Η αυτοδυναμία, τα κόμματα εκτός Βουλής και η αποχή

Yπό την «επήρεια» των πρό­σφα­των πολ­λα­πλών εκλο­γι­κών ανα­με­τρή­σεων (ευρω­ε­κλο­γές και αυτο­διοι­κη­τι­κές εκλογές), θα διε­ξα­χθούν οι εθνικές εκλογές την επόμενη Κυριακή, γεγονός με πολ­λα­πλά συνα­κό­λουθα, τα οποία θα έχουν άμεσο αντί­κτυπο στο πολι­τικό σκηνικό που θα δια­μορ­φω­θεί από την επόμενη ημέρα. Επι­πλέον, στις 7 Ιουλίου θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν για πρώτη φορά εθνικές εκλογές στην Ελλάδα, εν μέσω θέρους, έπειτα από μία σχεδόν εκα­το­ντα­ε­τία. Οι προη­γού­με­νες εθνικές εκλογές που πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν καλο­καίρι ήταν τον Αύγου­στο του 1928. Ετσι, ενώ οι πολίτες θα προ­σέλ­θουν στις κάλπες μετά σχεδόν μία τετρα­ε­τία για να εκλέ­ξουν κυβέρ­νηση και μάλιστα σε μια κρίσιμη για την πορεία της χώρας στιγμή, είναι χαρα­κτη­ρι­στικό ότι δεν υπάρχει μεγάλη φόρτιση στην κοι­νω­νία, που φαί­νε­ται να αντι­με­τω­πί­ζει το γεγονός περισ­σό­τερο διεκ­πε­ραιω­τικά, επι­ση­μαί­νει ο καθη­γη­τής Πολι­τι­κής Επι­στή­μης Θανάσης Δια­μα­ντό­που­λος.

Οι παρά­γο­ντες

«Οι εθνικές εκλογές μοιά­ζουν για τους πολίτες ως επέ­κταση των ευρω­ε­κλο­γών, όπου έδειξαν τις δια­θέ­σεις τους» επι­ση­μαί­νει, γεγονός που επη­ρε­ά­ζει και τη συσπεί­ρωση των κομ­μά­των. Δύο είναι τα καθο­ρι­στικά στοι­χεία όσον αφορά τα απο­τε­λέ­σματα των εκλογών και το τι θα συμβεί από… Δευτέρα, εκτός φυσικά από το ποσοστό που θα επι­τύ­χει το κάθε κόμμα: Αν και υπό ποιες προ­ϋ­πο­θέ­σεις το πρώτο κόμμα, το οποίο όπως όλα δεί­χνουν θα είναι η Νέα Δημο­κρα­τία θα επι­τύ­χει αυτο­δυ­να­μία και πόσο υψηλό θα είναι το ποσοστό της αποχής.

Προ­κει­μέ­νου το πρώτο κόμμα να έχει αυτο­δυ­να­μία, πρέπει να συγκε­ντρώ­σει ποσοστό του­λά­χι­στον 40,4%, ωστόσο το ανα­γκαίο αυτό ποσοστό «μειώ­νε­ται κατά 0,4% για κάθε ποσο­στιαία μονάδα που παίρ­νουν αθροι­στικά τα εκτός Βουλής κόμματα», τονίζει ο κ. Δια­μα­ντό­που­λος. Κατά συνέ­πεια, είναι εξαι­ρε­τικά καθο­ρι­στικό το πόσα κόμματα θα απο­τε­λούν την επόμενη Βουλή, πόσα δηλαδή θα ξεπε­ρά­σουν το όριο του 3% που απαι­τεί­ται.

