Τι ζητούν οι Αμερικανοί από την Ελλάδα – Γιατί έρχεται ο Πομπέο στην Αθήνα

Είναι ομο­λο­γου­μέ­νως ένα από τα παρά­δοξα της τελευ­ταίας δεκα­ε­τίας. Μπορεί να είχαμε σημα­ντι­κές κυβερ­νη­τι­κές εναλ­λα­γές, όμως εδώ και κοντά μία δεκα­ε­τία δύο δεί­χνουν να είναι οι στα­θε­ρές της ελλη­νι­κής πολι­τι­κής ζωής. Τα μνη­μό­νια και ο φιλο­α­με­ρι­κα­νι­κός προ­σα­να­το­λι­σμός της ελλη­νι­κής εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής.

Και εάν τα μνη­μό­νια μπορεί να υπο­στη­ρί­ξει κανείς ότι επι­βλή­θη­καν, σε σχέση με την ανα­βάθ­μιση των σχέσεων με τις ΗΠΑ είναι εντυ­πω­σιακή η σύμ­πτωση απόψεων ανάμεσα στην κυβέρ­νηση του ΣΥΡΙΖΑ και αυτή της ΝΔ. Και η σύμ­πτωση γίνεται πιο εντυ­πω­σιακή, καθώς υπο­τί­θε­ται ότι ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν κλη­ρο­νό­μος του παρα­δο­σια­κού αντια­με­ρι­κα­νι­σμού της ελλη­νι­κής αρι­στε­ράς, που άλλωστε έχει βαθιές ρίζες που ανά­γο­νται στην καθο­ρι­στική συμβολή των ΗΠΑ στην τελική έκβαση του Εμφυ­λίου Πολέμου.

Παρ’ όλα αυτά ο ΣΥΡΙΖΑ επέλεξε να ανα­βαθ­μί­σει τις σχέσεις με τις ΗΠΑ, κάτι που φάνηκε και από τον τρόπο που σε σχέση με τη Νοτιο­α­να­το­λική Μεσό­γειο και τα προ­βλή­ματα στις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις επέλεξε την πολι­τική της ανα­βαθ­μι­σμέ­νης συνερ­γα­σίας με το Ισραήλ και την Αίγυπτο, δύο χώρες που επίσης εντάσ­σο­νται σήμερα στον άξονα στρα­τη­γι­κών συμ­μα­χιών των ΗΠΑ στην ευρύ­τερη περιοχή.

Η κυβέρ­νηση της ΝΔ ούτως ή άλλως είχε κάνει σαφή την τοπο­θέ­τησή της σε έναν ατλα­ντικό (και ευρω­α­τλα­νικό) προ­σα­να­το­λι­σμό, άλλωστε διεκ­δι­κεί να είναι η παρά­ταξη που ιστο­ρικά υπο­στή­ριξε μια τέτοια κατεύ­θυνση. Σε αυτό το φόντο είναι που δείχνει κατε­ξο­χήν να έχει επεν­δύ­σει στην ακόμη μεγα­λύ­τερη ανα­βάθ­μιση των σχέσεων με τις ΗΠΑ ως τη βασική γεω­πο­λι­τική μεθο­δο­λο­γία για την αντι­με­τώ­πιση των αυξη­μέ­νων τουρ­κι­κών «προ­βο­λών ισχύος», με απο­κο­ρύ­φωμα την έμπρα­κτη αμφι­σβή­τηση από την Τουρκία των κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας στην Κυπριακή ΑΟΖ αλλά και τις δηλώ­σεις αμφι­σβή­τη­σης από την Τουρκία των κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των της Ελλάδας στην ελλη­νική υφα­λο­κρη­πίδα.

