Eικόνες από μια Mεγάλη Eβδομάδα που πέρασε ανεπιστρεπτί…

Η Μεγάλη Εβδο­μάδα στα τέλη της δεκα­ε­τίας του ’70 είχε τρία ορόσημα:

Τη μεγάλη καλα­φούνα στην αυλή της εκκλη­σιάς. Αυτό ήταν το στοί­χημα. Ποιοι θα μαζέ­ψουν τις πιο μεγάλες κου­τσού­ρες, κορμούς δέντρων και ό,τι άλλο χρειά­ζε­ται για μια φωτιά τόσο μεγάλη, ώστε όμοιά της να μην έχουν τα άλλα 43 χωριά της Ρόδου. Κάθε χωριό και μια εκκλη­σία με κυπα­ρίσσι, κάθε εκκλη­σιά και μια καλα­φούνα, κάθε καλα­φούνα και μια μεγάλη παρέα, γιατί τότε όλα τα χωριά, από το πιο μεγάλο που τότε ήταν τα Τριάντα, μέχρι το πιο μικρό, την Αρνίθα (μπορεί και να ‘ταν ο Ιστριος), όλα είχαν τις παρέες τους. Κι όταν αργά το από­γευμα η φωτιά άναβε άρχιζαν οι συγκρί­σεις. Μονάδα μέτρη­σης δεν υπήρχε. «Εμείς έχουμε το πιο ψηλό κυπα­ρίσσι και η φλόγες φτάνουν μέχρι την κορυφή του. Η δική μας η φωτιά είναι η πιο μεγάλη».

Τα χωριά μας στη Ρόδο, στο χωριό μου τις Φάνες, η καλα­φούνα ήταν η πρό­κληση της Μεγάλης Πέμπτης και το σημείο συνά­ντη­σης όλης της παρέας. Εκεί, ανα­ψο­κοκ­κι­νι­σμέ­νοι από την πυρά και τη λαχτάρα να δούμε από τα παρά­θυρα της εκκλη­σιάς τα ομορ­φο­ντυ­μένα κορί­τσια στα θρονιά, θέταμε την επόμενη σοβαρή πρό­κληση: Να ξενυ­χτή­σουμε. Μέχρι το ξημέ­ρωμα να μην κλεί­σουμε μάτι. Εκείνες τις Μεγάλες Πέμπτες οι παρέες ξενυ­χτού­σαν βλέ­πο­ντας τις φλόγες και ακού­γο­ντας τα ξύλα να σκάνε μέσα τους. Πότε – πότε ακου­γό­ταν κάποια στρα­κα­στρούκα ή ακόμα δυνα­τό­τερα κάποια κροτίδα από εκείνες που έφερναν στα μπα­κά­λικα η Μαρίτσα, η Μαρού­κλα, η κυρά Ρήνη ή η Μιράντα.

Ετσι, με στρα­κα­στρού­κες και ανα­ψο­κοκ­κι­νι­σμέ­νες κλεφτές ματιές περ­νού­σαν οι ώρες. Ετσι, μέχρι που κοντά στα μεσά­νυ­χτα ξεκι­νού­σαν οι έφοδοι. Οι παρέες έβγαι­ναν παγανιά τη νύχτα και είχαν συγκε­κρι­μένο στόχο: Τους ξυλό­φουρ­νους στις αυλές των σπιτιών και τις σιτα­ρέ­νιες, χωριά­τι­κες μέχρι την καρδιά τους, χοντρο­κομ­μέ­νες φέτες ψωμιού. Τα πυρό­του­βλα στους φούρ­νους εκείνες τις ώρες δεν ήταν πια στα­χτο­κόκ­κινα, όμως κρα­τού­σαν καλά μέσα τους τη ζέστη. Οι νοι­κο­κυ­ρές ήξεραν το πότε έπρεπε να βάλουν τις λαμα­ρί­νες με τις φέτες ψωμί στους φούρ­νους και το πρωί να τις βρουν να ‘ναι τραγανά παξι­μά­δια κι όχι μαύρα κάρ­βουνα. Την ίδια γνώση είχαν και οι παρέες, μόνο που δεν γνώ­ρι­ζαν ποια σπίτια έψηναν παξι­μά­δια. Τότε ήταν που επι­στρα­τεύ­ο­νταν εκείνος με την καλύ­τερη όσφρηση και η νυχτε­ρινή ανα­ζή­τηση ξεκι­νούσε. Βέβαια, επειδή όλοι υπε­ρη­φα­νεύ­νταν πως μπορούν να μυρί­σουν τα φρε­σκο­ψη­μένα παξι­μά­δια από ένα χιλιό­με­τρο μακριά, ο ανι­χνευ­τής της παρέας άλλαζε κάθε 10 λεπτά.

Δυο – τρεις ήταν οι δρόμοι που είχαν φωτισμό στο χωριό. Στους υπό­λοι­πους κυριαρ­χούσε το ζιντάνι. Υπήρχε βέβαια από μια λάμπα ν’ ανάβει σε κάθε σπίτι, μα το φως τους έφτανε ίσα – ίσα για να φωτίσει την πόρτα, όχι το δρόμο. «Να βάλουμε κατο­στάρα λάμπα στην αυλή δεν κάνει». Στα σκο­τεινά σοκάκια και στο γλυκό φως από τους άσπρους γλό­μπους στις εξώ­πορ­τες, οι παρέες έγραφαν ιστορία. Δεν άφηναν φούρνο για φούρνο. Παξι­μάδι για παξι­μάδι. Ολό­κληρη η παρα­γωγή της Μεγάλης Πέμπτης εξα­φα­νί­ζο­νταν στο ξημέ­ρωμα της Μεγάλης Παρα­σκευής. Βέβαια, πολύ αργό­τερα μάθαμε πως οι πιο πολλές νοι­κο­κυ­ρές επί­τη­δες έψηναν τα παξι­μά­δια, για να ‘ναι σίγου­ρες πως οι κανα­κά­ρη­δές τους θα ‘ναι με την κοιλιά χορτάτη όσο τρι­γυρ­νού­σαν σαν τα φαντά­σματα. Επίσης, ήξεραν καλά πως αργά τη νύχτα, με την κοιλιά τού­μπανο από το στάρι και το νερό, τα βλα­στά­ρια τους θα νιωθαν τα βλέφαρά τους βαριά. Θα επέ­στρε­φαν στο σπίτι οικειο­θε­λώς και χωρίς πολλές φωνές.

Μεγάλη Παρα­σκευή γινόταν ο απο­λο­γι­σμός. Πόσοι άντεξαν ξάγρυ­πνοι και πόσοι όχι. Ολοι υπε­ρη­φα­νεύ­ο­νταν πως πέρασαν τη νύχτα στην εκκλη­σιά και η κράση τους είναι γερή σαν του Τζιμ Λόντον, η φωτο­γρα­φία του οποίου κρέ­μο­νταν σε κάθε σπίτι που σέβο­νταν την αισθη­τική της εποχής. Βέβαια, όλων τα μάτια ήταν πιο φρέσκα και από εκείνα των μωρών που χουν μόνη έγνοια το φαΐ και τον ύπνο. Κι αν οι πιτσι­ρι­κά­δες τον ύπνο τον είχαν εξα­σφα­λί­σει, το φαγητό όμως όχι. Οτι­δή­ποτε μαγει­ρε­μένο τη Μεγάλη Παρα­σκευή ήταν αμαρτία. Μόνο κουκιά στο τραπέζι και ξερά ρεβίθια που από το βράδυ τα είχαν ρίξει στο νερό να φου­σκώ­σουν και να μαλα­κώ­σουν. Ούτε λάδι, ούτε τίποτα. Υπήρχε σε κάθε σπίτι ένας αδιό­ρα­τος κριτής που δε σήκωνε παρε­κτρο­πές.

Το ίδιο βράδυ η πρό­κληση ήταν άλλη: Στην περι­φορά του Επι­τα­φίου ποιός θα είναι εκείνος που θα κρατά το Σταυρό και ποιοι τα εξα­πτέ­ρυγα; Για αυτόν καθ’ αυτόν τον λου­λου­δο­στο­λι­σμένο Επι­τά­φιο ούτε λόγος να σηκωθεί από τα πιτσι­ρί­κια εκείνων των ημερών. Όχι μόνο ήταν πολύ βαρύς για τους άγου­ρους τούς ώμους, αλλά ήταν κι εκείνος το σημείο από­δει­ξης της βαθιάς κατά­νυ­ξης που δια­κα­τείχε τους επό­με­νους γαμπρούς του χωριού. Κάτι το «…γλυκύ μου Εαρ», η Ανοιξη, ο επερ­χό­με­νος Μάης και οι γεροί ώμοι που σήκωναν τον Επι­τά­φιο, κάθε καλο­καίρι στο χωριό γινό­ντου­σαν αρρα­βώ­νες.

Το πρωί του Μεγάλου Σαβ­βά­του ισο­δυ­να­μούσε με Ανά­σταση. Η συγκί­νηση στο άκουσμα των «Θρονιών» και η Θεία Μετά­ληψη έδινε τέλος στην αυστηρή νηστεία. Η επι­στροφή στο σπίτι μύριζε τηγάνι από κάθε σπίτι. Πάλι τον πρω­τα­γω­νι­στικό ρόλο είχαν οι νοι­κο­κυ­ρές και πάλι συμπρω­τα­γω­νι­στές οι κανα­κά­ρη­δες που θελαν συκώτι, ή κάτι από το λαμπριώτη για να δυνα­μώ­σουν.

Κάπως έτσι, με τα ταπεινά κεριά της εκκλη­σιάς, τα μεταλ­λικά φανα­ρά­κια με τα γυάλινα πορ­τά­κια έφτανε το Ανα­στά­σιμο φως στα σπίτια και η Ανά­σταση πλημ­μύ­ριζε τον κάθε έναν και κάθε μία εκείνης της γενιάς που ο Θεός έδωσε σήμερα να κοντεύει να συμπλη­ρώ­σει μισό αιώνα ζωής.

Είναι Μεγάλη Πέμπτη κι όσο κι αν υπάρ­χουν μια ολό­κληρη σειρά από ειδή­σεις που περι­μέ­νουν να γρα­φτούν, ανα­λύ­σεις να γίνουν, αγο­ρεύ­σεις να ειπω­θούν και γκρίνια να δια­δο­θεί, αφιε­ρώ­νουμε αυτό το δισέ­λιδο στις ημέρες εκείνες, της αθω­ό­τη­τας, της αγάπης, των κλεφτών ματιών, των μαύρων τηγα­νιών και των κλεμ­μέ­νων παξι­μα­διών των παι­δι­κών μας χρόνων.

Καλή Ανά­σταση για όλους!