Απόρρητη αλληλογραφία Αθήνας – Λονδίνου: «Αγαπητοί, τα Γλυπτά ανήκουν στο Μουσείο μας»

Την εμπι­στευ­τική αλλη­λο­γρα­φία μεταξύ του βρε­τα­νι­κού και του ελλη­νι­κού υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού για τα Γλυπτά του Παρ­θε­νώνα απο­κα­λύ­πτει η εφη­με­ρίδα «τα Νέα».

Οι επι­στο­λές κατα­δει­κνύ­ουν ότι το Λονδίνο δεν ήταν ποτέ δια­τε­θει­μένο να προ­σέλ­θει σε διάλογο με την Αθήνα για την επα­νέ­νωση των Γλυπτών. Η βρε­τα­νική κυβέρ­νηση επι­λέ­γει να κρύ­βε­ται πίσω από το Βρε­τα­νικό Μουσείο, το οποίο απο­κα­λεί «νόμιμο ιδιο­κτήτη» των αρχαιο­ελ­λη­νι­κών πολι­τι­στι­κών θησαυ­ρών που απέ­σπασε βίαια ο λόρδος Ελγιν, και εμμένει στην αδιάλ­λα­κτη στάση της αρνού­μενη να συζη­τή­σει το θέμα.

Στις επι­στο­λές – η πιο πρό­σφατη εστάλη πριν από τρεις μήνες – ο βρε­τα­νός υπουρ­γός Πολι­τι­σμού απορ­ρί­πτει το αίτημα της ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης να αρχίσει διά­λο­γος για την επι­στροφή των Γλυπτών και παρα­πέ­μπει στο Βρε­τα­νικό Μουσείο για οποια­δή­ποτε συζή­τηση: όχι, όμως, για την ορι­στική επα­νέ­νωσή τους, αλλά μόνο για να εξε­τα­στεί το ενδε­χό­μενο του δανει­σμού τους, υπό την προ­ϋ­πό­θεση ότι η Ελλάδα θα παραι­τη­θεί της διεκ­δί­κη­σής τους!

Οι επι­στο­λές

Στις 10 Αυγού­στου 2018, η τότε υπουρ­γός Πολι­τι­σμού Λυδία Κονιόρ­δου έστειλε επι­στολή στον βρετανό ομόλογό της Τζέρεμι Ράιτ με την οποία του ζητούσε να προ­σέλ­θει σε διάλογο για την επα­νέ­νωση των Γλυπτών σε δια­κρα­τικό επίπεδο, επι­κα­λού­μενη πρό­σφατη σύσταση επι­τρο­πής της UNESCO για την εντα­τι­κο­ποί­ηση των προ­σπα­θειών με στόχο την επί­τευξη ικα­νο­ποι­η­τι­κής λύσης στο ζήτημα. Συγκε­κρι­μένα, η Κονιόρ­δου πρό­τεινε να πραγ­μα­το­ποι­η­θεί διμερής συνά­ντηση εμπει­ρο­γνω­μό­νων στην Αθήνα τον Οκτώ­βριο ή τον Νοέμ­βριο του 2018. Η απά­ντηση της βρε­τα­νι­κής κυβέρ­νη­σης ήρθε τέσ­σε­ρις ολό­κλη­ρους μήνες αργό­τερα, στις 3 Δεκεμ­βρίου 2018. Εν τω μεταξύ, είχε αλλάξει η ηγεσία στο ελλη­νικό υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού και, ασφαλώς, είχε παρέλ­θει η προ­τει­νό­μενη ημε­ρο­μη­νία έναρξης του δια­λό­γου. Την Κονιόρ­δου δια­δέ­χθηκε η Μυρσίνη Ζορμπά, στην οποία απευ­θύ­νε­ται η επι­στολή του βρε­τα­νού υπουρ­γού. Στην επι­στολή αυτή απορ­ρί­πτε­ται το ελλη­νικό αίτημα, καθώς η βρε­τα­νική κυβέρ­νηση δηλώνει… αναρ­μό­δια.