Η νέα ελλη­νο­α­με­ρι­κα­νική αμυ­ντική σχέση και η νέα συμ­φω­νία για τις βάσεις

Σε αυτό το πλαίσιο, είναι σε εξέλιξη ο Στρα­τη­γι­κός Διά­λο­γος Ελλάδας και Ηνω­μέ­νων Πολι­τειών. Ο πρώτος γύρος έλαβε χώρα τον περα­σμένο Δεκέμ­βριο στην Ουά­σιγ­κτον και τώρα προ­ε­τοι­μά­ζε­ται ο δεύ­τε­ρος γύρος, πιθανώς τον Οκτώ­βριο, στην Αθήνα και με επι­κε­φα­λής τον ίδιο τον αμε­ρι­κανό υπουργό Εξω­τε­ρι­κών Μάικ Πομπέο.

Η δια­δι­κα­σία αυτή δια­λό­γου συμπί­πτει με τη δια­δι­κα­σία δια­πραγ­μά­τευ­σης για μια επι­και­ρο­ποι­η­μένη Συμ­φω­νία Αμοι­βαίας Αμυ­ντι­κής Συνερ­γα­σίας που απο­κά­λυψε το Βήμα της Κυρια­κής. Η τρέ­χουσα συμ­φω­νία υπο­γρά­φτηκε το 1990 και ήταν αυτή που παρέ­τεινε και τη λει­τουρ­γία των σημε­ρι­νών αμε­ρι­κα­νι­κών βάσεων. Βέβαια τότε ήταν η αρχή της μετα­ψυ­χρο­πο­λε­μι­κής περιό­δου και οι ΗΠΑ επε­δί­ω­ξαν να περιο­ρί­σουν τις εκτε­τα­μέ­νες βάσεις που είχαν στο εξω­τε­ρικό.

Σήμερα, όμως, είμαστε σε μια νέα φάση, που από πολλούς έχει περι­γρα­φεί ως «Νέος Ψυχρός Πόλεμος», που εκφρά­ζε­ται και στη νέα κλι­μά­κωση της έντασης ανάμεσα στις ΗΠΑ και τη Ρωσία – και σε ένα δια­φο­ρε­τικό επίπεδο και με την Κίνα.

Σε αυτό το φόντο η δια­πραγ­μά­τευση για τη νέα συμ­φω­νία επι­κε­ντρώ­νε­ται στους όρους με τους οποίους θα δια­τη­ρη­θεί και θα ανα­βαθ­μι­στεί ακόμη περισ­σό­τερο η αμε­ρι­κα­νική παρου­σία στη βάση της Σούδας, που έχει εξε­λι­χθεί σε συνο­λικό κρίσιμο κόμβο για την αμε­ρι­κα­νική αερο­ναυ­τική παρου­σία σε μία ευρύ­τερη περιοχή, για την παγίωση και επέ­κταση της χρήσης της Λάρισας ως μίας βάσης για τα αμε­ρι­κα­νικά μη επα­ναν­δρω­μένα αερο­σκάφη, η χρήση των οποίων ολοένα και ανα­βαθ­μί­ζε­ται, για την χρήση από τις ΗΠΑ και των εγκα­τα­στά­σεων στο Στε­φα­νο­βί­κειο, αλλά και για την χρήση από το αμε­ρι­κα­νικό πολε­μικό ναυτικό του λιμα­νιού της Αλε­ξαν­δρού­πο­λης, εξαι­τίας και της στρα­τη­γι­κής του θέσης.

Όλα αυτά, όπως συμ­βαί­νει και σε αυτές τις περι­πτώ­σεις, περνούν και μέσα από τη συζή­τηση για πιθανά ανταλ­λάγ­ματα και σε επίπεδο εξο­πλι­σμών για την Ελλάδα, από την επίλυση των ζητη­μά­των δικαιο­δο­σίας που πάντοτε προ­κύ­πτουν όταν μιλάμε για ξένες στρα­τιω­τι­κές βάσεις αλλά και για επι­μέ­ρους ζητή­ματα, όπως π.χ. ο συν­δυα­σμός ανάμεσα στη αμυ­ντική χρήση του λιμα­νιού της Αλε­ξαν­δρού­πο­λης με τα σχέδια ιδιω­τι­κο­ποί­η­σης και ανα­βάθ­μι­σής του.

