Τήλος : Το άρωμα της Ήριννας

Τμήμα του δωδε­κα­νη­σια­κού συμπλέγ­μα­τος, η Τήλος, το νησί της ποι­ή­τριας Ήριννας, είναι ένας τόπος ιδα­νι­κός για ήρεμες δια­κο­πές ανάμεσα σε ζεστούς ανθρώ­πους.

Πεντα­κά­θα­ρες ακρο­για­λιές, τραχείς ορεινοί όγκοι, εύφορες παρα­θα­λάσ­σιες εκτά­σεις, αρχαία και βυζα­ντινά μνημεία, δείγ­ματα παρα­δο­σια­κής αρχι­τε­κτο­νι­κής και μονο­πά­τια για περι­πα­τη­τές συν­θέ­τουν την εικόνα του νησιού, όπου δια­τη­ρεί­ται ζωντανή η παρά­δοση.

Πηγή: Δήμος Τήλου

Ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον παρου­σιά­ζουν η αρχαία πόλη και το μεσαιω­νικό κάστρο, στο λόφο πάνω από την πρω­τεύ­ουσα, το σπήλαιο Xαρκαδιό, με σημα­ντικά παλαιο­ντο­λο­γικά ευρή­ματα, το μονα­στήρι του Αγίου Παντε­λε­ή­μο­νος, σε επι­βλη­τικό τοπίο, καθώς και το έρημο σήμερα Mικρό Xωριό.

Πηγή: Δήμος Τήλου

Το Μεγάλο Χωριό

Χτι­σμένη στην ενδο­χώρα του νησιού, στο βόρειο τμήμα του, η πρω­τεύ­ουσα δια­τη­ρεί αρκετά στοι­χεία από την παρα­δο­σιακή αρχι­τε­κτο­νική.

Τα πετρό­χτι­στα σπίτια απλώ­νο­νται στα ριζά του από­κρη­μνου λόφου του Αγίου Στε­φά­νου, κάτω από τα ερείπια του αρχαίου οικι­σμού και του μεσαιω­νι­κού κάστρου.

Πηγή: Δήμος Τήλου

Η αρχαία πόλη και το μεσαιω­νικό κάστρο

Οι σημα­ντι­κό­τε­ροι αρχαιο­λο­γι­κοί χώροι του νησιού εντο­πί­ζο­νται σε φύσει οχυρή θέση, στην ανα­το­λική πλαγιά και στην κορυφή του λόφου του Αγίου Στε­φά­νου, που υψώ­νε­ται πάνω από τον οικισμό του Μεγάλου Χωριού.

Οι οικίες της αρχαίας πόλης ήταν χτι­σμέ­νες πάνω σε άνδηρα που δια­μορ­φώ­θη­καν κυρίως κατά την Κλασική και την Ελλη­νι­στική Εποχή, όμως η κατοί­κηση στο λόφο πρέπει να είχε ξεκι­νή­σει παλαιό­τερα.

Στην κορυφή του λόφου δεσπό­ζει η οχυ­ρω­μένη ακρό­πολη, στην οποία βρι­σκό­ταν το ιερό του Διός Πολιέως και της Αθηνάς Πολιά­δος, κυρίων θεο­τή­των του νησιού.

Τμήμα του αρχαίου τείχους –οικο­δο­μή­θηκε στο α’ μισό του 4ου αιώνα π.Χ.– δια­σώ­ζε­ται πίσω από την και­νού­ρια εκκλη­σία του Ταξιάρχη.

Το μεσαιω­νικό κάστρο αντι­κα­τέ­στησε την οχύρωση της ακρό­πο­λης και απο­τέ­λεσε ασφαλές κατα­φύ­γιο για τους κατοί­κους του νησιού.

Δια­μορ­φω­μένο από τους Ιωαν­νί­τες Ιππότες, καθι­στούσε δυνατό τον έλεγχο των λιμα­νιών της Ερίστου και του Αγίου Αντω­νίου, καθώς και της Νισύρου.

Διέθετε στην ανα­το­λική πλευρά του ογκώδη τετρά­γωνο πύργο.