«Η κυβέρ­νηση της Αυτής Μεγα­λειό­τη­τος ήταν ανέ­κα­θεν πρόθυμη να συζη­τή­σει αυτό το θέμα με την Ελλάδα σε δια­κυ­βερ­νη­τικό επίπεδο, στον βαθμό που αυτό είναι αρμόζον» επι­ση­μαί­νει ο Ράιτ. Το «κλειδί» βρί­σκε­ται στην τελευ­ταία φράση: κατά τους Βρε­τα­νούς, όπως προ­κύ­πτει με σαφή­νεια από άλλο σημείο της επι­στο­λής, το αίτημα για ορι­στική επι­στροφή των Γλυπτών δεν είναι «αρμόζον», συνεπώς απο­κλεί­ε­ται οποια­δή­ποτε συζή­τηση επ’ αυτού.

«Όπως είναι πασί­γνω­στο», συνε­χί­ζει ο βρε­τα­νός υπουρ­γός, «τα Γλυπτά του Παρ­θε­νώνα (σ.σ.: που βρί­σκο­νται) στο Λονδίνο είναι υπό την ιδιο­κτη­σία και τη νομική ευθύνη των Επι­τρό­πων (Trustees) του Βρε­τα­νι­κού Μου­σείου, το οποίο λει­τουρ­γεί ανε­ξάρ­τητα από την κυβέρ­νηση, και βρί­σκο­νται σε μόνιμη δημόσια έκθεση, σε προ­βε­βλη­μένη θέση στο Μουσείο, εδώ και 200 χρόνια. Αυτό ανα­φέρ­θηκε με σαφή­νεια όταν η υπουρ­γός Κονιόρ­δου συνα­ντή­θηκε με τον προ­κά­τοχό μου στο Λονδίνο το καλο­καίρι». Ο Ράιτ ανα­φέ­ρε­ται στη συνά­ντηση που είχε η Κονιόρ­δου με τον ομόλογό της Ματ Χάνκοκ τον Ιούνιο του 2018, κατά την οποία, σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες, η ελλη­νίδα υπουρ­γός κάλεσε τη Βρε­τα­νία «να ανα­θε­ω­ρή­σει την ξεπε­ρα­σμένη προ­σέγ­γισή της περί ιδιο­κτη­σίας των Γλυπτών». Ωστόσο, σύμφωνα με πηγή που ήταν παρούσα στη συνά­ντηση, ο βρε­τα­νός υπουρ­γός επα­νέ­λαβε την «κασέτα» περί «νόμιμων τίτλων» κατοχής των Γλυπτών και ανε­ξαρ­τη­σίας του Μου­σείου. Ο Χάνκοκ έφυγε από το υπουρ­γείο τον επόμενο μήνα, οπότε τον δια­δέ­χθηκε ο Ράιτ.

Στη συνέ­χεια της επι­στο­λής, ο βρε­τα­νός υπουρ­γός συντάσ­σε­ται πλήρως με τη θέση του Βρε­τα­νι­κού Μου­σείου ότι τα Γλυπτά δεν θα επι­στρα­φούν στην Ελλάδα. «Οι Επί­τρο­ποι πιστεύ­ουν ότι το Βρε­τα­νικό Μουσείο είναι το καλύ­τερο μέρος για να δει κάποιος τα Γλυπτά υπό το πρίσμα της πλού­σιας συμ­βο­λής τους στην ιστορία ολό­κλη­ρης της ανθρω­πό­τη­τας. Η κυβέρ­νηση του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου υπο­στη­ρί­ζει πλήρως τη θέση των Επι­τρό­πων για τα Γλυπτά».