Γι’ αυτό το λόγο και παρότι το κλίμα δείχνει να είναι θετικό και από τις δύο πλευρές, δεν είναι βέβαιο ότι θα συνα­φθεί τόσο γρήγορα η νέα συμ­φω­νία, που όπως και η προη­γού­μενη πρέπει να έρθει προς κύρωση στην Ελλη­νική Βουλή, και είναι πιθανό να επι­λε­γεί η παρά­ταση της ισχύ­ου­σας συμ­φω­νίας, ώστε να δοθεί χρόνος για την ολο­κλή­ρωση της δια­πραγ­μά­τευ­σης.

Ο νέος γεω­πο­λι­τι­κός σχε­δια­σμός των ΗΠΑ και η Ελλάδα

Όλα αυτά πρέπει να ιδωθούν υπό το πρίσμα των μετα­το­πί­σεων της αμε­ρι­κα­νι­κής εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής το τελευ­ταίο διά­στημα. Όπως έχει σχο­λια­στεί πολλές φορές, οι ΗΠΑ τα τελευ­ταία χρόνια μετα­το­πί­ζο­νται σε μια νεο­ψυ­χρο­πο­λε­μική αντι­πα­ρά­θεση με τη Ρωσία, αλλά και την Κίνα, έστω και χωρίς το χαρα­κτήρα «αντι­πα­ρά­θε­σης συστη­μά­των», αφού όλες οι χώρες συμ­με­τέ­χουν στην παγκό­σμια καπι­τα­λι­στική αγορά. Αυτό στη­ρί­ζε­ται στην εκτί­μησή τους ότι ο συν­δυα­σμός ανάμεσα στις ρωσικές αμυ­ντι­κές δυνα­τό­τη­τες, που παρα­μέ­νουν αυτές μιας πυρη­νι­κής υπερ­δύ­να­μης και την κινε­ζική οικο­νο­μική ισχύ, πρό­κει­ται να αμφι­σβη­τή­σει μεσο­πρό­θε­σμα την ηγε­μο­νία τους στο διεθνές σύστημα.

Σε αυτό το πλαίσιο, προ­σα­να­το­λί­ζο­νται σε μια προ­σπά­θεια να δια­μορ­φώ­σουν ένα είδος «υγειο­νο­μι­κής ζώνης» κρατών και αμυ­ντι­κών βάσεων σε μια ευρεία ζώνη που ξεκινά από την Πολωνία και φτάνει μέχρι τη χώρα μας. Σε αυτό παρα­πέ­μπει και η χρήση του όρου «συνο­ριακά κράτη» (frontier states).

Ούτε είναι τυχαίες άλλες ενέρ­γειες των ΗΠΑ όπως είναι η εγκα­τά­σταση αντι­πυ­ραυ­λι­κών συστοι­χιών στην Πολωνία ή την Ρου­μα­νία αλλά και τελικά η απόφασή τους για απο­χώ­ρηση από τη συμ­φω­νία για τα πυρη­νικά μέσου βελη­νε­κούς, κίνηση που παρα­πέ­μπει σαφώς και σε μια νέα και επι­κίν­δυνη «κούρσα των εξο­πλι­σμών».

Αντί­στοιχα, δεν πρέπει να υπο­τι­μή­σουμε και μια σειρά από άλλες «μονο­με­ρείς» ενέρ­γειες των ΗΠΑ. Για παρά­δειγμα η τρέ­χουσα ένταση στις σχέσεις με το Ιράν ήρθε σε μεγάλο βαθμό με πρω­το­βου­λία των ΗΠΑ που όχι μόνο απο­χώ­ρη­σαν από τη συμ­φω­νία για το πυρη­νικό πρό­γραμμα του Ιράν, αλλά και προ­χώ­ρη­σαν μονο­με­ρώς σε επιβολή κυρώ­σεων, παρά τη δια­φω­νία της ΕΕ, της Ρωσίας και της Κίνας, και μάλιστα με τέτοιο τρόπο που προ­σπα­θεί να τις κάνει δεσμευ­τι­κές και για χώρες που δεν έχουν ενεργό καθε­στώς κυρώ­σεων κατά του Ιράν. Οι πρό­σφα­τες εξε­λί­ξεις με το ιρανικό δεξα­με­νό­πλοιο στη Μεσό­γειο είναι πολύ χαρα­κτη­ρι­στι­κές.

