«Γαβριηλ Χαριτος : Η σύμπραξη Τουρκίας-Λιβυης ήταν προβλέψιμη»

 Κύριε  Χαρίτο, πρό­σφατα η Τουρκία και η κυβέρ­νη­σης της Λιβύης υπέ­γρα­ψαν ένα μνη­μό­νιο συνερ­γα­σίας, με το οποίο αμφι­σβη­τού­νται κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα της Ελλάδας στα νότια της Κρήτης. Ήταν ανα­με­νό­μενη μια τέτοια εξέλιξη;

Ήταν ανα­με­νό­μενη και εκτιμώ ότι υπήρχαν οι ευκαι­ρίες να απο­φευ­χθεί. Η παρου­σία της Τουρ­κίας στον λιβυκό εμφύλιο εκδη­λώ­θηκε σχετικά νωρίς. Όταν είχε τεθεί το ζήτημα στην Ευρώπη και διεθνώς, ποια από τις κυβερ­νή­σεις της Λιβύης θα έπρεπε να ανα­γνω­ρι­σθεί, η ελλη­νική πλευρά θα έπρεπε να απαι­τή­σει σαφείς εγγυ­ή­σεις, ότι η Τρίπολη δεν θα αμφι­σβη­τούσε τα ελλη­νικά κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα νοτίως της Κρήτης. Άγνωστο γιατί, κάτι τέτοιο δεν επε­τεύ­χθη. Έτσι, η διεθνής κοι­νό­τητα, και ειδι­κό­τερα οι κυβερ­νή­σεις της Ιταλίας και της Γαλλίας, που απο­κτού­σαν ρόλο στα τεκται­νό­μενα, επέ­δει­ξαν ανοχή στην εξά­πλωση της τουρ­κι­κής επιρ­ροής, θεω­ρώ­ντας ότι δεν απει­λού­νται τα δικά τους συμ­φέ­ρο­ντα στη χώρα. Μπορεί πράγ­ματι τα ιταλικά και γαλλικά συμ­φέ­ρο­ντα να μην απει­λού­νταν τότε από την Τουρκία – κάτι που απο­δει­κνύ­ε­ται σήμερα, μιας και Παρίσι και Ρώμη συνε­χί­ζουν να έχουν λόγο στην έκβαση του εμφυ­λίου . Η Ελλάδα όμως, η οποία εκ των πραγ­μά­των δεν ήταν ποτέ δυνατόν να εμπλα­κεί ενεργά σε αυτόν, θα έπρεπε να είχε φρο­ντί­σει να μην νιώσει τις επι­πτώ­σεις του. Δυστυ­χώς, ήταν ζήτημα χρόνου η Άγκυρα να ζητήσει ανταλ­λάγ­ματα από την Τρίπολη για τη στρα­τιω­τική βοήθεια που της παρείχε.