Κατόπιν, επι­χει­ρεί να… διορ­θώ­σει την ελλη­νίδα υπουργό, η οποία ζήτησε διάλογο με τη βρε­τα­νική κυβέρ­νηση, σημειώ­νο­ντας ότι το αίτημα θα έπρεπε να είχε άλλον παρα­λή­πτη: «Η συμ­με­τοχή του Βρε­τα­νι­κού Μου­σείου θα ήταν απα­ραί­τητη και, μάλιστα, θα έπρεπε να ηγηθεί οποιασ­δή­ποτε ουσια­στι­κής συνά­ντη­σης εμπει­ρο­γνω­μό­νων με αντι­κεί­μενο τα Γλυπτά του Παρ­θε­νώνα που βρί­σκο­νται στη συλλογή του και, κατά συνέ­πεια, οι αξιω­μα­τού­χοι μου (σ.σ.: του υπουρ­γείου) ζήτησαν τη γνώμη του (σ.σ.: του Μου­σείου) για την πρόταση της κ. Κονιόρ­δου». Ακο­λού­θως, το αίτημα της ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης απορ­ρί­πτε­ται πανη­γυ­ρικά. «Η άποψη του Βρε­τα­νι­κού Μου­σείου είναι ότι εάν αυτή η συνά­ντηση εμπει­ρο­γνω­μό­νων συγκλη­θεί για να συζη­τη­θεί η μόνιμη μετα­φορά (σ.σ.: των Γλυπτών), δεν μπορεί (σ.σ.: το Μουσείο) να συμ­με­τά­σχει σε περαι­τέρω συζη­τή­σεις για το θέμα. Η θέση του ως προς αυτό είναι απο­λύ­τως σαφής, όπως επίσης και ως προς τις ιστο­ρι­κές, πολι­τι­στι­κές, νομικές και ηθικές δια­στά­σεις της υπό­θε­σης, οι οποίες έχουν εξε­τα­στεί εκτενώς τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες». Το μήνυμα των Βρε­τα­νών είναι ξεκά­θαρο: είμαστε ανοι­κτοί σε διάλογο μόνο εάν δεχθείτε τα προ­α­παι­τού­μενα που θέτουμε, δηλαδή εάν πάψετε να ζητάτε την ορι­στική επα­νέ­νωση των Γλυπτών. Ο βρε­τα­νός υπουρ­γός καθιστά σαφές ότι στο μόνο που μπορούν να ελπί­ζουν οι Ελληνες είναι ο δανει­σμός των Γλυπτών και αυτό εφόσον πάψουν να τα διεκ­δι­κούν: «Οι Επί­τρο­ποι θα εξε­τά­σουν οποιο­δή­ποτε αίτημα δανει­σμού και, κατόπιν, επι­στρο­φής οποιου­δή­ποτε μέρους της συλ­λο­γής, υπό την προ­ϋ­πό­θεση ότι το ίδρυμα που θα ζητήσει το δάνειο θα ανα­γνω­ρί­σει το Βρε­τα­νικό Μουσείο ως ιδιο­κτήτη (σ.σ. των Γλυπτών) και ότι θα τηρη­θούν οι συνή­θεις όροι δανει­σμού».

«Ταπεί­νωση»

«Θέλουν να μας ταπει­νώ­σουν. Όχι μόνο αρνού­νται να μας επι­στρέ­ψουν τα Γλυπτά, αλλά ούτε κατα­δέ­χο­νται να ανοί­ξουν διάλογο μαζί μας. Μας κάνουν δε τη “χάρη” να μας δανεί­σουν κάτι που μας ανήκει, απαι­τώ­ντας να ανα­γνω­ρί­σουμε ότι ανήκει σε αυτούς», είπε στην εφη­με­ρίδα διπλω­μα­τική πηγή. Υπάρχει, όμως, και ο αντί­λο­γος: αξιω­μα­τού­χος της βρε­τα­νι­κής κυβέρ­νη­σης υπο­στή­ριξε, μιλώ­ντας στα «ΝΕΑ», ότι «εφόσον, κατ’ εμάς, τα Γλυπτά μάς ανήκουν, θα ήταν αδια­νό­ητο να τα δανεί­σουμε σε κάποιον που δεν μας ανα­γνω­ρί­ζει ως ιδιο­κτή­τες. Θα ήταν σαν να του λέμε “πάρ’ τα και μην τα επι­στρέ­ψεις ποτέ!”».

Σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες, η επι­στολή του βρε­τα­νού υπουρ­γού είχε εξορ­γί­σει την ηγεσία του ελλη­νι­κού υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού, όχι μόνον επειδή απέρ­ρι­πτε την ελλη­νική πρόταση, αλλά και για τον επι­πρό­σθετο λόγο ότι απε­στάλη με καθυ­στέ­ρηση τεσ­σά­ρων μηνών, κάτι που είχε εκλη­φθεί ως «έλλειψη σεβα­σμού». Έτσι, η Ζορμπά επέλεξε να καθυ­στε­ρή­σει την απά­ντησή της, η οποία τελικά εστάλη στις 30 Μαΐου 2019. Στην επι­στολή της προς τον Ράιτ, επι­ση­μαί­νει ότι «για εμάς, η επι­στροφή και η επα­νέ­νωση των Γλυπτών του Παρ­θε­νώνα παρα­μέ­νει σταθερή αξίωση» και καλεί τους Βρε­τα­νούς να ανα­λο­γι­στούν την «πολι­τι­στική ευθύνη τους απέ­να­ντι τόσο στην Ιστορία όσο και στην ηθική τάξη» και να προ­σέλ­θουν σε έναν «ειλι­κρινή και καλο­προ­αί­ρετο διάλογο χωρίς προ­α­παι­τού­μενα». Μέχρι σήμερα, η βρε­τα­νική κυβέρ­νηση δεν έχει αντα­πο­κρι­θεί θετικά στο αίτημα αυτό.

