Κωνσταντίνος Φίλης: Τα δύο σενάρια για Χάγη 

Για το κλίμα που δια­μορ­φώ­νε­ται μετά τη συμ­φω­νία Τουρ­κί­ας – Λι­βύ­ης, τη δι­πλω­μα­τι­κή υπερ-κι­νη­τι­κό­τη­τα της Ελ­λά­δας αλλά και το εν­δε­χό­με­νο προ­σφυ­γής στο δι­κα­στή­ριο της Χάγης μί­λη­σε στο «Ρα­ντάρ» ο διευ­θυ­ντής Ερευ­νη­τι­κών Προ­γραμ­μά­των του ΙΔΙΣ, Κων­στα­ντί­νος Φίλης στο «Ρα­ντάρ» με τους Τάκη Χατζή και Δήμο Βε­ρύ­κιο στο ρα­διό­φω­νο του Alpha.

«Η δι­πλω­μα­τι­κή υπερ­κι­νη­τι­κό­τη­τα που έχει πα­ρου­σιά­σει η Ελ­λά­δα τις τε­λευ­ταί­ες τρεις και πλέον εβδο­μά­δες μετά το τουρ­κο-λι­βυ­κό σύμ­φω­νο είναι βέ­βαιο πως έχει πα­ρά­ξει κά­ποια απο­τε­λέ­σμα­τα. Ασφα­λώς δεν πρέ­πει να ‘κα­θί­σου­με’ σε αυτά γιατί οι διε­θνείς σχέ­σεις είναι πολύ δυ­να­μι­κές, ει­δι­κό­τε­ρα τα τε­λευ­ταία χρό­νια, και οι εξε­λί­ξεις πολύ πυ­κνές για να μην πω ρα­γδαί­ες και οι ανα­κα­τα­τά­ξεις επί­σης, άρα λοι­πόν αλί­μο­νο αν κα­νείς θε­ω­ρή­σει ότι η Ελ­λά­δα μόνο και μόνο με ότι έκανε τις τε­λευ­ταί­ες εβδο­μά­δες θε­ω­ρή­σει εαυ­τόν κα­το­χυ­ρω­μέ­νο απέ­να­ντι στην Τουρ­κία», τό­νι­σε ο κ. Φίλης αρ­χι­κά.

Στη συ­νέ­χεια υπο­γράμ­μι­σε: «Είναι αι­σιό­δο­ξα μη­νύ­μα­τα (σ.σ. ανα­φέ­ρε­ται στη συ­νερ­γα­σία με Ιτα­λία κα) υπό την έν­νοια ότι αφυ­πνί­στη­καν οι χώρες της πε­ριο­χής ει­δι­κό­τε­ρα μετά το σύμ­φω­νο Τουρ­κί­ας – Λι­βύ­ης όχι μόνο για την οριο­θέ­τη­ση των θα­λασ­σί­ων ζωνών αλλά και για τη στρα­τιω­τι­κή συ­νερ­γα­σία αντι­λαμ­βα­νό­με­νες αυτό το οποίο εμείς ισχυ­ρι­ζό­μα­στε και φω­νά­ζου­με εδώ και καιρό ότι δη­λα­δή η Τουρ­κία προ­κει­μέ­νου να έχει ένα ρόλο στις εξε­λί­ξεις δεν την απα­σχο­λεί αν θα έχει ένα ρόλο απο­στα­θε­ρο­ποι­η­τι­κό αρκεί να ξέρει ότι θα κά­τσει στο τρα­πέ­ζι των δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων. Και αυτό νο­μί­ζω κα­θί­στα­ται εμ­φα­νές στη Λιβύη. Είναι, λοι­πόν, λο­γι­κό ότι όλη αυτή η προ­σέγ­γι­ση από πλευ­ράς Τουρ­κί­ας δίνει επι­χει­ρή­μα­τα στην Ελ­λά­δα τα οποία μπο­ρού­με να  χρη­σι­μο­ποι­ή­σου­με και να αξιο­ποι­ή­σου­με ένα­ντι των εταί­ρων μας αλλά αυτό δεν είναι αρ­κε­τό από μόνο του υπό την έν­νοια εί­πα­με ότι τα πράγ­μα­τα είναι πολύ δυ­να­μι­κά, η κα­τά­στα­ση στη Λιβύη είναι πολύ ρευ­στή».