Επι­χει­ρώ­ντας μια –εν πολλοίς αυθαί­ρετη αλλά δια­φω­τι­στική– προ­σέγ­γιση σε ανα­λο­γία με βάση τα απο­τε­λέ­σματα των ευρω­ε­κλο­γών όπου τα εκτός Βουλής κόμματα (λοιπά) συμπλή­ρω­σαν ποσοστό 21% συνο­λικά, η Νέα Δημο­κρα­τία με το ποσοστό 33,12% θα εξέλεγε 155 έδρες στη Βουλή και θα κατόρ­θωνε την αυτο­δυ­να­μία. Ωστόσο, όπως επι­ση­μαί­νει ο καθη­γη­τής Πολι­τι­κής Επι­στή­μης, τα δεδο­μένα είναι εντελώς δια­φο­ρε­τικά σε αυτές τις εθνικές εκλογές, καθώς το 12% του ποσο­στού των κομ­μά­των που έλαβαν κάτω του 3%, ανα­λο­γεί σε κόμματα τα οποία δεν κατε­βαί­νουν στις εθνικές εκλογές.  Στις πρό­σφα­τες ευρω­ε­κλο­γές έλαβαν μέρος 40 κόμματα (καθώς το κόστος συμ­με­το­χής είναι πολύ μικρό σχετικά), ενώ στις εθνικές εκλογές ο αριθμός των κομ­μά­των που θα συμ­με­τά­σχουν περιο­ρί­ζε­ται στα 20. Κατά συνέ­πεια και το συνο­λικό ποσοστό των κομ­μά­των που δεν θα επι­τύ­χουν το ανα­γκαίο 3% ανα­μέ­νε­ται να μειωθεί σημα­ντικά. Επίσης, οι ψηφο­φό­ροι στις εθνικές εκλογές προ­σέρ­χο­νται με δια­φο­ρε­τικά κρι­τή­ρια από εκείνα των ευρω­ε­κλο­γών. Για παρά­δειγμα, το ΜέΡΑ 25 με ποσοστό 2,99% δεν κατά­φερε να εκλέξει ευρω­βου­λευτή για μόλις λίγες δεκάδες ψήφους, ωστόσο όπως δεί­χνουν οι δημο­σκο­πή­σεις είναι πολύ πιθανό να κατα­φέ­ρει να εισέλ­θει στην εθνική Βουλή.

Ενδει­κτικά, εφόσον το ποσοστό των εκτός Βουλής κομ­μά­των συνο­λικά φτάσει το 9%, το πρώτο κόμμα θα εξα­σφα­λί­σει αυτο­δυ­να­μία με ποσοστό 36,8%, ενώ αν το ποσοστό ανα­ντι­προ­σώ­πευ­των κομ­μά­των κατέβει στο 6%, απαι­τεί­ται 38% για το πρώτο κόμμα προ­κει­μέ­νου να εξα­σφα­λί­σει αυτο­δυ­να­μία. «Η διαφορά των δύο πρώτων κομ­μά­των μεταξύ τους δεν παίζει ρόλο όσον αφορά την αυτο­δυ­να­μία. Θα μπο­ρούσε θεω­ρη­τικά το πρώτο και το δεύτερο κόμμα να έχουν μόλις μία ψήφο διαφορά και πάλι το πρώτο κόμμα να εξα­σφα­λί­σει αυτο­δυ­να­μία», εξηγεί ο ο κ. Δια­μα­ντό­που­λος.

Αντί­πα­λος το… καλο­καίρι

Δεύ­τε­ρος καθο­ρι­στι­κός παρά­γο­ντας για το πολι­τικό σκηνικό που θα δια­μορ­φω­θεί την επόμενη ημέρα είναι το ποσοστό αποχής των ψηφο­φό­ρων κάθε κόμ­μα­τος, δηλαδή ποιο κόμμα θα έχει τις μεγα­λύ­τε­ρες απώ­λειες λόγω… καλο­και­ριού. Αυτοί που απέχουν απο­φα­σί­ζο­ντας να μην… απο­φα­σί­σουν ή απλώς να μη δια­κό­ψουν την  κυρια­κά­τικη ραστώνη τους επη­ρε­ά­ζουν ιδιαί­τερα τα εκλο­γικά απο­τε­λέ­σματα με βάση τα δεδο­μένα του ισχύ­ο­ντος εκλο­γι­κού συστή­μα­τος. Το ποσοστό αποχής που κατα­γρά­φε­ται τα τελευ­ταία χρόνια στις εκλογές στην Ελλάδα είναι σαφώς υψηλό. Σχεδόν ένας στους δύο δεν προ­σέρ­χε­ται στις κάλπες –αν και η ψήφος τυπικά του­λά­χι­στον παρα­μέ­νει υπο­χρε­ω­τική– παρά μάλιστα το κρίσιμο πολι­τικό σκηνικό της τελευ­ταίας δεκα­ε­τίας στη χώρα. Στις προη­γού­με­νες εθνικές εκλογές (Σεπτέμ­βριος 2015) το ποσοστό αποχής που σημειώ­θηκε ήταν 43,84%, ενώ στις πρό­σφα­τες  ευρω­ε­κλο­γές –οι οποίες όμως είχαν λάβει χαρα­κτήρα εκλο­γι­κής ανα­μέ­τρη­σης εθνικών εκλογών– το ποσοστό της αποχής μειώ­θηκε ελά­χι­στα στο 41,31%.

