Φώτης Χατζηδιάκος: ΡΟΔΟΣ: Το παρελθόν, το Παρόν και το Μέλλον της

Εκλε­κτοί προ­σκε­κλη­μέ­νοι,

-Σας καλω­σο­ρί­ζουμε στη Ρόδο, στη Μεσαιω­νική Πόλη μας. Σε μία πόλη-μνημείο της Ιστο­ρίας των πολι­τι­σμών, που φέρει την σύντηξη του αρχαίου ελλη­νι­κού πολι­τι­σμού, του βυζα­ντι­νού, του μεσαιω­νι­κού και του ανα­γεν­νη­σια­κού πολι­τι­σμού.

Είναι ιδιαί­τερη τιμή για τον τόπο μας, η φιλο­ξε­νία δια­κε­κρι­μέ­νων προ­σω­πι­κο­τή­των, πρέ­σβεων καλής θελή­σεως, επι­φα­νών εκπρο­σώ­πων των Μόνιμων Εθνικών Αντι­προ­σω­πειών, εκπρο­σώ­πων των Εθνικών Επι­τρο­πών της UNESCΟ, εκπρο­σώ­πων των ενταγ­μέ­νων στον κατά­λογο της UNESCO πόλεων/μνη­μείων, εκπρο­σώ­πων της πολι­τι­κής και της δια­νό­η­σης για τον επε­τειακό εορ­τα­σμό των 30 χρόνων εγγρα­φής της Ρόδου στον Κατά­λογο Παγκό­σμιας Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της UNESCO.

Η Ρόδος, στο διάβα της μακραί­ω­νης ιστο­ρίας της, που εκτεί­νε­ται από τους προϊ­στο­ρι­κούς χρόνους μέχρι και την πολύ πρό­σφατη ακόμη περίοδο δέχθηκε μια σειρά από επάλ­λη­λες πολι­τι­σμι­κές επιρ­ροές από όλες τις ιστο­ρι­κές περιό­δους, που (οι επιρ­ροές αυτές) απο­τε­λούν τεκ­μή­ρια μιας σημα­ντι­κής ανταλ­λα­γής ανθρώ­πι­νων αξιών και παρέ­χουν μια εξαι­ρε­τική μαρ­τυ­ρία πολυ­πο­λι­τι­σμι­κής παρά­δο­σης.

Η Ρόδος, απο­τέ­λεσε ένα σταυ­ρο­δρόμι ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, σε Νότο και Βορά, ανάμεσα σε λαούς με δια­φο­ρε­τι­κές παρα­δό­σεις, κουλ­τούρα, γλώσσα, ένα τόπο ανταλ­λα­γής πρώτων υλών, ιδεών, πολι­τι­σμών. Η σπου­δαία γεω­πο­λι­τική και στρα­τη­γική της θέση, την κατέ­στησε σημα­ντική ναυτική δύναμη και κυρί­αρχη δύναμη στο θαλάσ­σιο εμπόριο, η οποία μαζί με τους ανθρώ­πους της καθό­ρι­σαν την ταυ­τό­τητα της, την πολι­τι­στική πρόοδο και την οικο­νο­μική της ανά­πτυξη.

H πόλη μας, δεν είναι μόνο το δομη­μένο τοπίο και το φυσικό της περι­βάλ­λον, αλλά είναι ένας χώρος, που έχει στη μνήμη του ζωντα­νές ιστο­ρίες, ανθρώ­πι­νους αγώνες και χρο­νι­κούς συνε­κτι­κούς δεσμούς, οι οποίοι κάνουν το παρελ­θόν να λει­τουρ­γεί «ως δεξα­μενή του παρό­ντος». Είναι εκείνα τα ορατά και αόρατα στοι­χεία, η χρονική και υλική δια­στρω­μά­τωση, η μεγάλη συσ­σώ­ρευση που ορί­ζουμε ως παρελ­θόν. Είναι η ιστορία μας.