Σε σχέση με το γε­γο­νός πως η Τουρ­κία θα είναι πα­ρού­σα στη διά­σκε­ψη του Βε­ρο­λί­νου για τη Λιβύη ενώ η Ελ­λά­δα όχι ο κ. Φίλης τό­νι­σε: «Η Τουρ­κία έχει κάνει δου­λειά συ­στη­μα­τι­κή στη Λιβύη όχι τις τε­λευ­ταί­ες εβδο­μά­δες αλλά τα τε­λευ­ταία χρό­νια. Είναι μία μόλις από τις δύο χώρες που έχουν στα­θε­ρή πρε­σβεία στην Τρί­πο­λη, η άλλη είναι η Ιτα­λία που έχει ει­δι­κό εν­δια­φέ­ρον κυ­ρί­ως λόγω των προ­σφυ­γι­κο­με­τα­να­στευ­τι­κών ρευ­μά­των και του ανα­σχε­τι­κού ρόλου που έχει η Λιβύη ως προς αυτά. Η Ελ­λά­δα προ­σπά­θη­σε το προη­γού­με­νο διά­στη­μα – δεν θέλω να αδι­κή­σω κα­νέ­να – να προ­σεγ­γί­σει την κυ­βέρ­νη­ση της Τρί­πο­λης αυτό δεν κα­τέ­στη εφι­κτό κυ­ρί­ως διότι είναι μία ισλα­μί­ζου­σα κυ­βέρ­νη­ση η οποία  έχει με­γά­λο βαθμό εξάρ­τη­σης και προ­ϊ­ό­ντος του χρό­νου θα έχει και ολο­έ­να με­γα­λύ­τε­ρο βαθμό εξάρ­τη­σης από την Τουρ­κία και πράγ­μα­τι σή­με­ρα η Τουρ­κία είναι στο τρα­πέ­ζι ενώ εμείς δεν εί­μα­στε, θα δούμε αν θα εί­μα­στε, γιατί η διά­σκε­ψη του Βε­ρο­λί­νου είναι συ­νέ­χεια άλλων δι­πλω­μα­τι­κών προ­σπα­θειών που έχουν γίνει τα επό­με­να χρό­νια από τα οποία εμείς απου­σιά­ζα­με αλλά ανε­ξάρ­τη­τα από αυτό η αλή­θεια είναι ότι σή­με­ρα εί­μα­στε σε κα­λύ­τε­ρη θέση δια­πραγ­μα­τευ­τι­κή απ’ ότι ήμα­σταν πριν από λίγο καιρό».

Σχο­λιά­ζο­ντας συ­νέ­ντευ­ξη του εκ­προ­σώ­που του Ερ­ντο­γάν, Ιμπρα­ήμ Καλίν, σύμ­φω­να με τον οποίο η Αί­γυ­πτος είναι ικα­νο­ποι­η­μέ­νη από τουρ­κο­λι­βυ­κό σύμ­φω­νο ο κ. Φίλης σχο­λί­α­σε: «Ο ‘ποι­η­τής’ αυτό το οποίο εν­νο­εί, η Τουρ­κία υπο­στη­ρί­ζει προς της Λιβύη, προς την Αί­γυ­πτο προς το Ισ­ρα­ήλ ότι με βάση τη δική της προ­σέγ­γι­ση οριο­θέ­τη­σης θα­λασ­σί­ων ζωνών αυτές οι τρεις χώρες έχουν να κερ­δί­σουν επι­πλέ­ον χώρο ΑΟΖ και υφα­λο­κρη­πί­δας απ’ ότι αν υπο­γρά­ψουν ένα αντί­στοι­χο σύμ­φω­νο με την Ελ­λά­δα ή την Κύπρο. Είναι πολύ ξε­κά­θα­ρα τα πράγ­μα­τα. Προ­φα­νώς γιατί η Αί­γυ­πτος και το Ισ­ρα­ήλ έχουν υπο­γρά­ψει συμ­φω­νία οριο­θέ­τη­σης με την Κύπρο πα­ρό­τι χά­νουν από αυτή τη συμ­φω­νία με βάση την τουρ­κι­κή λο­γι­κή; Γιατί πολύ απλά αντι­λαμ­βά­νο­νται το ανεκ­δι­ή­γη­το των τουρ­κι­κών προ­τά­σε­ων, πράγ­μα το οποίο μία κα­νο­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση στη Λιβύη η οποία θα εκ­προ­σω­πού­σε το σύ­νο­λο