Στο φως καταπατήσεις δεκαετιών-Τα περισσότερα ακίνητα χωρίς χάρτες στα Δωδεκάνησα

Η πρόοδος του εθνικού κτη­μα­το­λο­γίου θέτει επί τάπητος το ζήτημα της δημό­σιας περιου­σίας, πιθα­νό­τατα τελευ­ταία φορά. Καθώς οι δημό­σιες υπη­ρε­σίες σπεύ­δουν να δηλώ­σουν ακίνητα που δεν ανα­ζή­τησε κανείς επί δεκα­ε­τίες, το «σύστημα» ανα­κα­λύ­πτει τους… νέους ιδιο­κτή­τες, πολλοί από τους οποίους κατέ­χουν τη γη με μακρά διαδοχή συμ­βο­λαίων. Πρό­σφατη έρευνα του ΕΜΠ υπο­δει­κνύει ότι στα αρχεία των κτη­μα­τι­κών υπη­ρε­σιών βρί­σκο­νται του­λά­χι­στον 28.000 «κατε­χό­μενα» ακίνητα, κι αυτά για μία μόνο κατη­γο­ρία της δημό­σιας περιου­σίας.

Η έρευνα βασί­ζε­ται σε στοι­χεία της τέως Κτη­μα­τι­κής Εται­ρείας του Δημοσίου-ΚΕΔ (νυν Εται­ρεία Ακι­νή­των Δημο­σίου – ΕΤΑΔ) και αφορά τη λεγό­μενη «ιδιω­τική περιου­σία» του Δημο­σίου που είναι κατα­γε­γραμ­μένη από το υπουρ­γείο Οικο­νο­μι­κών (προήλθε εκ δια­δο­χής με το οθω­μα­νικό κράτος). Περι­λαμ­βά­νει εθνικές γαίες, αδέ­σποτα και εγκα­τα­λε­λειμ­μένα ακίνητα, σχο­λά­ζου­σες κλη­ρο­νο­μιές και ακίνητα που προ­ήλ­θαν από δωρεές προς το Δημόσιο και ανα­γκα­στι­κές απαλ­λο­τριώ­σεις. Σύμφωνα λοιπόν με την ερευ­νη­τική εργασία, που δημο­σιεύ­θηκε στο πολε­ο­δο­μικό περιο­δικό «Αει­χώ­ρος» του Πανε­πι­στη­μίου Θεσ­σα­λίας, οι «κατε­χό­με­νες» δημό­σιες εκτά­σεις αυτής της κατη­γο­ρίας ξεπερ­νούν σε έκταση το μισό εκα­τομ­μύ­ριο στρέμ­ματα και σε αριθμό ακι­νή­των τις 28.000.

«Η πλειο­νό­τητα των κατα­πα­τη­μέ­νων ακι­νή­των ήταν καλ­λιερ­γή­σι­μες εκτά­σεις. Κάποια με το πέρασμα των δεκα­ε­τιών μετα­τρά­πη­καν σε αστικά ακίνητα, κάποια εγκα­τα­λεί­φθη­καν και δασώ­θη­καν, κάποια εξα­κο­λου­θούν να καλ­λιερ­γού­νται», εξηγεί ο Πανα­γιώ­της Ζεντέ­λης, αναπλ. καθη­γη­τής στο τμήμα Τοπο­γρά­φων Μηχα­νι­κών του ΕΜΠ, που πραγ­μα­το­ποί­ησε την εν λόγω ερευ­νη­τική εργασία.

Οι υπο­σχέ­σεις

Το ενδια­φέ­ρον είναι πως αυτές οι κατα­πα­τη­μέ­νες εκτά­σεις… δηλώ­θη­καν από τους επί­δο­ξους ιδιο­κτή­τες τους. «Το κράτος, μη γνω­ρί­ζο­ντας ποτέ επα­κρι­βώς την περιου­σία του, υπο­σχέ­θηκε ήδη από τις αρχές του προη­γού­με­νου αιώνα στον κόσμο ότι θα του την παρα­χω­ρή­σει έναντι ευτε­λούς τιμή­μα­τος, αν τη δήλωνε. Για παρά­δειγμα, το 1938 με νόμο απο­φα­σί­στηκε ότι “επι­τρέ­πε­ται εις τους κατό­χους ακι­νή­των αμφι­σβη­τού­με­νων υπό του Δημο­σίου, όπως εξα­γο­ρά­σωσι ταύτα παρ’ αυτού επί τιμή­ματι”, το οποίο ήταν χαμη­λό­τερο όσο περισ­σό­τερα χρόνια κατείχε κάποιος το ακίνητο. Τελικά, όμως, το Δημόσιο… δεν κράτησε τον λόγο του, δια­τη­ρώ­ντας απλώς τα στοι­χεία που δήλωσαν οι κατα­πα­τη­τές στην αίτηση εξα­γο­ράς».