Στο εσω­τε­ρικό σώζο­νται θεμέλια κτι­σμά­των και δεξα­με­νές νερού, καθώς και η μισο­ε­ρει­πω­μένη εκκλη­σία του Ταξιάρχη, χτι­σμένη το 14ο-15ο αιώνα στη θέση του ναού του Διός Πολιέως και της Αθηνάς Πολιά­δος.

Από την αρχική τοι­χο­γρά­φηση του 14ου ή των αρχών του 15ου αιώνα δια­τη­ρού­νται δύο μόνο παρα­στά­σεις (Μετα­μόρ­φωση, Έγερση Λαζάρου).

Στο 17ο αιώνα ανά­γο­νται τα υπο­λείμ­ματα τοι­χο­γρα­φιών στην αψίδα και το νάρθηκα.

Από το κάστρο έχετε υπέροχη θέα και μπο­ρείτε να απο­λαύ­σετε το ηλιο­βα­σί­λεμα στον όρμο του Aγίου Aντωνίου.

Το σπήλαιο Χαρ­κα­διό

Τα πρώτα απο­λι­θω­μένα δόντια ελε­φά­ντων απο­κα­λύ­φθη­καν το 1971 από τον καθη­γητή Γεω­λο­γίας και Παλαιο­ντο­λο­γίας Νικόλαο Συμε­ω­νίδη.

Οι ανα­σκα­φές των μελών του Εργα­στη­ρίου Γεω­λο­γίας – Παλαιο­ντο­λο­γίας και των συνερ­γα­τών τους (αρχαιο­λό­γων, φοι­τη­τών, ξένων παλαιο­ντο­λό­γων) έχουν φέρει στο φως αρχαιο­λο­γικό (λίθινα εργα­λεία και όστρακα πήλινων αγγείων, τα παλαιό­τερα Νεο­λι­θι­κής Εποχής) και παλαιο­ντο­λο­γικό υλικό (μεταξύ άλλων, απο­λι­θω­μένα οστά από νάνους ελέ­φα­ντες, απο­λι­θω­μένα ελάφια και χελώνες).

Πηγή: Δήμος Τήλου

Οι νάνοι ελέ­φα­ντες ζούσαν στο νησί πριν από 45.000 χρόνια και εξα­φα­νί­στη­καν πριν από 4.000 χρόνια.

Το Φυσιο­γρα­φικό Μουσείο της Βιέννης, από τα μεγα­λύ­τερα της Ευρώπης, έχει διορ­γα­νώ­σει έκθεση αφιε­ρω­μένη στην ανα­κά­λυψη των νάνων ελε­φά­ντων στην Τήλο.

Το μεσαιω­νικό κάστρο της Μεσα­ριάς

Χτι­σμένο πάνω σε βρα­χώ­δες ύψωμα, στο μέσον περίπου της δια­δρο­μής από την πρω­τεύ­ουσα προς τα Λιβάδια, το κάστρο της Μεσα­ριάς οικο­δο­μή­θηκε με σκοπό τον έλεγχο της επι­κοι­νω­νίας του Μεγάλου Χωριού με το μεσαιω­νικό λιμάνι του Αγίου Στε­φά­νου.

Πηγή: Δήμος Τήλου

Στο εσω­τε­ρικό του σώζο­νται ερείπια κατοι­κιών και το εκκλη­σάκι του Προφήτη Ηλία ή του Σταυρού.

Ο οικι­σμός του Αγίου Αντω­νίου

Στο μικρό λιμάνι του γρα­φι­κού ψαρά­δι­κου οικι­σμού βρί­σκουν κατα­φύ­γιο αλιευ­τικά και εκδρο­μικά σκάφη.

Στην παραλία δεσπό­ζουν ο μύλος και το εκκλη­σάκι του Αγίου Αντω­νίου.

Στον όρμο του Aγίου Aντωνίου έχουν εντο­πι­στεί ανθρω­πο­λο­γικά λείψανα ψηφι­δο­πα­γών αιγια­λών.

Οι απο­λι­θω­μέ­νοι ανθρώ­πι­νοι σκε­λε­τοί ανήκουν πιθανώς σε Βυζα­ντι­νούς (χρο­νο­λο­γού­νται γύρω στο 800 μ.Χ.).

