Ηφαιστειακή ομορφιά στο Αιγαίο

Ηπιο ακρι­βο­πλη­ρω­μένη χολι­γου­ντιανή υπερ­πα­ρα­γωγή δεν θα μπο­ρούσε να συλ­λά­βει τη φαντα­σία των αρχαίων Ελλήνων και να απο­δώ­σει ρεα­λι­στικά τις μυθο­λο­γι­κές σκηνές της κοσμο­γο­νίας και τις άγριες μάχες ανάμεσα στους θεούς του Ολύμπου και στους τιτάνες, το προ­σπά­θη­σαν αλλά δεν το κατά­φε­ραν!

Σύμφωνα λοιπόν με τον αρχαιο­ελ­λη­νικό μύθο, σε μια επικών δια­στά­σεων μάχη ο θεός Ποσει­δώ­νας κατα­δί­ωξε τον τιτάνα Πολυ­βώτη στο Αιγαίο. Οταν κατά­φερε να τον φτάσει κάπου εκεί κοντά στην Κω, σήκωσε την τρίαινά του και με ένα δυνατό χτύπημα έκοψε ένα κομμάτι από το κοντινό νησί και το εκσφεν­δό­νισε πάνω στον Πολυ­βώτη κατα­πλα­κώ­νο­ντάς τον!

Το κομμάτι αυτό της Κω έγινε η νήσος Νίσυρος που έκτοτε κρατά στα σωθικά της δέσμιο τον Πολυ­βώτη.

Στη ροή των αιώνων οι προ­σπά­θειες του τιτάνα να ξεφύγει από τη γεω­λο­γική φυλακή του προ­κά­λε­σαν τρο­με­ρές ηφαι­στεια­κές εκρή­ξεις και μεγά­λους σει­σμούς που συντά­ρα­ξαν κατά καιρούς τα θεμέλια του Αιγαίου…

Ανθρώ­πων ιστο­ρίες

Πώς σε τούτη την ανήσυχη γη -το ηφαί­στειο είναι ακόμα ενεργό- ήρθαν άνθρω­ποι και έστησαν τα σπιτικά τους, αυτό είναι μια άλλη ιστορία!

Ως πρώτοι κάτοι­κοι του νησιού ανα­φέ­ρο­νται οι Πελα­σγοί και οι Κάρες. Σύμφωνα με γραπτές μαρ­τυ­ρίες του Στρά­βωνα, στους αρχαί­ους χρόνους η Νίσυρος είχε δύο ισχυρές πόλεις, τη Νίσυρο (Μαν­δράκι) και το Αργος. Στην ιστο­ρική της πορεία ανά τους αιώνες, ακο­λού­θησε τη μοίρα των άλλων Δωδε­κα­νή­σων. Μετά την κατάρ­ρευση του Βυζα­ντίου, η Νίσυρος κατα­κτή­θηκε από Φρά­γκους ιππότες, οι οποίοι έχτισαν το οχυρό τους στο Μαν­δράκι για να ελέγ­χουν την περιοχή.

Το 1522 το νησί μαζί με όλα τα Δωδε­κά­νησα πέφτει στα χέρια του Τούρκου Σου­λεϊ­μάν του Μεγα­λο­πρε­πούς, πολύ αργό­τερα περνά στην ιταλική κυριαρ­χία και με τη λήξη του Β’ Παγκο­σμίου Πολέμου ενσω­μα­τώ­νε­ται με την υπό­λοιπη Ελλάδα.

Μαν­δράκι, λευκό νησιώ­τικο χαμό­γελο

Η έκταση όλου του νησιού είναι 41 τ.χλμ. και οι κάτοι­κοί του σήμερα δεν υπερ­βαί­νουν τους 1.000. Οι περισ­σό­τε­ροι ζουν στο Μαν­δράκι, που είναι η πρω­τεύ­ουσα και λιμάνι της Νισύρου, και στους Πάλους. Ετσι, στην υπό­λοιπη Νίσυρο η αίσθηση του «έρημου τόπου» είναι έντονη, ακόμη και το καλο­καίρι.

Ερχό­με­νος εδώ από την αντι­κρινή Κω ή τη Ρόδο, θα νομί­ζεις πως «δια­κτι­νί­στη­κες» ως διά μαγείας σε «άλλο πλανήτη».