Ιστο­ρικά: Το 408 π.Χ. οι τρεις παλιές πόλεις της νήσου , η Λίνδος, η Ιαλυσός και η Κάμιρος συνε­νώ­θη­καν σε ένα νέο συνοι­κι­σμό, που από τότε απο­τε­λεί το ένδοξο άστυ της Ρόδου. Η αρχαία πόλη χτί­στηκε με βάση το Ιππο­δά­μειο ρυμο­το­μικό σύστημα. Με την εξαι­ρε­τική πολε­ο­δο­μία της, τα εντυ­πω­σιακά τείχη, τον πλούτο και την άνθιση των τεχνών, η ελλη­νι­στική Ρόδος υπήρξε μια από τις λαμπρό­τε­ρες πόλεις της Αρχαιό­τη­τας. Οι Ρόδιοι, το 305-304 π. Χ. έστησαν τον περί­φημο Κολοσσό, τερά­στιο άγαλμα του θεού Ήλιου και ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου, που έπεσε στον κατα­στρε­πτικό για τη Ρόδο και τα γύρω νησιά σεισμό του 227 π.Χ.

Τον 6ο αι. μ.Χ. η τερά­στια ελλη­νι­στική πόλη συρ­ρι­κνώ­θηκε γύρω από το μεγάλο λιμάνι, τη Βυζα­ντινή ακρό­πολη, και το «Κάστρον». Οι κατα­στρε­πτι­κοί σεισμοί (344/345 μ. Χ. και κυρίως του 515 μ. Χ.) γίνο­νται η αιτία να γκρε­μι­στούν τα τείχη της και να περιο­ρι­στούν τα όρια της Αρχαίας πόλεως καθώς και η έκταση της βυζα­ντι­νής Ρόδου στην σημε­ρινή Μεσαιω­νική Πόλη, αφού η θεμε­λί­ωση των κυριο­τέ­ρων ιππο­τι­κών κτιρίων έγινε επί άλλων παλαιο­τέ­ρων, όπως προ­κύ­πτει από αρχαιο­λο­γι­κές έρευνες.

Το 1309 μ.Χ., η Ρόδος περι­ήλθε στα χέρια των Ιπποτών του τάγ­μα­τος του Αγίου Ιωάννη της Ιερου­σα­λήμ. Το πρω­το­βυ­ζα­ντινό «Κάστρον», που ονο­μά­στηκε Κολ­λά­κιο (Collachium) περι­λάμ­βανε το παλάτι του Μεγάλου Μαγί­στρου, το ναό του Άγιου Ιωάννη, τα κατα­λύ­ματα των «γλωσσών» των Ιπποτών, το Νοσο­κο­μείο και το Οπλο­στά­σιο. Η ροδιακή αρχι­τε­κτο­νική υιο­θέ­τησε δυτι­κο­ευ­ρω­παϊκά, υστε­ρο­γοτ­θικά και ανα­γεν­νη­σιακά στοι­χεία.

Οι Οθω­μα­νοί κατέ­κτη­σαν το νησί το 1522. Η Ρόδος μετα­τρά­πηκε σε επαρ­χιακή πόλη της οθω­μα­νι­κής αυτο­κρα­το­ρίας. Οι περισ­σό­τε­ρες εκκλη­σίες της πόλης μετα­τρά­πη­καν σε τζαμιά, ενώ ανε­γέρ­θη­καν νέα τεμένη, λουτρά και δημό­σιες κρήνες. Το σύνολο των μεσαιω­νι­κών οχυ­ρώ­σεων της πόλης δια­τη­ρή­θηκε σχεδόν ανέπαφο, με τακτική συντή­ρηση.

Το 1912, η Ιταλία κατέ­λαβε την Ρόδο. Κατά την περίοδο αυτή έγιναν ανα­σκα­φές που απο­κά­λυ­ψαν σημα­ντικά αρχαία μνημεία και οργα­νώ­θη­καν εκτε­τα­μέ­νες ανα­στη­λώ­σεις των μεσαιω­νι­κών μνη­μείων, με απο­κο­ρύ­φωμα την ανα­κα­τα­σκευή του παλα­τιού του Μεγάλου Μαγί­στρου.

Με ιταλικό διά­ταγμα του 1929, η Μεσαιω­νική πόλη της Ρόδου και τα κοι­μη­τή­ρια γύρω από την τάφρο χαρα­κτη­ρί­στη­καν ως «μνη­μειακή ζώνη».