Θα ήταν, επίσης, λάθος να θεω­ρή­σουμε ότι όλα αυτά απο­τε­λούν κινή­σεις κυρίως της κυβέρ­νη­σης Τραμπ. Η στρα­τη­γική του «νέου Ψυχρού Πολέμου» κατε­ξο­χήν προ­ω­θή­θηκε και επί της κυβέρ­νη­σης Ομπάμα και έχει δια­κομ­μα­τική συναί­νεση, ενώ το ίδιο ισχύει και για την επι­θε­τι­κό­τητα έναντι του Ιράν.

Οι ΗΠΑ ανα­βαθ­μί­ζουν τις σχέσεις με την Ελλάδα αλλά δεν εγκα­τα­λεί­πουν τη συνερ­γα­σία με την Τουρκία

Η προ­σπά­θεια ανα­βάθ­μι­σης των σχέσεων ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ελλάδα δεν σημαί­νει ότι η Ουά­σιγ­κτον έχει απο­φα­σί­σει να προ­χω­ρή­σει σε ρήξη με την Τουρκία. Παρότι υπάρ­χουν φωνές στις ΗΠΑ που τείνουν να υπο­στη­ρί­ζουν ότι θα έπρεπε να υπάρξει μεγα­λύ­τερη ρήξη με την Τουρκία και επι­κέ­ντρωση στη συνερ­γα­σία με το Ισραήλ, την Αίγυπτο και την Ελλάδα, φαί­νε­ται ότι η βασική αμε­ρι­κα­νική γραμμή είναι να μην διαρ­ρα­γούν οι σχέσεις με μια τόσο κρίσιμη στρα­τη­γική σύμμαχο, παρά το πρό­βλημα που δημιούρ­γησε η αμε­ρι­κα­νική συνερ­γα­σία με τις κουρ­δι­κές δυνά­μεις πολι­το­φυ­λα­κής στην πάλη κατά του Ισλα­μι­κού Κράτους.

Μάλιστα, κατε­ξο­χήν οπαδός αυτής της άποψης είναι ο ίδιος ο αμε­ρι­κα­νός πρό­ε­δρος Ντό­ναλντ Τραμπ, όπως φάνηκε και από το χει­ρι­σμό του στο ζήτημα των κυρώ­σεων σε βάρος της Τουρ­κίας για την προ­μή­θεια των ρωσικών συστοι­χιών S-400. Οι τελευ­ταίες εξε­λί­ξεις με την καταρ­χήν συμ­φω­νία ανάμεσα σε Τουρκία και ΗΠΑ για τη δια­μόρ­φωση «ζώνης ασφα­λείας» εντός του συρια­κούς εδάφους απέ­να­ντι στους Κούρ­δους είναι ενδει­κτι­κές από αυτή την άποψη.

Αντί­στοιχα, παρότι έχει γίνει σαφές ότι οι ΗΠΑ στη­ρί­ζουν την ανα­βάθ­μιση της συνερ­γα­σίας της Ελλάδας, της Κύπρου, του Ισραήλ και της Αιγύ­πτου και στον ενερ­γειακό τομέα και ότι ζητούν από την Τουρκία να μην προ­χω­ράει σε προ­κλή­σεις, θα ήταν λάθος  να θεω­ρή­σουμε ότι οι ΗΠΑ «νομι­μο­ποιούν» έναν «αντι­τουρ­κικό άξονα». Αντί­θετα, η αμε­ρι­κα­νική θέση δείχνει να είναι ότι η Τουρκία δεν πρέπει τελικά να μείνει έξω από την ευρύ­τερη εκμε­τάλ­λευση των υδρο­γο­ναν­θρά­κων στην περιοχή.