Το Μαν­δράκι θα σε κερ­δί­σει με τους ήπιους ρυθμούς του, τα νοι­κο­κυ­ρε­μένα καλ­ντε­ρί­μια του και το χαμό­γελο των ανθρώ­πων του. Εδώ υπάρ­χουν ενοι­κια­ζό­μενα δωμάτια, μικρά ξενο­δο­χεία, αρκετές ταβέρ­νες, μερικά μπα­ρά­κια και κατα­στή­ματα με όλα τα απα­ραί­τητα.

Η χαρα­κτη­ρι­στική λαϊκή αρχι­τε­κτο­νική των ασβε­στω­μέ­νων δίπατων σπιτιών με τα χρω­μα­τι­στά μπαλ­κό­νια ανα­δει­κνύει την απλό­τητα του οικι­σμού, καθώς απλώ­νε­ται ράθυμα κατά μήκος της ακτής, αλλά και προς το εσω­τε­ρικό μέχρι τον γκρι­ζό­μαυρο βράχο του κάστρου.

Η βόλτα στη δια­μορ­φω­μένη προ­κυ­μαία είναι μια από τις προ­σφι­λείς συνή­θειες ντόπιων και επι­σκε­πτών. Το απο­με­σή­μερο η πλατεία Ελευ­θε­ρίας, η «Ηλι­κιω­μένη» όπως την απο­κα­λούν οι ντόπιοι, είναι το καλύ­τερο σημείο για φαγητό καθώς προ­σφέ­ρει σκιά από μεγα­λό­σω­μους φίκους. Η πιο κοντινή καλή παραλία είναι τα Χοχλά­κια, με τα μαύρα, στρογ­γυ­λε­μένα από το κύμα, βότσαλα.

Ενδια­φέ­ρον παρου­σιά­ζει το Ιστορικό-Λαογραφικό Μουσείο Νισύρου, αλλά και το Αρχαιο­λο­γικό.

Ο Μεσαί­ω­νας συναντά τους αρχαί­ους χρόνους

Ενα δροσερό πρωινό θα περ­πα­τή­σετε ώς το μεσαιω­νικό κάστρο των Ιωαν­νι­τών με διά­πλατη θέα στο Αιγαίο, εδώ ξεχω­ρί­ζει η μονή της Πανα­γιάς Σπη­λια­νής -κτίσμα του 1600- που σίγουρα είναι ένα από τα πιο ενδια­φέ­ρο­ντα αξιο­θέ­ατα της νησιώ­τι­κης πρω­τεύ­ου­σας.

Η ονο­μα­σία «Σπη­λιανή» οφεί­λε­ται στο καθο­λικό του μονα­στη­ριού που είναι χτι­σμένο σε κοίλωμα σπηλιάς όπου τον 15ο αιώνα βρέθηκε, σύμφωνα με τον θρύλο, η εικόνα της Πανα­γίας. Το μονα­στήρι γιορ­τά­ζει στις 15 Αυγού­στου και τότε γίνεται εδώ το μεγα­λύ­τερο πανη­γύρι του νησιού.

Νότια από το Μαν­δράκι στη θέση Παλιό­κα­στρο, στην κορφή ηφαι­στεια­κού λόφου, δια­κρί­νο­νται από μακριά τα καλο­δια­τη­ρη­μένα εξω­τε­ρικά τείχη της εντυ­πω­σια­κής ακρό­πο­λης. Πρό­κει­ται για οχυ­ρω­μα­τικά έργα της κλα­σι­κής περιό­δου.

Η ποιό­τητα κατα­σκευής των τειχών εντυ­πω­σιά­ζει και σήμερα καθώς η εφαρ­μογή των λαξευ­μέ­νων ογκό­λι­θων από βασαλ­τικό ανδε­σίτη βάρους 3 τόνων είναι εκπλη­κτικά ακριβής!

Από εδώ αν σας αρέσει το περ­πά­τημα αξίζει να ανη­φο­ρί­σετε (4 χλμ.) ώς το ξωκλήσι της Ευαγ­γε­λί­στριας που βρί­σκε­ται στα ριζά του βουνού Προ­φή­της Ηλίας (υψ. 698). Στη συνέ­χεια το μονοπάτι-στενός χωμα­τό­δρο­μος οδηγεί στην κορφή του βουνού, αλλά και στο μονα­στήρι του Σταυρού.

Πάλοι, ένα αυθε­ντικό ψαρο­χώρι

Ακο­λου­θώ­ντας τον παρα­θα­λάσ­σιο δρόμο που φεύγει ανα­το­λικά θα περά­σετε το μικρό λιμα­νάκι των Λουτρών και θα φτάσετε στο ψαρο­χώρι Πάλοι (5 χλμ.), το πιο του­ρι­στικό σημείο του νησιού με καλές ψαρο­τα­βέρ­νες και ξενο­δο­χεία.

