό­με­νης ύπαρξης της παν­δη­μίας είτε λόγω ικα­νο­ποί­η­σης απ΄αυ­τές τις συνή­θειες».

Στο πλαίσιο αυτό εντάσ­σε­ται η αυξη­μένη τάση παρα­σκευής και μαγει­ρι­κής στο σπίτι, κυρίως στο φαγητό με αύξηση 31% και στον καφέ με 25%, αλλά και σε γλυκά, σπιτικά σνακ και ψωμί, ενώ την ίδια στιγμή έχει δια­μορ­φω­θεί ένας πυρήνας κατα­να­λω­τών αυξη­μέ­νος κατά 2%, οι οποίοι επι­λέ­γουν πλέον τη συστη­μα­τική προ­μή­θεια αγαθών εξ απο­στά­σεως.

Αυτό, όμως, το οποίο φαί­νε­ται να ανη­συ­χεί ιδιαί­τερα ειδι­κούς και περι­βαλ­λο­ντι­κές οργα­νώ­σεις ανά τον κόσμο είναι το γεγονός ότι ο φόβος της μόλυν­σης με κορο­νοϊό έχει στρέψει αρκε­τούς προς τα πλα­στικά μιας χρήσης έχοντας εξο­βε­λί­σει από τις πρώτες θέσεις στην ατζέντα των πολιτών τη συζή­τηση για την κατάρ­γησή τους.

Η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή, πάντως, παρα­μέ­νει αμε­τα­κί­νητη στις θέσεις της για πλήρη κατάρ­γηση μιας σειράς πλα­στι­κών μιας χρήσης μέσα στο 2021 παρά τις προ­σπά­θειες του λόμπι των επι­χει­ρή­σεων πλα­στι­κών να μετα­τε­θεί η προ­θε­σμία για ένα χρόνο. Να σημειω­θεί άλλωστε ότι κάθε χρόνο οι χώρες της Ε.Ε. Παρά­γουν περίπου 25 εκα­τομ­μύ­ρια τόνους πλα­στι­κών απορ­ριμ­μά­των εκ των οποίων μόνο το 30% οδη­γεί­ται για ανα­κύ­κλωση.

Και στην Ελλάδα βρί­σκε­ται ήδη σε δια­βού­λευση το νομο­σχέ­διο του υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος για την κατάρ­γησή τους, το οποίο περι­λαμ­βά­νει και ρυθ­μί­σεις για την εφαρ­μογή συστή­μα­τος εγγυο­δο­σίας, που θα επι­τρέ­πει μια μικρή αντα­μοιβή για την επι­στροφή πλα­στι­κών μπου­κα­λιών, όπως συνέ­βαινε σε προη­γού­με­νες δεκα­ε­τίες με τις γυά­λι­νες φιάλες.

Ωστόσο τα πράγ­ματα είναι κάπως δια­φο­ρε­τικά εκτός Ε.Ε. Ακόμα και στις ΗΠΑ όπου το κίνημα ενάντια στα πλα­στικά είχε εισχω­ρή­σει σε μεγάλο βαθμό στην κοι­νω­νία, υπάρ­χουν ήδη αρκετές Πολι­τείες, στις οποίες οι περιο­ρι­σμοί για τα πλα­στικά «πάγωσαν» ή μετα­τέ­θη­καν χρονικά.

Σε συν­δυα­σμό με αυτό, αρκετές εται­ρίες και κατα­στή­ματα εστί­α­σης απα­γό­ρευ­σαν στους πελάτες τους να φέρνουν τα δικά τους επα­να­χρη­σι­μο­ποιού­μενα ποτήρια για να αγο­ρά­σουν καφέ, μία συνή­θεια που έως την έλευση της παν­δη­μίας κέρδιζε διαρκώς έδαφος.