«Εχει σημασία από ποιους πολι­τι­κούς χώρους θα προ­έρ­χο­νται οι πολίτες που θα απέχουν» εξηγεί ο κ. Δια­μα­ντό­που­λος, καθώς αυτή η αποχή θα δώσει πλε­ο­νέ­κτημα στον αντί­παλο. Αν και η ψήφος είναι νομικά υπο­χρε­ω­τική και ηθικά επι­βε­βλη­μένη για κάθε πολίτη, έχει παρα­τη­ρη­θεί ότι περισ­σό­τερο… επιρ­ρε­πείς στο να απέχουν από τις κάλπες είναι οι νέοι ηλικίας από 17-25 ετών, κάποιοι μάλιστα από τους οποίους θα κληθούν να συμ­με­τά­σχουν για πρώτη φορά σε εθνικές εκλογές. Αυτός είναι ο βασικός λόγος που ο πρό­ε­δρος της Νέας Δημο­κρα­τίας Κυριά­κος Μητσο­τά­κης απευ­θυ­νό­με­νος στους νέους ψηφο­φό­ρους, τους κάλεσε να ψηφί­σουν πριν ή μετά το κυρια­κά­τικο μπάνιο.

Ψήφος ανοχής

Η πιθα­νό­τητα η Νέα Δημο­κρα­τία να μην έχει αυτο­δυ­να­μία την επομένη αυτής της εκλο­γι­κής ανα­μέ­τρη­σης είναι ένα ενδε­χό­μενο που οπωσ­δή­ποτε θα οδη­γή­σει σε εμπλοκή και περι­πέ­τειες δεδο­μέ­νης της πολι­τι­κής κουλ­τού­ρας που υπάρχει –ή ίσως καλύ­τερα δεν υπάρχει–στην Ελλάδα. «Οσες φορές είχαμε συμ­μα­χι­κές κυβερ­νή­σεις στην Ελλάδα, ο μέσος χρόνος ζωής τους δεν ξεπέ­ρασε τους 4,5 μήνες» επι­ση­μαί­νει ο κ. Θανάσης Δια­μα­ντό­που­λος, καθη­γη­τής Πολι­τι­κής Επι­στή­μης. Το στοι­χείο αυτό κατα­δει­κνύει πόσο δια­φο­ρε­τικά είναι τα πράγ­ματα στην πολι­τική πράξη από ό,τι ενδε­χο­μέ­νως θα ευχόταν κάποιος στο πλαίσιο του πολι­τι­κού πολι­τι­σμού και της συνερ­γα­σίας.

Οσον αφορά το ενδε­χό­μενο να δοθεί ψήφος ανοχής σε μια κυβέρ­νηση μειο­ψη­φίας όπως έχει προ­τεί­νει τις τελευ­ταίες ημέρες η πρό­ε­δρος του ΚΙΝΑΛ κ. Φώφη Γεν­νη­ματά, δεν φαί­νε­ται επίσης ένα σενάριο που μπορεί να λει­τουρ­γή­σει μακρο­πρό­θε­σμα με θετικά απο­τε­λέ­σματα. Ψήφος ανοχής στην πράξη σημαί­νει ότι η κυβέρ­νηση θα λάβει ψήφο εμπι­στο­σύ­νης επί των παρό­ντων βου­λευ­τών. Η απουσία των βου­λευ­τών του ΚΙΝΑΛ στη συγκε­κρι­μένη ψηφο­φο­ρία θα δώσει τη δυνα­τό­τητα να σχη­μα­τι­στεί κυβέρ­νηση. Πρό­κει­ται όμως για κυβέρ­νηση που δεν θα έχει σταθερή βάση, καθώς στη συνέ­χεια πρα­κτικά θα είναι δέσμια του κόμ­μα­τος που έχει επι­δεί­ξει «ανοχή» διά της απου­σίας του. Οπως επι­ση­μαί­νει ο καθη­γη­τής, «στη Δανία 9 στις 10 φορές κυβερ­νάει κόμμα που έχει τη μειο­ψη­φία στις εκλογές χωρίς να υπάρχει πρό­βλημα. Ωστόσο, σε αυτές τις χώρες η πολι­τική κουλ­τούρα είναι πολύ δια­φο­ρε­τική».