Δεξιά από το λιμάνι υπάρχει μια μικρή παραλία με αρμυ­ρί­κια που προ­τι­μούν συνήθως οι πιτσι­ρι­κά­δες με τις οικο­γέ­νειές τους. Σε μικρή από­σταση βρί­σκε­ται η παραλία Λιες και ακο­λου­θεί το ακρο­γιάλι της Παχιάς Αμμου που θεω­ρεί­ται η καλύ­τερη παραλία του νησιού.

Ερχό­με­νοι από Μαν­δράκι, λίγο πριν από τους Πάλους θα συνα­ντή­σετε τη «Λευκή Αμμο» ή Για­λι­σκάρι. Το όνομά της προήλθε από την εξόρυξη ελα­φρό­πε­τρας που γινόταν εδώ και με τα χρόνια μετα­μόρ­φωσε τη σκόνη της γνωστής ηφαι­στεια­κής πέτρας σε λευκή. Οταν στα­μά­τη­σαν οι δρα­στη­ριό­τη­τες εξό­ρυ­ξης η παραλία απέ­κτησε ξανά τη φυσική σκου­ρό­χρωμη φυσιο­γνω­μία της.

Στο νοτιό­τερο άκρο του νησιού, η ακτή «Αυλάκι», γνωστή για τα ιαμα­τικά λουτρά της, προ­σφέ­ρε­ται για βουτιές από τα βράχια.

Από το λιμάνι στους Πάλους φεύγει κάθε μέρα καΐκι για το απέ­να­ντι νησάκι Γυαλί, όπου υπάρχει παραλία για μπάνιο. Στο νησί υπάρ­χουν ανοιχτά ορυχεία καθώς από το υπέ­δα­φός του εξά­γο­νται ελα­φρό­πε­τρα και περ­λί­της, δρα­στη­ριό­τη­τες που έχουν αλλοιώ­σει ανε­πα­νόρ­θωτα τη φυσιο­γνω­μία του. Επίσης εκδρο­μικά σκάφη πραγ­μα­το­ποιούν ημε­ρή­σιες εκδρο­μές -καιρού επι­τρέ­πο­ντος φυσικά- στις νοτιο­δυ­τι­κές ακτές με τις θαλάσ­σιες σπηλιές και τις απρό­σι­τες παρα­λίες.

Η Νίσυρος, όπως είπαμε, είναι γέννημα ηφαι­στεια­κής δράσης και αυτό το μαρ­τυ­ρούν όχι μόνο η παρου­σία της καλ­ντέ­ρας, αλλά και τα πετρώ­ματα από βασάλ­τες, ανδε­σί­τες, δακίτες, ρυό­λι­θους που δημιουρ­γή­θη­καν από παλαιό­τε­ρες δράσεις του ηφαι­στείου.

Οι πρώτες εκρή­ξεις στο ηφαι­στειακό πεδίο Κω-Νισύρου χρο­νο­λο­γού­νται πριν από περίπου 3,4 εκα­τομ­μύ­ρια χρόνια. Το θαλάσ­σιο ηφαί­στειο που «έχτισε» αυτό το αιγαιο­πε­λα­γί­τικο νησί ξεκί­νησε τη δρα­στη­ριό­τητά του περίπου πριν από 150.000 χρόνια.

Ωστόσο τη σημε­ρινή της μορφή η Νίσυρος την απέ­κτησε πριν από περίπου 25.000 με 20.000 χρόνια. Τις χρονιές 1422, 1830, 1873 και 1888 το ηφαί­στειο της Νισύρου έδωσε μερικές από τις ισχυ­ρό­τε­ρες εκρή­ξεις στο Αιγαίο.

Αν και παρα­μέ­νει σιωπηλό για περισ­σό­τερα από 115 χρόνια, θεω­ρεί­ται ακόμη ενεργό, γι’ αυτό και απο­τε­λεί έναν από τους πλέον προ­σφι­λείς προ­ο­ρι­σμούς επι­σκε­πτών που κατα­φτά­νουν με εκδρο­μικά πλοιά­ρια από τα γει­το­νικά του­ρι­στικά νησιά της Ρόδου και της Κω.

Η επί­σκεψη στην καλ­ντέρα του ηφαι­στείου που δεσπό­ζει ανάμεσα στα χωριά Εμπορειό-Νικιά (προ­σεγ­γί­ζε­ται εύκολα με ασφάλ­τινο δρόμο) είναι μονα­δική εμπει­ρία.