Την ίδια στιγμή αύξηση παρα­τη­ρή­θηκε και στη χρήση της πλα­στι­κής σακού­λας, η οποία σε μεγάλο βαθμό είχε αντι­κα­τα­στα­θεί από επα­να­χρη­σι­μο­ποιού­με­νες. Μόνο στην Καλι­φόρ­νια, η οποία οδη­γούσε την κούρσα στην εκστρα­τεία κατά των πλα­στι­κών, εκτι­μά­ται ότι ο αριθμός των πρό­σθε­των σακου­λών που χρη­σι­μο­ποιού­νται φτάνουν περίπου τα 500 εκα­τομ­μύ­ρια το μήνα.

Στην Ελλάδα, πάντως, σύμφωνα με τον πρόεδρο του Ελλη­νι­κού Οργα­νι­σμού Ανα­κύ­κλω­σης (ΕΟΑΝ), Νίκο Χωτάκη δε φαί­νε­ται να κατα­γρά­φε­ται διαφορά στην τάση χρήσης της πλα­στι­κής σακού­λας, η οποία να απο­δί­δε­ται στην παν­δη­μία αν και τα στοι­χεία από το περι­βαλ­λο­ντικό τέλος για τη συγκε­κρι­μένη περίοδο, δεν έχουν φτάσει ακόμα στον Οργα­νι­σμό. «Είναι σωστή η δια­πί­στωση ότι έχει αυξηθεί σημα­ντικά η χρήση των υλικών συσκευα­σίας. Το θετικό είναι ότι παρα­τη­ρεί­ται και μία μικρή αύξηση στην τάση επα­να­χρη­σι­μο­ποί­η­σης. Οι πολίτες τείνουν να φυλάνε και να επα­να­χρη­σι­μο­ποιούν διάφορα υλικά μεταξύ των οποίων και τα σκεύη στα οποία παρα­λαμ­βά­νουν το φαγητό τους από τους δια­νο­μείς της εστί­α­σης» επι­ση­μαί­νει στο «ethnos.gr».

Τα έσοδα, πάντως, από το τέλος για τη λεπτή πλα­στική σακούλα βαίνουν μειού­μενα και ενώ το 2018 ήταν 15 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ, το 2019 έπεσαν στα 11 εκα­τομ­μύ­ρια με την τάση αυτή να συνε­χί­ζε­ται και το 2020. Ωστόσο η πτώση αυτή είναι ανα­με­νό­μενη δεδο­μέ­νου ότι ήδη από την πρώτη χρονιά εφαρ­μο­γής του μέτρου της χρέωσης της σακού­λας, αρκετοί κατα­να­λω­τές είχαν προ­μη­θευ­τεί επα­να­χρη­σι­μο­ποιού­με­νες τσάντες. Επι­πλέον τα έσοδα από το τέλος δε δίνουν σήμερα την πραγ­μα­τική εικόνα καθως πολλές αλυ­σί­δες κατα­στη­μά­των πωλούν σακού­λες μεγα­λύ­τε­ρου πάχους που εξαι­ρού­νται από την επιβολή τελους με απο­τέ­λε­σμα η αγορά τους να μην προ­σμε­τρά­ται στα επίσημα στοι­χεία. Να σημειω­θεί, πάντως, ότι στο υπό δια­βού­λευση νομο­σχέ­διο υπάρχει διάταξη, η οποία καταρ­γεί τις συγκε­κρι­μέ­νες εξαι­ρέ­σεις.

Τι λένε οι περι­βαλ­λο­ντι­κές οργα­νώ­σεις

Ανη­συ­χία και στις περι­βαλ­λο­ντι­κές οργα­νώ­σεις έχει προ­κα­λέ­σει η αύξηση των πλα­στι­κών, η οποία εντεί­νε­ται και από την ευρεία χρήση μασκών και γαντιών μιας χρήσης. «Δημιουρ­γεί­ται ένα ζήτημα όχι μόνο με τη μεγάλη χρήση πλα­στι­κών μασκών αλλά και την υπερ­κα­τα­νά­λωση φυσικών πόρων προ­κει­μέ­νου να κατα­σκευα­στούν αυτές οι μάσκες και τα γάντια» επι­ση­μαί­νει ο Αχιλ­λέας Πλη­θά­ρας, υπεύ­θυ­νος προ­γραμ­μά­των πρό­λη­ψης απο­βλή­των του WWF Ελλάς.