Σε επι­στολή που απέ­στειλε προς τον βρετανό υπουργό Πολι­τι­σμού στις 10 Μαΐου 2019, η πρό­ε­δρος της Βρε­τα­νι­κής Επι­τρο­πής για την Επα­νέ­νωση των Γλυπτών του Παρ­θε­νώνα ντέιμ Τζάνετ Σούζμαν απηύ­θυνε έκκληση προς τη βρε­τα­νική κυβέρ­νηση να προ­σέλ­θει σε διάλογο, αφή­νο­ντας τις «ψεύ­τι­κες δικαιο­λο­γίες» και «δεί­χνο­ντας σεβασμό στον Παρ­θε­νώνα και τα Γλυπτά του». Είναι αξιο­ση­μεί­ωτο ότι στην απα­ντη­τική επι­στολή που έλαβε (10 Ιουνίου 2019), η οποία υπο­γρά­φε­ται από τη βρε­τα­νίδα υφυ­πουργό Πολι­τι­σμού Ρεμπέκα Πάου, ανα­πα­ρά­γε­ται σχεδόν αυτού­σια η επι­στολή του Ράιτ προς τη Ζορμπά. Δεν είναι η πρώτη φορά που συμ­βαί­νει αυτό. «ΤΑ ΝΕΑ» εξέ­τα­σαν επι­στο­λές της βρε­τα­νι­κής κυβέρ­νη­σης που έχουν σταλεί τα τελευ­ταία 15 χρόνια σε διά­φο­ρες ανά τον κόσμο επι­τρο­πές για την επα­νέ­νωση των Γλυπτών, οι οποίες παρου­σιά­ζουν τερά­στιες ομοιό­τη­τες. Σε κάποιες περι­πτώ­σεις, ολό­κλη­ρες παρά­γρα­φοι ανα­πα­ρά­γο­νται με τη μέθοδο του «κόπι πέιστ». Μόνιμη επωδός των Βρε­τα­νών είναι ότι δεν μπαί­νουν σε διάλογο για την επι­στροφή των Γλυπτών, παρα­πέ­μπο­ντας στο Βρε­τα­νικό Μουσείο για υποβολή αιτή­μα­τος δανει­σμού.

«Συνε­χί­ζουν να παίζουν τον ίδιο αλα­ζο­νικό σκοπό περί “ιδιο­κτη­σίας”. Αλήθεια, δεν μπορεί η βρε­τα­νική κυβέρ­νηση, ο διευ­θυ­ντής και οι Επί­τρο­ποι του Βρε­τα­νι­κού Μου­σείου να ξυπνή­σουν και να δουν ότι τα πράγ­ματα έχουν αλλάξει διεθνώς; Η αυτο­κρα­το­ρία δεν υπάρχει πια. Τόσο το Μουσείο όσο και η κυβέρ­νηση, αντί να δίνουν τις ίδιες και τις ίδιες απα­ντή­σεις, θα πρέπει να προ­σέλ­θουν σε σοβαρό διάλογο για την επα­νέ­νωση των Γλυπτών στο Μουσείο Ακρό­πο­λης» δήλωσε στα «ΝΕΑ» η Σούζμαν.

Το «σχέδιο»

Σύμφωνα με διπλω­μα­τι­κές πηγές, οι επι­στο­λές αυτές απο­κα­λύ­πτουν σε όλη του την έκταση το «σχέδιο» των Βρε­τα­νών ώστε τα Γλυπτά να μην επι­στρα­φούν ποτέ στην Αθήνα: α) αρνού­νται πει­σμα­τικά να συζη­τή­σουν το θέμα σε κυβερ­νη­τικό επίπεδο, πετώ­ντας το μπαλάκι στο Βρε­τα­νικό Μουσείο, β) απορ­ρί­πτουν κατη­γο­ρη­μα­τικά το ενδε­χό­μενο μόνιμης επι­στρο­φής, ακόμη και τον διάλογο για αυτό το θέμα, γ) δέχο­νται να συζη­τή­σουν μόνο το ενδε­χό­μενο δανει­σμού, αλλά εφόσον η Αθήνα ανα­γνω­ρί­σει ότι «νόμιμος ιδιο­κτή­της» των Γλυπτών είναι το Βρε­τα­νικό Μουσείο, γνω­ρί­ζο­ντας καλά ότι η Ελλάδα, δια­χρο­νικά, απορ­ρί­πτει αυτόν τον ισχυ­ρι­σμό.

