Αφανισμός ειδών στο Αιγαίο λόγω υπεραλίευσης, ρύπανσης

Κάθε χρόνο και λιγό­τερα, κάθε χρόνο και μικρό­τερα! Αυτή είναι η εικόνα της ψαριάς που βγαίνει από τις ελλη­νι­κές θάλασ­σες. Μπορεί να μην υπάρ­χουν πλήρη επίσημα στοι­χεία, αλλά τόσο οι αλιείς όσο και οι ερευ­νη­τές σημειώ­νουν πως με την πάροδο των ετών μειώ­νο­νται το μέγεθος και η ηλικία των ψαριών που αλιεύ­ο­νται, με μεγάλο μέρος να μην έχει προ­λά­βει να ανα­πα­ρα­χθεί ούτε μία φορά! Πρό­κει­ται για πλευρές μιας «γενο­κτο­νίας» με θύματα τους πλη­θυ­σμούς των ψαριών, με αντί­κτυπο όμως και στα θαλάσ­σια θηλα­στικά (δελ­φί­νια, φάλαι­νες, φώκιες) και τελικά στη μακρο­πρό­θε­σμη αλιευ­τική ικα­νό­τητα των θαλασ­σών.

«Υπάρχει πρό­βλημα, που δεν αφορά όμως όλα τα είδη ψαριών με τον ίδιο τρόπο. Ιδιαί­τερα υπο­φέ­ρουν τα είδη της παρά­κτιας αλιείας. Η πυκνό­τητά τους έχει περιο­ρι­στεί πολύ τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες, ενώ υπάρ­χουν περιο­χές που έχουν μετα­βλη­θεί σε κρανίου τόπο. Ροφοί, στείρες, σαργοί και όλα τα συγ­γε­νικά είδη, έχουν μειωθεί πολύ, τόσο όσον αφορά τον αριθμό τους, όσο και το μέγεθος των ψαριών. Η μείωση της παρα­γω­γής της παρά­κτιας αλιείας είναι πολύ μεγάλη. Καλύ­τερη είναι η κατά­σταση όσον αφορά τα μικρά πελα­γικά είδη, όπως η σαρδέλα», λέει στην «Κ» ο κ. Στέλιος Κατσα­νε­βά­κης, ανα­πλη­ρω­τής καθη­γη­τής θαλάσ­σιας οικο­λο­γίας στο Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου.

Ποιες είναι οι αιτίες; «Οι παρά­γο­ντες είναι πολλοί και λει­τουρ­γούν σωρευ­τικά. Αναμ­φί­βολα, η υπε­ρα­λί­ευση έχει παίξει πολύ μεγάλο ρόλο, καθώς οι πλη­θυ­σμοί των ψαριών δέχο­νται πολύ μεγα­λύ­τερη πίεση από όση μπορούν να αντέ­ξουν. Το 2016 πραγ­μα­το­ποι­ή­σαμε μια έρευνα σε συνερ­γα­σία με το ΕΛΚΕΘΕ, στο πλαίσιο του προ­γράμ­μα­τος Protomedea, που συνέ­κρινε περιο­χές με υψηλή αλιευ­τική πίεση με άλλες, που υπάρχει χαμηλή αλιευ­τική δρα­στη­ριό­τητα. Στις περιο­χές χαμηλής αλιευ­τι­κής πίεσης βρέθηκε υπερ­δι­πλά­σια βιομάζα ψαριών και σημα­ντική αφθονία μεγάλων ανώ­τε­ρων θηρευ­τών (ροφοί, στείρες, μαγιά­τικα κ.λπ.), οι οποίοι σχεδόν απου­σί­α­ζαν από τις περιο­χές μεγάλης αλιευ­τι­κής πίεσης», σημειώ­νει ο κ. Κατσα­νε­βά­κης.

Σημα­ντική αιτία για την υπο­βάθ­μιση των παρά­κτιων ιχθυο­α­πο­θε­μά­των απο­τε­λούν και τα ξενικά είδη, που πέρασαν από άλλες θάλασ­σες στο Αιγαίο. «Για παρά­δειγμα, οι γερ­μα­νοί και οι αγριό­σαλ­πες είναι χορ­το­φάγα ψάρια. Καθώς έχουν κατα­φέ­ρει να επι­κρα­τή­σουν σε παρα­λια­κές περιο­χές εξα­φα­νί­ζουν τα μακρο­φύκη, που απο­τε­λούν τους βιό­το­πους ανα­πα­ρα­γω­γής πολλών ψαριών. Λει­τουρ­γούν σαν τα “κατσί­κια” της θάλασ­σας, εξα­φα­νί­ζο­ντας ολό­κληρα δάση τέτοιων φυκών και αφή­νο­ντας γυμνούς βράχους», εξηγεί ο κ. Κατσα­νε­βά­κης.