Χαρα­κτη­ρι­στική είναι η αναφορά στην ειση­γη­τική έκθεση του συγκε­κρι­μέ­νου νόμου του 1938. «Πλήρης αναρχία κρατεί επί του σπου­δαιο­τά­του για το Δημό­σιον αντι­κει­μέ­νου τούτου, πολλά των δημο­σίων κτη­μά­των είναι άγνωστα εις την αρμό­διαν υπη­ρε­σία, άλλα τούτων κατέ­χο­νται παρα­νό­μως υπό ιδιωτών, διεκ­δι­κού­ντων ταύτα ως ίδια επί τη βάση ψευδών τίτλων, συνε­χί­ζε­ται δε η διαρ­παγή της κρα­τι­κής περιου­σίας».

Τα κατα­πα­τη­μένα ακίνητα δεν είναι όλα εντο­πί­σιμα. Από τα 28.276 ακίνητα που ανα­φέ­ρο­νται στην έρευνα του κ. Ζεντέλη, μόλις τα 17.607 περιέ­χουν αρκετά στοι­χεία ώστε να μπορούν να εντο­πι­στούν. Ακόμα 10.669 ακίνητα έχουν κατα­γρα­φεί στα βιβλία των κτη­μα­τι­κών υπη­ρε­σιών χωρίς σαφή στοι­χεία. «Η Κτη­μα­τική Εται­ρεία έκανε αρκετές μελέτες προ­σπα­θώ­ντας να εντο­πί­σει τα δημόσια κτήματα που δεν είχαν πλήρη στοι­χεία στα βιβλία κατα­γρα­φών», λέει ο κ. Ζεντέ­λης. «Πώς μπορεί όμως να βρει κάποιος ένα ακίνητο που περι­γρά­φε­ται –για παρά­δειγμα– ως “Γούπατο, Στρό­πω­νες Ευβοίας, 100 στρέμ­ματα”. Αυτά στην πραγ­μα­τι­κό­τητα δεν πρό­κει­ται ποτέ να εντο­πι­στούν».

Τα περισ­σό­τερα κατα­πα­τη­μένα δημόσια ακίνητα με πλήρη στοι­χεία βρί­σκο­νται στην Κοριν­θία (31.212 στρέμ­ματα) και ακο­λου­θούν η Εύβοια (23.443 στρέμ­ματα), η Αττική (23.399 στρέμ­ματα) και η Ηλεία (22.633 στρέμ­ματα). Σημα­ντι­κός είναι και ο αριθμός των κατε­χό­με­νων δημο­σίων ακι­νή­των στην Αργο­λίδα, στη Μαγνη­σία, στη Λάρισα και στη Θεσ­σα­λο­νίκη.

Στην κατη­γο­ρία όσων ακι­νή­των δεν συνο­δεύ­ο­νται από χάρτες, τα περισ­σό­τερα βρί­σκο­νται στα Δωδε­κά­νησα (30.189 στρέμ­ματα), στην Κοζάνη (16.660 στρέμ­ματα) και στις Σέρρες (14.538 στρέμ­ματα). Αξίζει να σημειω­θεί ότι τα ακίνητα με έκταση μεγα­λύ­τερη των 2.000 στρεμ­μά­των αντι­προ­σω­πεύ­ουν το 46% του συνόλου των κατε­χο­μέ­νων δημό­σιων κτη­μά­των, ενώ τα κατα­πα­τη­μένα ακίνητα άνω των 5.000 στρεμ­μά­των το 21%.