Είχα επι­ση­μά­νει το ενδε­χό­μενο μίας τουρ­κο­λι­βυ­κής σύμπρα­ξης που θα στόχευε κατά των ελλη­νι­κών συμ­φε­ρό­ντων, σε ανάλυσή μου που δημο­σιεύ­θηκε ακριβώς έναν χρόνο πριν, τον Νοέμ­βριο του 2018, στην ελλη­νική ηλε­κτρο­νική έκδοση της επι­θε­ώ­ρη­σης Foreign Affairs. Η ανάλυση εκείνη δημο­σιεύ­θηκε με την ευκαι­ρία της επα­νεμ­φά­νι­σης του Ισραήλ στην Υπο­σα­χά­ρια Αφρική, και συγκε­κρι­μένα στο Τσαντ, που συνο­ρεύει με την νότια Λιβύη, ελέγ­χο­ντας τρόπον τινα το ‘μαλακό της υπογάστριο’. Η ανάλυση προ­έ­τρεπε την Ελλάδα να διευ­ρύ­νει γεω­γρα­φικά την τριμερή συνερ­γα­σία με το Ισραήλ, ούτως ώστε ο ελλη­νι­κός παρά­γο­ντας να απο­κτή­σει παρου­σία στην αφρι­κα­νική ήπειρο ποι­κι­λο­τρό­πως, σε συντο­νι­σμό με τους Ισραη­λι­νούς. Το Ισραήλ έχει παρελ­θόν στην εφαρ­μογή ανα­πτυ­ξια­κών πρό­τζεκτ στην Αφρική, τα οποία πιθα­νό­τατα θα είχαν ήδη τεθεί σε ισχύ, εάν δεν προ­έ­κυ­πτε εν τω μεταξύ το τωρινό μετε­κλο­γικό του αδιέ­ξοδο. Θα πρέπει να σημειω­θεί ότι η Ελλάδα ήταν κάποτε παρούσα στην Υπο­σα­χά­ρια Αφρική, είτε μέσω της ελλη­νι­κής ομο­γέ­νειας στις δεκα­ε­τίες του 1950 και 1960, είτε με οικο­νο­μι­κές συμ­φω­νίες που είχε συνάψει η Ελλάδα με εκείνες τις χώρες στις αρχές της δεκα­ε­τίας του 1970. Από το 1990 και μετά η Ελλάδα θεώρησε ότι δεν έχει νόημα να δια­τη­ρεί την όποια λιγοστή της παρου­σία εκεί. Πέρσι λοιπόν, εάν η Αθήνα είχε αντι­λη­φθεί ποια σημασία θα είχε για εκείνην η επα­νεμ­φά­νιση του Ισραήλ στο Τσαντ, θα μπο­ρούσε να κινηθεί με συστη­μα­τι­κό­τητα και να χαρ­το­γρα­φή­σει επα­κρι­βώς την τρέ­χουσα κατά­σταση στην γει­το­νική Λιβύη. Εάν το έπραττε, θα είχε την δυνα­τό­τητα να προ­βλέ­ψει τι είδους ανταλ­λάγ­ματα θα ζητούσε η Άγκυρα από τη ‘στρυμωγμένη’ κυβέρ­νηση της Τρί­πο­λης. Εάν παρα­κο­λου­θούσε τις εξε­λί­ξεις με την δέουσα προσοχή, θα μπο­ρούσε να προ­σφέ­ρει στην λιβυκή κυβέρ­νηση εναλ­λα­κτι­κές και από ‘αντίπαλος’ της Ελλάδας, θα την έκανε ‘φίλη’ της. Τώρα δυστυ­χώς, φτάσαμε στο σημείο να απε­λα­θεί ο Λίβυος πρέσβης από την Αθήνα και η ελλη­νική πλευρά, χωρίς να έχει στα χέρια της κάποιο ουσιώδη μοχλό πίεσης, ελπίζει ότι η κυβέρ­νηση της Τρί­πο­λης θα πέσει, κάπως και κάποτε.

Προ­φα­νώς, η Αφρική θεω­ρεί­ται μακρινή για μας.

Κοι­τάξτε, ακόμα και η Κύπρος, κάποτε ήταν μακριά για μας. Πριν το 2010, και η Ανα­το­λική Μεσό­γειος ήταν ‘μακριά’ για μας. Εμφα­νί­σθηκε όμως το φυσικό αέριο και η Γεω­γρα­φία μάς επα­νέ­φερε στην πραγ­μα­τι­κό­τητα. Οι λιβυκές ακτές απέχουν το πολύ μία ώρα με το αερο­πλάνο από τις του­ρι­στι­κές μονάδες της νότιας Κρήτης. Και μιας και με ρωτάτε για την Αφρική, να σας υπεν­θυ­μίσω ότι επί δια­κυ­βέρ­νη­σης Γιώργου Παπαν­δρέου είχαν γίνει φιλό­τι­μες προ­σπά­θειες να ανα­πτύ­ξει η Ελλάδα ‘χαμηλή ισχύ’ σε ανα­πτυσ­σό­με­νες χώρες. Συστά­θηκε τότε η Hellenic Aid με τις καλύ­τε­ρες προ­θέ­σεις, θέλω να πιστεύω. Τελικά δια­κι­νή­θη­καν υπέ­ρο­γκα κον­δύ­λια σε ανύ­παρ­κτες ΜΚΟ, ύστερα ήρθε η οικο­νο­μική κρίση και τα υπό­λοιπα είναι γνωστά.

Τώρα θα πρέπει να ανα­πλη­ρω­θεί ο χαμένος χρόνος. Η λεγό­μενη ‘χαμηλή ισχύς’ είναι ο πρό­δρο­μος της ισχυρής πολι­τι­κής επιρ­ροής. Η Τουρκία και το Ισραήλ το γνω­ρί­ζουν αυτό καλά: Το Ισραήλ από τα τέλη της δεκα­ε­τίες του 1950, η Τουρκία τα τελευ­ταία δέκα χρόνια περίπου. Ας παρα­δειγ­μα­τι­σθούμε.

Ποιες είναι οι προ­ο­πτι­κές των σχέσεων της Ελλάδας με τους υπό­λοι­πους παίκτες της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου;

Από το 2010 και εντεύ­θεν, η Ελλάδα απο­φά­σισε να δώσει το παρών στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Σε αντί­θεση με τις επι­κρί­σεις που ακού­γο­νται τελευ­ταία, θεωρώ ότι ο θεσμός των τρι­με­ρών συνερ­γα­σιών είναι ό,τι καλύ­τερο έχει συμβεί στην ελλη­νική διπλω­μα­τία τα τελευ­ταία χρόνια.  Απο­τε­λούν ένα εργα­λείο εξαι­ρε­τικό. Αλλά για να απο­δώ­σουν, πρέπει να αξιο­ποι­η­θούν στο έπακρον. Θα προ­σπα­θήσω να απα­ντήσω συνο­πτικά στο ερώτημά σας για καθέναν από τους σημα­ντι­κό­τε­ρους περι­φε­ρεια­κούς παίκτες.