Το 1947, η Ρόδος και τα υπό­λοιπα Δωδε­κά­νησα ενσω­μα­τώ­θη­καν επίσημα με την Ελλάδα. Το 1948 μεσαιω­νικά και νεώτερα κτίρια εντός και εκτός των τειχών χαρα­κτη­ρί­στη­καν ως «ιστο­ρικά δια­τη­ρη­τέα μνημεία».

Το 1960, με υπουρ­γική απόφαση, όλη η Μεσαιω­νική πόλη της Ρόδου, με τα τείχη και την μνη­μειακή ζώνη γύρω από αυτά, κηρύ­χθηκε ιστο­ρικό δια­τη­ρη­τέο μνη­μειακό συγκρό­τημα.

Στις 9- 12- 1988 εγγρά­φηκε στον Κατά­λογο Παγκό­σμιας Κλη­ρο­νο­μιάς της Σύμ­βα­σης για την Προ­στα­σία της Παγκό­σμιας Πολι­τι­στι­κής και Φυσικής Κλη­ρο­νο­μιάς της UNESCO, ως μονα­δικό δείγμα ενός ιδιαί­τε­ρου, Μεσαιω­νι­κού Αρχι­τε­κτο­νι­κού ύφους, το οποίο χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από συνεχή και σύνθετα φαι­νό­μενα εκπο­λι­τι­σμού.

Η Μεσαιω­νική Πόλη της Ρόδου, απο­δει­κνύει και ανα­δει­κνύει το ιδιαί­τερο βάρος και βάθος της ιστο­ρι­κής ανα­φο­ράς αυτού του τόπου, μέσα στο οποία συνυ­πάρ­χουν φυσικά και ανθρω­πο­γενή στοι­χεία, τα οποία το έχουν μετα­τρέ­ψει σε ένα ζωντανό ιστο­ρικό κύτταρο. Κάθε σπιθαμή της μαρ­τυ­ρεί πολι­τι­σμό, που τρο­φο­δο­τεί­ται από την παρου­σία των μνη­μείων της στην καθη­με­ρι­νό­τητα μας. Τα μνημεία αυτά, απο­τε­λούν παρά­γο­ντες ακτι­νο­βο­λίας του τόπου μας. Είναι πηγή κύρους, υπε­ρη­φά­νειας για το νησί μας, που μας διδά­σκουν την πολι­τι­στική πολυ­μορ­φία, την αλλη­λο­προ­σέγ­γιση των πολι­τι­σμών και τη δημο­κρα­τία.

Είναι αυτο­νό­ητο, ότι ό,τι δια­σώ­θηκε μέσα στους αιώνες και απο­τε­λεί την κλη­ρο­νο­μιά της ανθρω­πό­τη­τας, δεν σημαί­νει πως κάποτε πλήρωσε μια ανάγκη, αλλά πως ακόμη την πληροί ή μας βοηθά να κατα­νο­ή­σουμε ανά­λο­γες σημε­ρι­νές ανάγκες και αυτό συνε­πά­γε­ται την αδιά­κοπη μέριμνα μας για τη συντή­ρηση και την ανά­δειξή του.

H προ­στα­σία της κλη­ρο­νο­μιάς αυτής, υλικής ή άυλης, η ανα­γνώ­ριση της οικου­με­νι­κό­τη­τας της και η στα­διακή ενερ­γο­ποί­ηση της διε­θνούς κοι­νό­τη­τας για την ευαι­σθη­το­ποί­ηση των πολιτών απο­τε­λούν προ­τε­ραιό­τη­τες, που βρί­σκο­νται στο επί­κε­ντρο της απο­στο­λής των Εθνικών Επι­τρο­πών της UNESCO. Παράλ­ληλα, οι πολι­τι­στι­κές πολι­τι­κές συν­δέ­ο­νται άμεσα με την κοι­νω­νική ευθύνη, πράγμα που αποκτά ειδικό βάρος με παγκό­σμια διά­σταση .