Oπως έχει φανεί τα τελευ­ταία χρόνια με πλεί­στες όσες περι­πτώ­σεις, το κτη­μα­το­λό­γιο φέρνει αργά ή γρήγορα στο φως τη δυσά­ρε­στη πραγ­μα­τι­κό­τητα για ένα σημα­ντικό κομμάτι της δημό­σιας περιου­σίας. Κατά τον κ. Ζεντέλη, η προ­σπά­θεια διεκ­δί­κη­σης της περιου­σίας αυτής είναι σε πολλές περι­πτώ­σεις χαμένος κόπος. «Οι δικα­στι­κοί αγώνες, που προ­κα­λού­νται από τις κτη­μα­τι­κές υπη­ρε­σίες κατά την άσκηση των καθη­κό­ντων τους, συνήθως κατα­λή­γουν υπέρ των κατα­πα­τη­τών. Η αιτία είναι ότι οι νέοι ιδιο­κτή­τες κατέ­χουν τίτλους που ανά­γο­νται ακόμα και στις αρχές του 20ού αιώνα, ή τα τέλη του 19ου. Το Δημόσιο, από την πλευρά του, προ­βάλ­λει συνήθως δικαιώ­ματα κυριό­τη­τας είτε ως διά­δο­χος του οθω­μα­νι­κού κράτους, ή χρη­σι­μο­ποιώ­ντας παλιά δια­γράμ­ματα του στρατού, χωρίς μεγάλη επι­τυ­χία. Επι­πλέον, αν δεν υπάρ­χουν άλλα στοι­χεία, η ανα­γραφή μιας έκτασης σε ένα βιβλίο μιας κτη­μα­τι­κής υπη­ρε­σίας δεν θεω­ρεί­ται από μόνη της απο­δει­κτικό».

Απο­τυ­χη­μέ­νες ρυθ­μί­σεις

Το κτη­μα­το­λό­γιο νομο­τε­λειακά οδηγεί στο «κλεί­σιμο» των υπο­θέ­σεων αυτών, καθώς Δημόσιο και ιδιώτες υπο­χρε­ώ­νο­νται αργά ή γρήγορα να ξεκα­θα­ρί­σουν τη θέση τους. Oπως εκτιμά ο κ. Ζεντέ­λης, το Δημόσιο πρέπει να ακο­λου­θή­σει δια­φο­ρε­τική τακτική. «Κάνο­ντας ανά δια­στή­ματα νέες ρυθ­μί­σεις εξα­γο­ράς των κατα­πα­τη­μέ­νων ακι­νή­των, από τη δεκα­ε­τία του ’30 έως σήμερα, το Δημόσιο ανα­γνω­ρί­ζει από μόνο του ότι τα ακίνητα αυτά είναι ουσια­στικά χαμένα», εκτιμά ο κ. Ζεντέ­λης. «Οι ρυθ­μί­σεις αυτές ήταν κατά κανόνα απο­τυ­χη­μέ­νες γιατί προ­έ­βλε­παν περί­πλο­κους όρους και περιο­ρι­σμούς. Κατά τη γνώμη μου χρειά­ζε­ται ένας ρεα­λι­στι­κός νόμος, που να απο­φεύ­γει τα λάθη των προη­γού­με­νων. Κάποια ακίνητα που δεν μπορούν να εντο­πι­στούν, πρέπει απλώς να δια­γρα­φούν από τους κατα­λό­γους του Δημο­σίου. Παράλ­ληλα, το Δημόσιο πρέπει να αξιο­λο­γή­σει τα δημόσια ακίνητα ανάλογα με την αξία τους και να δια­μορ­φώ­σει μια στρα­τη­γική για την αξιο­ποί­ησή τους».

Ειδικό πρό­γραμμα πρέπει να ανα­πτυ­χθεί για τον καθο­ρι­σμό των παλαιών αιγια­λών, με την ευκαι­ρία της χάραξης της γραμμής αιγια­λού σε όλη τη χώρα. «Εκτιμώ ότι η ακίνητη περιου­σία του Δημο­σίου που θα προ­κύ­ψει από τη δια­δι­κα­σία αυτή θα είναι πολ­λα­πλά­σιας αξίας από την αυθαί­ρετα κατε­χό­μενη ιδιω­τική περιου­σία του Δημο­σίου».

Πηγή kathimerini.gr

ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΙΑΛΙΟΣ