Ο λαγοκέφαλος δείχνει τα δόντια του-Επικίνδυνος εισβολέας στο Αιγαίο

Δεν έχει περάσει πολύς καιρός από την ημέρα που ένας άνδρας σε παραλία της Καρ­πά­θου δέχθηκε δάγκωμα από λαγο­κέ­φαλο, την ώρα που έπαιζε με το ψάρι με το χαρα­κτη­ρι­στικό σχήμα του κεφα­λιού και των εμπρό­σθιων δοντιών. Μπορεί το γεγονός, συνο­δευό­μενο και από βίντεο, να έλαβε δημο­σιό­τητα, αλλά η απειλή από τον λαγο­κέ­φαλο δεν προ­έρ­χε­ται κυρίως από το ισχυρό δάγκωμά του, αλλά από την τάση κυριαρ­χίας του στα νερά της νοτιο­α­να­το­λι­κής Μεσο­γείου και από την επι­κίν­δυνη νευ­ρο­το­ξίνη που περιέ­χει.

Ο λαγο­κέ­φα­λος είναι ένα από τα «είδη-εισβολείς» που πέρασαν μέσω της διώ­ρυ­γας του Σουέζ από τον Ινδικό Ωκεανό στη Μεσό­γειο.

«Τα τελευ­ταία χρόνια έχουμε πάρα πολλές εμφα­νί­σεις του λαγο­κέ­φα­λου στην περιοχή της Κρήτης, ενώ υπάρχει εγκα­τά­σταση μεγάλων πλη­θυ­σμών σε όλη την Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Η πρώτη κατα­γραφή του είδους στη Μεσό­γειο ήταν το 2003 σε παράλια της Τουρ­κίας. Αργό­τερα πιστο­ποι­ή­θηκε στο Ισραήλ, ενώ τον Ιούλιο του 2005 εντο­πί­στηκε στη Βόρεια Κρήτη. Αμέσως έδειξε τάσεις μεγάλης… επέ­κτα­σης. Ηδη, από το 2011 παρου­σί­αζε μεγάλη αύξηση των δεικτών αφθο­νίας. Είχαμε σημειώ­σει πως με βάση τα μοντέλα πλη­θυ­σμών θα παρου­σιά­σει αύξηση με γεω­με­τρική πρόοδο τα επόμενα χρόνια», λέει στην «Κ» η κ. Νότα Περι­στε­ράκη, βιο­λό­γος – ιχθυο­λό­γος του Ινστι­τού­του Βιο­λο­γι­κών Πόρων και Εσω­τε­ρι­κών Υδάτων του ΕΛΚΕΘΕ.

Οπως σημειώ­νουν οι ερευ­νη­τές, που βρί­σκο­νται στο Ηρά­κλειο της Κρήτης, ο λαγο­κέ­φα­λος αλιεύ­ε­ται πλέον συχνά στην ευρύ­τερη περιοχή, ενώ έχει επε­κτα­θεί στο Νότιο Αιγαίο και στα Δωδε­κά­νησα. Εμφα­νί­σεις υπάρ­χουν και στο Βόρειο Αιγαίο, αλλά μάλλον τα πιο ψυχρά ύδατα και τα θαλάσ­σια ρεύματα λει­τουρ­γούν απο­τρε­πτικά ακόμα. Επίσης, μέσα σε σύντομο χρονικό διά­στημα έφτασε και στη Δυτική Μεσό­γειο.

Γιατί έχουμε αυτή την επέ­κταση του λαγο­κέ­φα­λου; «Κατ’ αρχάς έχει παίξει ρόλο η κλι­μα­τική αλλαγή, η θέρ­μανση των θαλασ­σών. Από το 1985 υπάρ­χουν μελέτες που κατα­γρά­φουν σημα­ντική αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας των βαθύ­τε­ρων υδάτων. Επίσης, αν και ήρθε ο λαγο­κέ­φα­λος στη Μεσό­γειο, δεν ακο­λού­θη­σαν είδη που λει­τουρ­γούν ως εχθροί του», εξηγεί η κ. Περι­στε­ράκη.

Ο βασικός κίν­δυ­νος από τον λαγο­κέ­φαλο σχε­τί­ζε­ται με την επι­κίν­δυνη τοξίνη που βρί­σκε­ται στο σώμα του, κυρίως στις ωοθήκες, στο συκώτι, στο έντερο και στο δέρμα. Η τοξίνη αυτή μπορεί να επι­φέ­ρει στον άνθρωπο ανα­πνευ­στι­κές δια­τα­ρα­χές, ανε­πάρ­κεια του κυκλο­φο­ρι­κού συστή­μα­τος, μυϊκή παρά­λυση, ακόμη και θάνατο. Πριν από μερικά χρόνια αλλο­δα­ποί, πλήρωμα πλοίου που βρι­σκό­ταν αρόδο στο λιμάνι του Ηρα­κλείου, ψάρεψαν και έφαγαν λαγο­κέ­φαλο, με απο­τέ­λε­σμα να βρεθούν στην εντα­τική του νοσο­κο­μείου.

«Ο λαγο­κέ­φα­λος απα­γο­ρεύ­ε­ται αυστηρά να εκφορ­τώ­νε­ται, να πωλεί­ται, να κατα­να­λώ­νε­ται. Απαι­τεί­ται πολύ καλή ενη­μέ­ρωση σε όλους, τους ντό­πιους, τους του­ρί­στες –μερικοί από τους οποίους ψαρεύ­ουν ερα­σι­τε­χνικά–, ακόμα και το ιατρικό προ­σω­πικό, που μπορεί να μη γνω­ρί­ζει το πρό­βλημα», σημειώ­νει η ερευ­νή­τρια του ΕΛΚΕΘΕ.

Το λεο­ντό­ψαρο έχει κάποια αγκάθια με δηλη­τή­ριο, όπως η δρά­καινα.

Ο λαγο­κέ­φα­λος είναι σαρ­κο­φάγο ψάρι. «Δια­θέ­τει ένα ισχυρό ράμφος με το οποίο σπάει και τρώει όστρακα, καβού­ρια, σουπιές, χτα­πό­δια και άλλα ψάρια. Μάλιστα, το ράμφος του είναι τόσο ισχυρό, που μπορεί να κόβει αλιευ­τικά εργα­λεία, δίχτυα κ.λπ. Προ­κα­λεί κατα­στρο­φές και δια­φεύ­γει», τονίζει η κ. Περι­στε­ράκη. Λόγω έλλει­ψης στοι­χείων δεν υπάρχει σαφής εικόνα εάν λόγω του «κυνη­γιού» του λαγο­κέ­φα­λου μειώ­νο­νται άλλοι πλη­θυ­σμοί.

Γιατί βγαί­νουν στα ρηχά

Από τα τέλη Μαΐου οι λαγο­κέ­φα­λοι πλη­σιά­ζουν πιο πολύ τις ακτές, ενώ γεννούν τέλη Ιουνίου, αρχές Ιουλίου. Γιατί βγαί­νουν στα ρηχά; Πιθανόν γιατί είναι πιο ζεστά τα νερά. Οι ερευ­νη­τές του ΕΛΚΕΘΕ προει­δο­ποιούν τους πολίτες να προ­σέ­χουν, να μην «παίζουν» με τους λαγο­κέ­φα­λους, να μην τους ταΐζουν κ.λπ.

Η ανη­συ­χη­τική ανά­πτυξη του είδους, όμως, απαιτεί προ­γράμ­ματα και έρευνα για τη μελέτη και τη διαχείριση-έλεγχό του. Δυστυ­χώς, όπως λένε οι ερευ­νη­τές του ΕΛΚΕΘΕ, προ­τά­σεις που έκαναν στο παρελ­θόν για απλές εφαρ­μο­γές στο κινητό, με τις οποίες θα μπο­ρούσε ο οποιοσ­δή­ποτε να κατα­γρά­ψει την παρου­σία λαγο­κέ­φα­λου και να στείλει την πλη­ρο­φο­ρία σε κεντρική πλατ­φόρμα, για να εντο­πι­στούν (μεταξύ άλλων) τα ανα­πα­ρα­γω­γικά πεδία του είδους-εισβολέα ή για δημιουρ­γία βιο­λο­γι­κών παγίδων, απορ­ρί­φθη­καν επειδή ήταν… και­νο­τό­μες!

«Φέτος κατα­θέ­σαμε μια και­νούρ­για πρόταση σε πρό­γραμμα και­νο­το­μίας της Γενικής Γραμ­μα­τείας Ερευνας και Τεχνο­λο­γίας, σε συνερ­γα­σία με το ΕΜΠ και ένα άλλο Ινστι­τούτο του ΕΛΚΕΘΕ, το Βιο­τε­χνο­λο­γίας και Υδα­το­καλ­λιερ­γειών. Προ­τεί­νουμε τη δημιουρ­γία βιο­λο­γι­κών παγίδων, έτσι ώστε να ελέγξουμε-περιορίσουμε τον πλη­θυ­σμό του λαγο­κέ­φα­λου. Επίσης, θέλουμε να εξε­τά­σουμε την τοξίνη, σε ποια όργανα υπάρχει, γιατί και σε τι οφεί­λε­ται η τοξι­κό­τητά της. Ακόμα, να ερευ­νή­σουμε εάν μπορεί να αξιο­ποι­η­θεί το ψάρι, έτσι ώστε να αλιεύ­ε­ται και να μπορεί να έχει και οικο­νο­μικά απο­τε­λέ­σματα», σημειώ­νει η κ. Περι­στε­ράκη.

Το λεο­ντό­ψαρο

Ο λαγο­κέ­φα­λος δεν είναι το μόνο εισβο­λικό είδος που ανη­συ­χεί τους ερευ­νη­τές. Αλμα­τώ­δης είναι η ανά­πτυξη και του λεο­ντό­ψα­ρου, το οποίο κατα­γρά­φηκε πρώτη φορά στη Ρόδο και στην Κρήτη το 2016.

«Πρό­κει­ται για είδος που ανα­πα­ρά­γε­ται όλο το έτος και είναι χωρο­κα­τα­κτη­τικό. Εγκα­θί­στα­ται σε μια περιοχή, συνήθως με βράχια, και στη συνέ­χεια ρουφάει και κατα­βρο­χθί­ζει ό,τι κολυ­μπάει κοντά του», λέει στην «Κ» η κ. Περι­στε­ράκη.

Το λεο­ντό­ψαρο έχει κάποια αγκάθια με δηλη­τή­ριο, επι­πέ­δου δρά­και­νας, αλλά εάν αφαι­ρε­θούν αυτά τρώ­γε­ται και όπως λένε οι ερευ­νη­τές καλό είναι να μάθουμε να το τρώμε. Αλλά το πιο σημα­ντικό είναι να μελε­τή­σουμε τα είδη-εισβολείς και να δούμε πώς μπορούν να αντι­με­τω­πι­στούν με σεβασμό προς την περι­βαλ­λο­ντική ισορ­ρο­πία.

Ομως γι’ αυτό χρειά­ζο­νται ερευ­νη­τικά προ­γράμ­ματα και πόροι.

πηγή kathimerini.gr

Συντά­κτης ΓΙΑΝΝΗΣ ΕΛΑΦΡΟΣ