της Λι­βύ­ης επί­σης θα αντι­λαμ­βα­νό­ταν, ότι αυτή η συμ­φω­νία είναι έωλη είναι εντε­λώς στον αέρα αλλά η συ­γκε­κρι­μέ­νη κυ­βέρ­νη­ση του Σα­ρατζ όχι μόνο δεν το αντι­λαμ­βά­νε­ται αλλά προ­σέξ­τε εδώ τι έχου­με τώρα. Στο πλαί­σιο αυτής της συ­ναλ­λα­κτι­κής δι­πλω­μα­τί­ας όπως λέμε η μεν Τουρ­κία εξαρ­γυ­ρω­νει την πο­λυ­διά­στα­τη υπο­στή­ρι­ξή της προς την κυ­βέρ­νη­ση του αλ Σα­ρατζ με τα δύο σύμ­φω­να στρα­τιω­τι­κής συ­νερ­γα­σί­ας και κυ­ρί­ως οριο­θέ­τη­σης θα­λασ­σί­ων ζωνών η δεν κυ­βέρ­νη­ση αλ Σα­ρατζ εξαρ­γυ­ρώ­νει το σύμ­φω­νο οριο­θέ­τη­σης θα­λασ­σί­ων ζωνών που είναι ένα με­γά­λο δώρο προς την Τουρ­κία, έστω και αν είναι προ­σω­ρι­νό, με το να απαι­τή­σει ή να ζη­τή­σει με­γα­λύ­τε­ρη στρα­τιω­τι­κή υπο­στή­ρι­ξη της Τουρ­κί­ας στον λι­βυ­κό εμ­φύ­λιο κάτι το οποίο δεν είμαι σί­γου­ρος ότι θα συμ­βεί. Έχω την εντύ­πω­ση ότι ο Ερ­ντο­γάν το χρη­σι­μο­ποιεί ως δια­πραγ­μα­τευ­τι­κό χαρτί ότι ‘θέλω να επι­βά­λω την ατζέ­ντα μου, δια­φο­ρε­τι­κά θα στεί­λω Τούρ­κους στρα­τιώ­τες’. Δεν νο­μί­ζω ότι είναι κα­θό­λου πρό­θυ­μος να κάνει κάτι τέ­τοιο. Πιο πι­θα­νό είναι να στεί­λει μι­σθο­φό­ρους. (Στη Συρία) έβαλε μπρο­στά τους μι­σθο­φό­ρους που ήταν η αντι­πο­λί­τευ­ση στον Άσαντ. Στη Συρία ήταν πιο εύ­κο­λα τα πράγ­μα­τα, γιατί επει­δή γειτ­νιά­ζουν οι χώρες είχε επι­χει­ρη­σια­κές ευ­κο­λί­ες. Στη Λιβύη δεν είναι το ίδιο πράγ­μα γι’ αυτό πι­στεύω ότι θα είναι πολύ δύ­σκο­λο, δεν είναι απί­θα­νό τί­πο­τα, να δούμε τουρ­κι­κά στρα­τεύ­μα­τα, τουρ­κι­κές μπό­τες του επί­ση­μου τουρ­κι­κού στρα­τού να εμπλέ­κο­νται στη Λιβύη. Πρώ­τον, διότι θα βρε­θούν στο στό­χα­στρο του Χά­φταρ. Φα­ντά­ζε­στε τι ση­μαί­νει να  αφή­νουν πίσω 10,20,30 φέ­ρε­τρα με Τούρ­κους στρα­τιώ­τες για τον Χά­φταρ. Είναι σι­γου­ρά­τζες οι Τούρ­κοι (σ.σ. σχο­λιά­ζο­ντας ότι δεν εί­δα­με τουρ­κι­κά φέ­ρε­τρα από τη Συρία). Στη Συρία πήγαν έχο­ντας το πρά­σι­νο φως των Αμε­ρι­κα­νών και των Ρώσων και κα­τα­φέρ­νο­ντας μέρος των επι­διώ­ξε­ών τους που ήταν η από­θε­ση των Κούρ­δων πο­λι­το­φυ­λά­κων και να εγκα­θι­δρυ­θεί η Τουρ­κια σε ένα κομ­μά­τι χωρίς να ανοί­ξει μύτη, διότι ούτε βρέ­θη­καν μπρο­στά Τούρ­κοι στρα­τιώ­τες, αντί­θε­τα μι­σθο­φό­ροι, ούτε ήταν καμία με­γά­λη στρα­τιω­τι­κή επι­χεί­ρη­ση που δι­ήρ­κε­σε ή είχε με­γά­λο οι­κο­νο­μι­κό κό­στος».