Εκτιμώ ότι πρέπει να αξιο­ποι­η­θεί περαι­τέρω η σχέση με το Ισραήλ κατά τρόπο αμφί­δρομο, με την Ελλάδα να θέτει αιτή­ματα σαφή στον ενερ­γειακό και στον διπλω­μα­τικό τομέα. Μέχρι στιγμής, το Ισραήλ προ­βά­λει αιτή­ματα, που ικα­νο­ποιού­νται. Δημιουρ­γεί­ται μία, προ­φα­νώς λαν­θα­σμένη, εντύ­πωση, ότι τα αιτή­ματα της Ελλάδας δεν εκφρά­ζο­νται με σαφή­νεια. Και το Ισραήλ πάντοτε θα απο­τε­λεί ένα σημα­ντικό κανάλι επι­κοι­νω­νίας με την Ουά­σινγ­κτον, ακόμα και μετά τον Τραμπ.

Η Αίγυ­πτος πιθανόν να κληθεί να δώσει τις απα­ραί­τη­τες εγγυ­ή­σεις, ότι Ελλάδα και Κύπρος θα κατα­στούν ενιαίος και ανα­ντι­κα­τά­στα­τος ενερ­γεια­κός δίαυλος, ανε­ξαρ­τή­τως της κατα­σκευής ή μη του EastMed. Προς το παρόν, η καρδιά της ενερ­γεια­κής ασφά­λειας της περιο­χής κτυπά στο Κάιρο. Γεν­νά­ται η απορία μήπως τελικά αυτή η τερά­στια ευθύνη θα ήταν σκόπιμο να κατα­νε­μη­θεί.

Ο Λίβανος είναι σκόπιμο να πεισθεί ότι η ενερ­γειακή του σύμπλευση με τον ελλη­νικό παρά­γο­ντα και τις γενι­κό­τε­ρες ενερ­γεια­κές ισορ­ρο­πίες θα του προσ­δώ­σουν οικο­νο­μική ασφά­λεια και πολι­τική στα­θε­ρό­τητα. Δια­φο­ρε­τικά, κιν­δυ­νεύει να παρα­συρ­θεί σε μια σχέση υπέρ­με­τρης εξάρ­τη­σης με την Τουρκία, κάτι που ενδέ­χε­ται να δια­τα­ρά­ξει το ευαί­σθητο εθνο­τικό του ψηφι­δωτό.

Είναι ανα­γκαίο η Ελλάδα να ενι­σχύ­σει την παρου­σία της στην παλαι­στι­νιακή κοι­νω­νία, τόσο στην Δυτική Όχθη, όσο και στη Γάζα. Οι ισορ­ρο­πη­μέ­νες σχέσεις που έχουν τώρα η Ελλάδα και η Κύπρος με το Ισραήλ, σε συνάρ­τηση  πάντα με τις δεκα­ε­τίες αλλη­λεγ­γύης που επέ­δει­ξαν προς τον παλαι­στι­νιακό αγώνα για αυτο­διά­θεση, καθι­στούν την χώρα μας ως τον πλέον τίμιο μεσο­λα­βητή. Το ερώτημα είναι εάν η Ελλάδα προ­τί­θε­ται να ανα­λά­βει έναν τέτοιο ρόλο.

Θεωρώ πως είναι καιρός, Ελλάδα και Κύπρος να ανα­πτύ­ξουν ευθείς διαύ­λους επι­κοι­νω­νίας με το καθε­στώς Άσαντ. Όλα δεί­χνουν ότι ο Πρό­ε­δρος Άσαντ θα επι­κρα­τή­σει στην μετεμ­φυ­λιακή Συρία. Κι αν όχι σε όλη, τότε σίγουρα στις μεσο­γεια­κές της ακτές. Πέραν του ότι θα περι­πλέ­ξει ακόμα περισ­σό­τερο το Κυπριακό, θα είναι πραγ­μα­τικά ανε­πί­τρε­πτο για την ελλη­νική διπλω­μα­τία να αφήσει να επα­να­λη­φθεί το θλιβερό προη­γού­μενο της τουρ­κο­λι­βυ­κής συμ­φω­νίας, αυτή τη φορά μάλιστα στα ανοιχτά της Καρ­πα­σίας – και πιθα­νό­τατα, με ρωσική ανοχή.