Οι ίδιες πηγές κάνουν λόγο για «υπο­κρι­τική στάση», υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι η βρε­τα­νική κυβέρ­νηση «λέει τη μισή αλήθεια» όταν δηλώνει αναρ­μό­δια να συζη­τή­σει το θέμα. Το Βρε­τα­νικό Μουσείο εμφα­νί­ζε­ται ως ιδιο­κτή­της των Γλυπτών και οποιο­δή­ποτε αίτημα δανει­σμού θα έπρεπε να υπο­βλη­θεί σε αυτό. Αυτό η Ελλάδα ασφαλώς το γνω­ρί­ζει. Ωστόσο, το αίτημα για ορι­στική επα­νέ­νωση θα μπο­ρούσε να εξε­τα­στεί μόνο σε πολι­τικό επίπεδο. Οι Επί­τρο­ποι του Μου­σείου και να ήθελαν δεν μπορούν να επι­στρέ­ψουν τα Γλυπτά, καθώς δεσμεύ­ο­νται από τον νόμο περί Βρε­τα­νι­κού Μου­σείου του 1963, σύμφωνα με τον οποίον απα­γο­ρεύ­ε­ται η εκχώ­ρηση εκθε­μά­των εκτός εάν πρό­κει­ται για αντί­γραφα αντι­κει­μέ­νων που βρί­σκο­νται ήδη στη συλλογή ή εάν κριθούν «ακα­τάλ­ληλα». Για να αρθεί αυτό το εμπόδιο, η βρε­τα­νική Βουλή θα πρέπει να τρο­πο­ποι­ή­σει τον επίμαχο νόμο. Η κυβέρ­νηση των Τόρις δεν φαί­νε­ται δια­τε­θει­μένη να ανα­λά­βει τέτοια πρω­το­βου­λία. Αντι­θέ­τως, σε συνέ­ντευξη που είχε παρα­χω­ρή­σει στα «ΝΕΑ» ο αρχηγός των Εργα­τι­κών Τζέρεμι Κόρμπιν, είχε δεσμευ­θεί ότι εάν γίνει πρω­θυ­πουρ­γός θα δρο­μο­λο­γή­σει την επα­νέ­νωση των Γλυπτών. Επι­πλέον, σε δια­κυ­βερ­νη­τικό επίπεδο θα μπο­ρού­σαν να συζη­τη­θούν μια σειρά από θέματα, όπως η πρό­σφατη πρόταση του Πρω­θυ­πουρ­γού Κυριά­κου Μητσο­τάκη για προ­σω­ρινή επι­στροφή των Γλυπτών με αντάλ­λαγμα την έκθεση άλλων αρχαιο­λο­γι­κών θησαυ­ρών στο Λονδίνο (χωρίς η Ελλάδα να απε­μπο­λεί την ιδιο­κτη­σία των Γλυπτών). Στη συνά­ντηση Χάνκοκ – Κονιόρ­δου ο βρε­τα­νός υπουρ­γός φέρεται να είχε δεχθεί να εξε­τά­σει την ελλη­νική πρόταση για συζη­τή­σεις. Αυτό, καίτοι αόριστο, συνιστά έμμεση παρα­δοχή ότι η βρε­τα­νική κυβέρ­νηση έχει αρμο­διό­τητα και λόγο, παρά τους περί του αντι­θέ­του ισχυ­ρι­σμούς, όπως επι­ση­μαί­νουν διπλω­μα­τι­κοί κύκλοι. Ωστόσο, το Λονδίνο εξα­κο­λου­θεί να αγνοεί τις εκκλή­σεις της Αθήνας – αλλά και της UNESCO – για διάλογο, μολο­νότι δια­χρο­νικά η βρε­τα­νική κοινή γνώμη τάσ­σε­ται υπέρ της επι­στρο­φής των Γλυπτών στην Ελλάδα.

Πηγή newpost.gr