Απα­ντώ­ντας σε ερώ­τη­μα αν η Ελ­λά­δα πρέ­πει να προ­σφύ­γει στο δι­κα­στή­ριο της Χάγης ο κ. Φίλης ση­μεί­ω­σε: «Αυτή τη στιγ­μή δεν συ­ντρέ­χουν οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις, βα­σι­κές στοι­χειώ­δεις προ­ϋ­πο­θέ­σεις για να προ­σφύ­γου­με στο δι­κα­στή­ριο της Χάγης. Το κα­τα­λα­βαί­νου­με όλοι αυτό. Η έντα­ση με την Τουρ­κία έχει χτυ­πή­σει κόκ­κι­νο. Η Τουρ­κία δεν  απο­δέ­χε­ται τη δι­καιο­δο­σία του δι­κα­στη­ρί­ου παρά μόνο παίρ­νει και κάνει αχταρ­μά διά­φο­ρες νο­μο­λο­γί­ες του δι­κα­στη­ρί­ου για να ισχυ­ρι­στεί νο­μι­κά ότι η ίδια είναι κα­το­χυ­ρω­μέ­νη. Αυτά είναι ούτε καν να  τα συ­ζη­τά­με. Δεν είναι σο­βα­ρά πράγ­μα­τα. Όμως στο τέλος της δια­δρο­μής υπάρ­χει κάτι άλλο εκτός από το δι­κα­στή­ριο της Χάγης; Το θέμα είναι μέσα σε πιο πλαί­σιο πη­γαί­νεις στο δι­κα­στή­ριο της Χάγης. Και εδώ οι τρό­ποι είναι πολύ συ­γκε­κρι­μέ­νοι και είναι δύο. Ο ένας τρό­πος είναι, στο ιδα­νι­κό σε­νά­ριο που σή­με­ρα είναι μα­κρι­νό, επα­να­κάμ­πτουν τα ΜΟΕ αφού πρώτα έχει απο­κλι­μα­κω­θεί η έντα­ση, επα­νεκ­κι­νούν οι διε­ρευ­νη­τι­κές επα­φές οι οποί­ες έχουν πα­γώ­σει τα τε­λευ­ταία χρό­νια και μέσα από αυτές βρί­σκου­με κά­ποιους κοι­νούς πα­ρα­νο­μα­στές αλλά και ση­μεία δια­φω­νί­ας και με βάση αυτά πη­γαί­νου­με στο δι­κα­στή­ριο της Χάγης. Το δι­κα­στή­ριο της Χάγης με από­φα­ση του κ. Βε­νι­ζέ­λου της κυ­βέρ­νη­σης Σα­μα­ρά λίγες μέρες πριν απο­χω­ρή­σει, τον Γε­νά­ρη του 2015, στεί­λα­με επι­στο­λή στον ΟΗΕ στην οποία επι­στο­λή λέμε ότι ζη­τή­μα­τα κυ­ριαρ­χί­ας μας δεν δε­χό­μα­στε γι’ αυτά τη δι­καιο­δο­σία του δι­κα­στη­ρί­ου της Χάγης. Άρα αυτό είναι διε­θνώς κα­το­χυ­ρω­μέ­νο. Είναι μία από­φα­ση της Ελ­λά­δος που ση­μαί­νει ότι συ­ζη­τά­με μόνο για θέ­μα­τα υφα­λο­κρη­πί­δας και ΑΟΖ. Δεν συ­ζη­τά­με για τί­πο­τε άλλο. Δεν συ­ζη­τά­με δη­λα­δή για αι­για­λί­τι­δα ζώνη ή οτι­δή­πο­τε αφορά την εθνι­κή μας κυ­ριαρ­χία. Αυτό είναι το ιδα­νι­κό σε­νά­ριο το οποίο ξα­να­λέω σή­με­ρα δεν φα­ντά­ζει κα­θό­λου πι­θα­νό. (…) Το άλλο σε­νά­ριο το οποίο δεν πρέ­πει να απο­κλεί­σου­με και στο οποίο εμεις θα σύ­ρα­με την Τουρ­κία στο δι­κα­στή­ριο της Χάγης είναι αν και εφό­σον οριο­θε­τού­σα­με ΑΟΖ με την Αί­γυ­πτο –πι­στέψ­τε με ούτε αυτή είναι πολύ πι­θα­νή εξέ­λι­ξη, αλλά πλέον έχει πε­ρισ­σό­τε­ρες πι­θα­νό­τη­τες. Σε αυτή την πε­ρί­πτω­ση προ­κύ­πτει μία διε­θνής δια­φο­ρά. Διότι η ΑΟΖ η δική μας με της Αι­γύ­πτου με την αντί­στοι­χη της Τουρ­κί­ας με τη Λιβύη επι­κα­λύ­πτο­νται. Αυτό ση­μαί­νει ότι με βάση αυτή τη διε­θνή δια­φο­ρά η Ελ­λά­δα μπο­ρεί να πάει κάλ­λι­στα στο Συμ­βού­λιο Ασφα­λεί­ας του ΟΗΕ και να πει ‘κύ­ριοι εδώ έχου­με μια διε­θνή δια­φο­ρά και ζη­τά­με από το Συμ­βού­λιο Ασφα­λεί­ας να ορί­σει είτε επι­διαι­τη­σία είτε το δι­κα­στή­ριο της Χάγης’, υπο­χρε­ω­τι­κά, που ση­μαί­νει ότι η Τουρ­κία θα πρέ­πει να απο­δε­χθεί την από­φα­ση του Σ.Α., υπο­χρε­ω­τι­κά να απο­δε­χθούν τα εμπλε­κό­με­να μέρη την όποια ετυ­μη­γο­ρία προ­κύ­ψει είτε από μία επι­διαι­τη­σία είτε από το δι­κα­στή­ριο της Χάγης σχε­τι­κά με  την επι­κά­λυ­ψη των δύο ΑΟΖ. Αυτός είναι ο δεύ­τε­ρος τρό­πος, δεν ξέω αν είναι πρό­σφο­ρος, πά­ντως ίσως σή­με­ρα να συ­γκε­ντρώ­νει και αυτός τις πι­θα­νό­τη­τές του δε­δο­μέ­νου ότι η Αί­γυ­πτος μπο­ρεί να είναι φο­βι­κή απέ­να­ντι στην  Τουρ­κία αλλά είναι και σφό­δρα ενο­χλη­μέ­νη με αυτά που κάνει.

«Η Τουρ­κία αν δει ότι στρα­βώ­νει η κα­τά­στα­ση στη Λιβύη, όπως το έκανε και στη Συρία, στη Συρία η Τουρ­κία ήταν ο με­γα­λύ­τε­ρος πο­λέ­μιος του Άσαντ μέχρι το 2016 και έκανε μία θε­α­μα­τι­κή κυ­βί­στη­ση, κω­λο­τού­μπα, και το γύ­ρι­σε και τώρα συ­νο­μι­λεί με τον Άσαντ μέσω Ρώσων και Ιρα­νών, αν δει ότι τα πράγ­μα­τα στρα­βώ­νουν στη Λιβύη και ούτως ή άλλως να επι­χει­ρή­σει μία προ­σέγ­γι­ση και με την Αί­γυ­πτο και με το Ισ­ρα­ήλ με  τους οποί­ους βρί­σκε­ται σή­με­ρα σε μια «πο­λε­μι­κή»», κα­τέ­λη­ξε.