Καθώς θα πλη­σιά­ζετε στον μεγα­λύ­τερο από τους κρα­τή­ρες με διά­με­τρο 300 μέτρα και βάθος γύρω στα 30 μ., οι ανα­θυ­μιά­σεις, η μυρωδιά του υδρό­θειου και τα θερμά αέρια που ξεπε­τά­γο­νται από τη γη κάνουν ολοένα και πιο αισθητή την παρου­σία τους στην αναπνοή.

Ενα από­κο­σμο, εντυ­πω­σιακό τοπίο πλά­θε­ται ολόγυρα, μέσα από τα παρά­ξενα χρώματα των πετρω­μά­των, τις θερ­μο­πη­γές που ανα­βλύ­ζουν, την επι­βλη­τική, άγρια φυσιο­γνω­μία ενός μονα­δι­κού φυσικού χώρου που σε καθη­λώ­νει με δέος και σε γοη­τεύει.

Περ­πα­τώ­ντας σε ορι­σμένα σημεία, θα νιώσετε τη ζέστη από τα σπλάχνα της ζωντα­νής γης να σας πυρώνει τα πόδια. Δίκαια θ’ ανα­ρω­τη­θείτε αν ο τιτάνας Πολυ­βώ­της, που είναι φυλα­κι­σμέ­νος σύμφωνα με τον ελλη­νικό μύθο στα σπλάχνα του ηφαι­στείου, ανα­σαί­νει ακόμα!

Τα παιδιά της λάβας

Τα μεσό­γεια και παρα­δο­σιακά χωριά Εμπο­ρειός και Νικιά είναι γαν­τζω­μένα στις πλαγιές του ηφαι­στείου και απέχουν από το Μαν­δράκι 9 και 14 χλμ., αντί­στοιχα. Το χωριό Εμπο­ρειός, παλιό κεφα­λο­χώρι με σημα­ντική εμπο­ρική δρα­στη­ριό­τητα (το φανε­ρώ­νει αυτό και το όνομά του), θεω­ρεί­ται ένα από τα πιο αυθε­ντικά χωριά στα Δωδε­κά­νησα. Δυστυ­χώς ο μεγάλος σεισμός του 1933 το πλήγωσε ανε­πα­νόρ­θωτα, με απο­τέ­λε­σμα σχεδόν να αδειά­σει από μόνι­μους κάτοι­κους.

Το καλο­καίρι το επι­σκέ­πτο­νται οι του­ρί­στες για τις καλές ταβέρ­νες του, την ανε­πι­τή­δευτη γοητεία του, την τρομερή θέα προς το ηφαί­στειο αλλά και το ιαμα­τικό του λουτρό που υπάρχει σε μια σπηλιά κοντά στο χωριό.

Το χωριό Νικιά είναι ένα πραγ­μα­τικό μπαλ­κόνι στο πέλαγος. Τα αυτο­κί­νητα δεν μπαί­νουν μέσα στον οικισμό, έτσι το περ­πά­τημα επι­βάλ­λε­ται. Ακο­λου­θώ­ντας το ανα­πα­λαιω­μένο κεντρικό καλ­ντε­ρίμι που το πλαι­σιώ­νουν θαυ­μά­σια και καλο­δια­τη­ρη­μένα κτίρια, φτά­νουμε στην κεντρική πλατεία, την «Πόρτα» όπως την ονο­μά­ζουν οι ντόπιοι, με το βοτσα­λωτό δάπεδο, το ταβερ­νάκι και τους καφε­νέ­δες που σερ­βί­ρουν παγω­μένη σουμάδα (χυμός πικρα­μύ­γδα­λου με ιδιαί­τερα δρο­σι­στική και χωνευ­τική γεύση). Οι ψηλό­τε­ρες γει­το­νιές προ­σφέ­ρουν φαντα­σμα­γο­ρική θέα στην καλ­ντέρα, ενώ τα σπίτια με νότιο προ­σα­να­το­λι­σμό αγνα­ντεύ­ουν το πέλαγο.

Ανάμεσα σε Εμπο­ρειό και Νικιά υπάρχει το μονα­στήρι της Πανα­γιάς Κυράς (17ος αι.) όπου κάτω από τις πέτρι­νες καμάρες του γίνεται στις 23 Αυγού­στου το ετήσιο πανη­γύρι.

Κείμενο – φωτο­γρα­φίες: Θοδωρής Αθα­να­σιά­δης

www.viewsofgreece.com

efsyn.gr