Το μονα­στήρι του Αγίου Παντε­λε­ή­μο­νος

Από τα σπου­δαιό­τερα προ­σκυ­νή­ματα στο δωδε­κα­νη­σιακό χώρο, το φρου­ρια­κής μορφής μονα­στήρι, χτι­σμένο σε μια κατά­φυτη πλαγιά, περι­βάλ­λε­ται από πετρό­χτι­στο περί­βολο με πύργο στο νοτιο­δυ­τικό άκρο του.

Το καθο­λικό ανήκει στον αρχι­τε­κτο­νικό τύπο του σταυ­ροει­δούς εγγε­γραμ­μέ­νου με τρούλο.

Πηγή: Δήμος Τήλου

Χτί­στηκε πριν από τα τέλη του 15ου αιώνα, ανα­και­νί­στηκε δε το 1703, επί ηγου­μέ­νου Λαυ­ρε­ντίου, και το 1912.

Στο ναό υπάρ­χουν εντοι­χι­σμένα μαρ­μά­ρινα αρχι­τε­κτο­νικά μέλη σε δεύτερη χρήση, προ­ερ­χό­μενα προ­φα­νώς από παλαιο­χρι­στια­νική βασι­λική.

Πηγή: Δήμος Τήλου

Νεό­τε­ρες τοι­χο­γρα­φίες και γύψινες δια­κο­σμή­σεις καλύ­πτουν εσω­τε­ρικά το ναό.

Πηγή: Δήμος Τήλου

Στο νάρθηκα δια­τη­ρού­νται τοι­χο­γρα­φίες του τέλους του 15ου αιώνα – κυρί­αρχη η προ­σω­πο­γρα­φία του πρώτου κτήτορα, ιερο­μό­να­χου Ιωνά, που κρατά στο ένα χέρι ομοίωμα του μονα­στη­ριού και στο άλλο θυμια­τήρι.

Ο Παντο­κρά­το­ρας στον τρούλο και η Αγία Τριάδα στην αψίδα είναι έργα του συμαίου ζωγρά­φου Γρη­γο­ρίου (1776), σύμφωνα με επι­γραφή που δε σώζεται πλέον.

Το αξιό­λο­γης τέχνης ξυλό­γλυ­πτο τέμπλο κατα­σκευά­στηκε το 1714.

Περι­με­τρικά της αυλής υπάρ­χουν κελιά, τράπεζα, φούρνος, μαγει­ρείο και απο­θη­κευ­τι­κοί χώροι.

Το Μικρό Χωριό

Η κατοί­κησή του χρο­νο­λο­γεί­ται από την εποχή των Iωαννιτών Iπποτών (15ος αιώνας).

Μέχρι το 1940 αριθ­μούσε 750 κατοί­κους περίπου, στα­διακά όμως άρχισε να ερη­μώ­νει, ώσπου εγκα­τα­λεί­φθηκε ορι­στικά στα μέσα της δεκα­ε­τίας 1960-1970 – οι κάτοι­κοι που είχαν απο­μεί­νει εγκα­τα­στά­θη­καν στα Λιβάδια.

Σώζο­νται ερείπια μικρού μεσαιω­νι­κού κάστρου και πετρό­χτι­στων σπιτιών, σε μονα­δική αρμονία με τον περι­βάλ­λο­ντα χώρο.

Πηγή: Δήμος Τήλου

Στην εκκλη­σία του Αγίου Ιωάννη Αβαλλά σώζο­νται ενδια­φέ­ρου­σες τοι­χο­γρα­φίες των αρχών του 14ου αιώνα, με έντονο το λαϊκό στοι­χείο.

Αξιό­λογο τοι­χο­γρα­φικό σύνολο 15ου αιώνα δια­τη­ρεί­ται και στην εκκλη­σία του Σωτήρα.

Πηγή: Δήμος Τήλου

Κάτω από το κάστρο βρί­σκο­νται οι εκκλη­σίες της Κοί­μη­σης της Θεο­τό­κου και της Τίμιας Zώνης, με θαυ­μά­σιες τοι­χο­γρα­φίες 18ου αιώνα και ξυλό­γλυ­πτο τέμπλο.