Η Ευρώπη απο­τε­λεί κοιτίδα πολι­τι­σμού και η Ελλάδα, απο­τε­λεί το μεγα­λύ­τερο κεφά­λαιο του ευρω­παϊ­κού αλλά και του παγκό­σμιου πολι­τι­σμού. Είναι μια πολι­τι­στική υπερ­δύ­ναμη, που φέρει την κλη­ρο­νο­μιά του αρχαίου ελλη­νι­κού πολι­τι­σμού αλλά και του βυζα­ντι­νού μεσαιω­νι­κού ελλη­νι­σμού καθώς και της σύγ­χρο­νης δημιουρ­γίας. Πολλά μνημεία της είναι άμεσα συν­δε­δε­μένα με σημα­ντικά στάδια της ανθρώ­πι­νης ιστο­ρίας και για το λόγο αυτό έχουν εξέ­χουσα οικου­με­νική αξία και απο­τε­λούν τμήμα της κοινής κλη­ρο­νο­μιάς της ανθρω­πό­τη­τας.

Η πολι­τι­στική πολυ­μορ­φία, ανα­δει­κνύ­ε­ται «στο επίπεδο της κοινής πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς, τόσο απα­ραί­τητη για την ανθρω­πό­τητα, όσο και η βιο­ποι­κι­λό­τητα για τη φύση», γεγονός, που σύμφωνα με την «Οικου­με­νική Δια­κή­ρυξη της ΟΥΝΕΣΚΟ για την Πολι­τι­στική Πολυ­μορ­φία», που υιο­θε­τή­θηκε από τη Γενική Διά­σκεψη του Νοεμ­βρίου 2001, “η υπε­ρά­σπισή της” απο­τε­λεί “ηθική επιταγή, άρρηκτα συν­δε­δε­μένη με τον σεβασμό για την αξιο­πρέ­πεια του ατόμου.

Η προ­ώ­θηση και­νο­τό­μων ιδεών για την εφαρ­μογή πολι­τι­στι­κής πολι­τι­κής, απο­τε­λεί πρό­κληση. H ανά­πτυξη της, προ­ϋ­πο­θέ­τει την δια­σύν­δεση των αρχαιο­λο­γι­κών χώρων και των μνη­μείων με τη ζωή κάθε τόπου, την αλλη­λε­πί­δραση και την οργα­νική δια­σύν­δεση με την κοι­νω­νία, μέσα από το πρίσμα δικτύων και συνερ­γειών και την προ­σαρ­μογή στη πραγ­μα­τι­κό­τητα αυτή με κατάλ­λη­λους θεσμούς, με κατάλ­ληλα τεχνικά έργα, με την βίωση της κλη­ρο­νο­μιάς μέσα από την εκπαί­δευση.

Η παρου­σία σας σήμερα μας δίδει την ευκαι­ρία για ανάληψη πρω­το­βου­λιών μέσα από την δημιουρ­γία κοι­νω­νι­κών δικτύων πολιτών και φορέων και την επι­δί­ωξη συνερ­γειών με έμφαση στη συμ­με­το­χική πολι­τική .

Οι Στόχοι αυτοί είναι το μονο­πάτι, που μας οδηγεί σε ένα κόσμο πιο ειρη­νικό και ευη­με­ρού­ντα. Είναι μια πρό­σκληση για αλλη­λεγ­γύη μεταξύ των γενεών. «Δεν υπάρχει μεγα­λύ­τερο καθήκον από το να επεν­δύ­σουμε στην ευη­με­ρία των νέων», ανα­φέ­ρει ο Γενικός Γραμ­μα­τέας του Ο.Η.Ε. Αντόνιο Γκου­τέ­ρες.

Είναι οι στόχοι της UNESCO: «Η προ­στα­σία της παγκό­σμιας πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς, υλικής ή άυλης, η δια­σφά­λιση της εκπαί­δευ­σης για όλους, η ελευ­θε­ρία της έκφρα­σης, ο δια­πο­λι­τι­σμι­κός διά­λο­γος, η προ­σέγ­γιση των πολι­τι­σμών, η βιώσιμη ανά­πτυξη, η ισότητα των φύλων με μεγάλη έμφαση στη νεολαία. Η προ­στα­σία από κάθε είδους φθορά και κατα­στροφή, προ­κει­μέ­νου αυτά να κλη­ρο­δο­τη­θούν στις γενιές του μέλ­λο­ντος».

Σας ευχα­ρι­στώ

Ο ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΡΟΔΟΥ

ΦΩΤΗΣ ΧΑΤΖΗΔΙΑΚΟΣ