«Σκου­πι­δό­το­ποι»

Πολύ αρνη­τικό ρόλο παίζει η αυξα­νό­μενη ρύπανση των θαλασ­σών. «Πολλές θαλάσ­σιες περιο­χές και ακτές μοιά­ζουν με σκου­πι­δό­τοπο. Ας σκε­φθούμε πόσα θηλα­στικά έχουμε βρει νεκρά με το στομάχι τους γεμάτο πλα­στικά. Υπάρ­χουν ευθύνες, δεν μπορεί νησιά με του­ρι­σμό πολυ­τε­λείας να έχουν χωμα­τε­ρές δίπλα στη θάλασσα και να γεμί­ζουν το Αιγαίο με σκου­πί­δια», λέει στην «Κ» η κ. Ανα­στα­σία Μήλιου, υδρο­βιο­λό­γος και διευ­θύ­ντρια Ερευνών του Ινστι­τού­του Θαλάσ­σιας Προ­στα­σίας «Αρχι­πέ­λα­γος». «Υπο­βάθ­μιση του περι­βάλ­λο­ντος, ακόμα και βάλτος στον βυθό, προ­κα­λεί­ται και από ιχθυο­καλ­λιέρ­γειες, όταν η παρα­γωγή γίνεται εντα­τικά και χωρίς την απα­ραί­τητη περι­βαλ­λο­ντική φρο­ντίδα. Επίσης, προ­βλή­ματα προ­κα­λεί και η ανε­ξέ­λεγ­κτη του­ρι­στική ανά­πτυξη, με χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα την κατα­πά­τηση των βιο­τό­πων της μεσο­γεια­κής φώκιας», συμπλη­ρώ­νει η κ. Μήλιου. Αλλά το πιο μεγάλο πρό­βλημα είναι η ανυ­παρ­ξία εθνικής πολι­τι­κής για την προ­στα­σία των ιχθυο­α­πο­θε­μά­των και της αλιευ­τι­κής ικα­νό­τη­τας. Λείπει και η γενική ιδέα και η εξει­δί­κευση συγκε­κρι­μέ­νων σχεδίων και στόχων. «Το πιο σημα­ντικό είναι πως δεν προ­στα­τεύ­ουμε τα “λιβάδια” της θάλασ­σας, τις ποσει­δω­νίες. Δεν υπάρχει ολο­κλη­ρω­μένη κατα­γραφή για το πού βρί­σκο­νται οι κοραλ­λιο­γε­νείς σχη­μα­τι­σμοί, οι γνωστές τρα­γά­νες, που είναι πρώτης τάξεως ψαρό­το­ποι», υπο­γραμ­μί­ζει η ίδια. Στις περιο­χές αυτές απα­γο­ρεύ­ο­νται η αλιεία με συρό­μενα εργα­λεία καθώς και οι ιχθυο­καλ­λιέρ­γειες, αλλά πώς θα προ­στα­τευ­θούν αφού δεν γνω­ρί­ζουμε ακριβώς τη θέση τους;

Εννέα είδη θαλάσ­σιων θηλα­στι­κών δια­βιούν μόνιμα στα ελλη­νικά νερά, αλλά αντι­με­τω­πί­ζουν αυξα­νό­με­νες απειλές από τις ανθρώ­πι­νες δρα­στη­ριό­τη­τες. ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ / Τ. ΤΣΙΜΠΙΔΗΣ

«Δυστυ­χώς, τα μέτρα προ­στα­σίας των ιχθυο­α­πο­θε­μά­των είναι από μηδα­μινά έως ανύ­παρ­κτα. Ενα μέτρο θα ήταν η δημιουρ­γία θαλάσ­σιων κατα­φυ­γίων, όπου θα απα­γο­ρεύ­ε­ται η αλιεία για να διευ­κο­λύ­νε­ται η ανα­πα­ρα­γωγή των ψαριών. Τυπικά στο Αιγαίο έχει ανα­κη­ρυ­χθεί μόνο ένα, στις Σπο­ρά­δες, γύρω από τη νήσο Πιπέρι. Αλλά είναι περισ­σό­τερο στα χαρτιά, παρά στην πράξη. Ο Φορέας Δια­χεί­ρι­σης αντι­με­τω­πί­ζει μεγάλα οικο­νο­μικά προ­βλή­ματα, δεν μπορεί να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει καν πλωτές περι­πο­λίες, ώστε να απο­τρέ­πει παρα­βί­αση των όρων», κατα­λή­γει ο κ. Κατσα­νε­βά­κης.

Τα όμορφα θηλα­στικά που πλη­γώ­νουμε

Μεγάλος είναι ο πλούτος των ελλη­νι­κών θαλασ­σών, όπου ζουν μόνιμα εννέα θαλάσ­σια θηλα­στικά: η πτε­ρο­φά­λαινα, η μεσο­γειακή φώκια, ο φυση­τή­ρας, ο ζιφιός, το στα­χτο­δέλ­φινο, το ρινο­δέλ­φινο, το ζωνο­δέλ­φινο, το κοινό δελφίνι και η μικρο­σκο­πική φώκαινα στη Θράκη. Πέντε άλλα είδη είναι «περα­στικά»: η μεγά­πτερη φάλαινα, η βόρεια ρυγ­χο­φά­λαινα, η ψευ­δόρκα, ο μεσο­πλό­δο­ντας και το στε­νό­ρυγχο δελφίνι.

Δυστυ­χώς, όμως, τα νερά μας δεν απο­δει­κνύ­ο­νται τόσο φιλό­ξενα για τα θαλάσ­σια θηλα­στικά, που δέχο­νται μεγάλες πιέσεις από μία σειρά ανθρώ­πι­νων δρα­στη­ριο­τή­των.

Η ρύπανση απο­τε­λεί μεγάλο πρό­βλημα, καθώς υπο­βαθ­μί­ζει τους βιο­τό­πους, ενώ λει­τουρ­γεί και άμεσα θανα­τη­φόρα με την μορφή των πλα­στι­κών απορ­ριμ­μά­των.

Η αυξα­νό­μενη κυκλο­φο­ρία πλοίων προ­κα­λεί παρε­νό­χληση, ακόμα και θανα­τη­φό­ρες συγκρού­σεις με φάλαι­νες, ενώ η ηχορ­ρύ­πανση ενοχλεί όλα τα είδη.

Στην περί­πτωση της χρήσης σόναρ και στρα­τιω­τι­κών ασκή­σεων οι κατα­στρο­φι­κές συνέ­πειες είναι άμεσες. Η κλι­μα­τική αλλαγή τρο­πο­ποιεί τους όρους επι­βί­ω­σης των θαλάσ­σιων θηλα­στι­κών. Στις μέχρι τώρα απειλές, έρχο­νται να προ­στε­θούν και οι εξο­ρύ­ξεις υδρο­γο­ναν­θρά­κων.

Τα συγκε­κρι­μένα θέματα συζη­τή­θη­καν στην 5η Παγκό­σμια Συν­διά­σκεψη για τα Θαλάσ­σια Θηλα­στικά και τις Θαλάσ­σιες Προ­στα­τευό­με­νες Περιο­χές που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στη Μεσ­ση­νία (8-12 Απρι­λίου), για πρώτη φορά σε Ελλάδα και Μεσό­γειο. Οπως σημεί­ωσε ο κ. Μάρκο Λαμπερ­τίνι, γενικός διευ­θυ­ντής του WWF, «παρα­τη­ρεί­ται σημα­ντική καθυ­στέ­ρηση στην λήψη απο­τε­λε­σμα­τι­κών μέτρων προ­στα­σίας αυτών των ειδών και των ενδιαι­τη­μά­των τους, κυρίως σε Ανα­το­λική και Νότια Μεσό­γειο».

Στη Συν­διά­σκεψη συζη­τή­θη­καν ο κίν­δυ­νος πρό­κλη­σης ατυ­χή­μα­τος διαρ­ροής πετρε­λαίου και η όχληση που προ­κα­λούν οι τεχνη­τές σει­σμι­κές δονή­σεις στην έρευνα για τον εντο­πι­σμό κοι­τα­σμά­των.

πηγή kathimerini.gr