Τα Λιβάδια

Το λιμάνι του νησιού εξε­λί­χθηκε σε οικι­στικό σύνολο με τη στα­διακή εγκα­τά­σταση των κατοί­κων του Mικρού Xωριού, κυρίως μετά το Β’ Παγκό­σμιο Πόλεμο.

Τα σπίτια, χτι­σμένα στο μυχό μεγάλου κόλπου, απλώ­νο­νται σε εύφορη μικρή κοιλάδα.

Στην ευρύ­τερη περιοχή σώζο­νται ίχνη μεσαιω­νι­κών κάστρων (Λάμπρου, Φανε­ρω­μέ­νης, Αγριο­συ­κιάς και Σταυρού).

Πηγή: Δήμος Τήλου

Ακο­λου­θώ­ντας τον παρα­λιακό δρόμο οι επι­σκέ­πτες του νησιού φθάνουν στο μεσαιω­νικό λιμάνι του Aγίου Στε­φά­νου, με το φάρο.

Λίγο μακρύ­τερα, σε από­σταση 2,5 χλμ Α, βρί­σκε­ται ο αγρο­τι­κός οικι­σμός Γερά, με την πηγή «Δεσπότη Νερό».

Η ιστο­ρική ταυ­τό­τητα της Τήλου

Γνωστή στην αρχαιό­τητα για τα αρώματά της, η Τήλος κατοι­κή­θηκε από τη Νεο­λι­θική Περίοδο (4η χιλιε­τία π.Χ.), όπως μαρ­τυ­ρούν τα αρχαιο­λο­γικά ευρή­ματα στο σπήλαιο Χαρ­κα­διό και στην περιοχή Λακκιά, στον κάμπο του Μεγάλου Χωριού.

Πηγή: Δήμος Τήλου

Το νησί, που δέχτηκε μινω­ι­κές επι­δρά­σεις, ίδρυσε τον 7ο αιώνα π.Χ. μαζί με τη Λίνδο την αποικία Γέλα στη Σικελία και συμ­με­τείχε τον 5ο αιώνα π.Χ. στην Α’ Αθη­ναϊκή Συμ­μα­χία.

Πηγή: Δήμος Τήλου

Από τις αρχές του 4ου αιώνα π.Χ. έως τα μέσα περίπου του 3ου αιώνα π.Χ. (τότε υπήχθη στο ροδιακό κράτος) η Τήλος, με ανε­ξάρ­τητη κρατική υπό­σταση, δημο­κρα­τικό πολί­τευμα και δικά της νομί­σματα, γνώρισε περίοδο ακμής.

Στο διά­στημα αυτό, γύρω στα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ., τοπο­θε­τεί­ται η ζωή της φημι­σμέ­νης ποι­ή­τριας Ήριννας – αρι­στούρ­γημά της θεω­ρεί­ται το ποίημα «Ηλακάτη».

Πηγή: Δήμος Τήλου

Στα κατο­πινά χρόνια η Τήλος ακο­λού­θησε την πορεία της Ρόδου και γνώρισε τη ρωμαϊκή κυριαρ­χία.

Κατά τη Βυζα­ντινή Περίοδο υπήρξε τμήμα του στρα­τιω­τι­κού Θέματος της Σάμου, εκκλη­σια­στικά δε υπα­γό­ταν στη Μητρό­πολη Ρόδου.

Στις αρχές του 14ου αιώνα (1309) περι­ήλθε, όπως και τα άλλα Δωδε­κά­νησα, στην κυριαρ­χία του Τάγ­μα­τος των Ιωαν­νι­τών Ιπποτών, οι οποίοι οικο­δό­μη­σαν κάστρα σε καίριες θέσεις του νησιού.

Οι Τούρκοι, ύστερα από επα­νει­λημ­μέ­νες επι­δρο­μές, κατέ­λα­βαν την Τήλο μετά την παρά­δοση της Ρόδου, το 1523.

Πηγή: Δήμος Τήλου

Το νησί ενσω­μα­τώ­θηκε επίσημα στην Ελλάδα το 1948.

Πηγή: in.gr