Προ­σθέ­τει μάλιστα ότι εφόσον έχει απο­δει­χθεί πλέον ότι οι επα­να­χρη­σι­μο­ποιού­με­νες μάσκες έχουν τα απα­ραί­τητα επίπεδα προ­στα­σίας, το κοινό θα πρέπει να στραφεί σε αυτές κατά τη διάρ­κεια της παν­δη­μίας. Απα­ντώ­ντας στη στροφή ορι­σμέ­νων προς τα πλα­στικά μιας χρήσης, ο κ. Πλη­θά­ρας επι­ση­μαί­νει πως «Το κλειδί της προ­στα­σίας δεν είναι, σύμφωνα με τους ειδι­κούς, τα προιό­ντα μίας χρήσης αλλά η σωστή απο­λύ­μανση και δια­χεί­ριση των σκευών». Προ­σθέ­τει μάλιστα ότι «ο κορο­νο­ϊός ευτυχώς δε θα είναι για πάντα μαζί μας. Η Κομι­σιόν κατέ­στησε σαφές ότι δε θα κάνει εκπτώ­σεις στην πολι­τική της. Αλλά τα μέτρα που θα λάβουμε τώρα θα καθο­ρί­σουν το μέλλον μας του­λά­χι­στον για τα επόμενα 20 – 30 χρόνια».

Ανα­φε­ρό­με­νος στην άνοδο του ηλε­κτρο­νι­κού εμπο­ρίου και συνα­κό­λουθα της αύξησης των υλικών συσκευα­σίας, ο ίδιος υπο­γραμ­μί­ζει ότι «θα πρέπει να μπει μπροστά ένας οικο­λο­γι­κός σχε­δια­σμός ως προς το τι πλη­ρώ­νουν οι παρα­γω­γοί και κυρίως όσοι ρίχνουν στην αγορά συσκευα­σίες που δεν ανα­κυ­κλώ­νο­νται και να επι­τευ­χθεί μία σαφής στροφή σε προ­ϊ­ό­ντα και συσκευα­σίες που μπορούν να ανα­κυ­κλω­θούν».

Πώς πρέπει να πετάμε μάσκες και γάντια μιας χρήσης

Γάντια, μάσκες και μαντη­λά­κια μιας χρήσης δεν ανα­κυ­κλώ­νο­νται γι’ αυτό δεν απορ­ρί­πτο­νται στον μπλε κάδο.

• Γάντια, μάσκες, μαντη­λά­κια μιας χρήσης και άλλα μολυ­σμένα από­βλητα τα συλ­λέ­γουμε σε σακού­λες απορ­ριμ­μά­των, τις οποίες κλεί­νουμε όσο το δυνατόν καλύ­τερα.
• Πετάμε αυτές τις σακού­λες μόνον στον πράσινο ή γκρι κάδο (ανάλογα με τον δήμο) και μετά κλεί­νουμε καλά το καπάκι του κάδου.
• Δεν πετάμε ποτέ στις απο­χε­τεύ­σεις γάντια, μάσκες και μαντη­λά­κια.
• Δεν αφή­νουμε τις σακού­λες έξω από τους κάδους. Αν ο κάδος έχει γεμίσει βρί­σκουμε κάποιον παρα­κεί­μενο.
• Δεν βγά­ζουμε ογκώδη αντι­κεί­μενα (π.χ. έπιπλα, στρώ­ματα), κλα­δέ­ματα, από­βλητα κατα­σκευών, εκσκα­φών και κατε­δα­φί­σεων στους δρόμους ή έξω από τους κάδους. Πρέπει να προη­γη­θεί συνεν­νό­ηση με τον Δήμο για την παρα­λαβή τους.
• Συνε­χί­ζουμε κανο­νικά να συλ­λέ­γουμε τα ανα­κυ­κλώ­σιμα υλικά.

Πηγή : ethnos.gr

Μαρία Λιλιο­πού­λου