Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας: Κρίση και ψυχική υγεία: Τι προβληματίζει τους νέους, πως μπορεί να βοηθηθούν

Η σύγ­χρονη πραγ­μα­τι­κό­τητα καλεί τους νέους να αντι­με­τω­πί­σουν πολλές και μεγάλες προ­κλή­σεις λόγω του σύν­θε­του χαρα­κτήρα της και των έντονων ρυθμών της. Τι πρέπει να κάνει ένας γονιός για να βοη­θή­σει το παιδί του, ποια είναι τα πιο συχνά αίτια ψυχικών δια­τα­ρα­χών στους νέους και τι πρέπει να κάνει η Πολι­τεία για να καλύψει τα κενά και τις νέες ανάγκες.

Με αφορμή την Παγκό­σμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, σήμερα, 10 Οκτω­βρίου, η ψυχο­παι­δα­γω­γός Δέσποινα Κατσούδα,από την Εταιρία Κοι­νω­νι­κής Ψυχια­τρι­κής και Ψυχικής Υγείας, μας απαντά σε κάποια καίρια ερω­τή­ματα.

Σημειώ­νε­ται πως φέτος, η Παγκό­σμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας αφιε­ρώ­νε­ται στην ψυχική υγεία των νέων σε έναν κόσμο που αλλάζει σύμφωνα με τον Παγκό­σμιο Οργα­νι­σμό Υγείας.

Πως μπορεί ένας γονιός να κατα­λά­βει ότι το παιδί του χρειά­ζε­ται άμεση ψυχική στήριξη και ενδε­χο­μέ­νως από κάποιον ειδικό;

Όπως κάθε άνθρω­πος είναι δια­φο­ρε­τι­κός, έτσι και κάθε παιδί ή έφηβος είναι δια­φο­ρε­τι­κός και αντιδρά με έναν πολύ προ­σω­πικό τρόπο στις αλλαγές, τις δυσκο­λίες και τις κρίσεις που τον δοκι­μά­ζουν.

Γενικά, οι διε­θνείς έρευνες έχουν δείξει ότι οι συνη­θέ­στερα ανα­με­νό­με­νες αντι­δρά­σεις των παιδιών σε ψυχο­πιε­στικά γεγο­νότα ποι­κίλ­λουν ανάλογα με την ηλικία. Στην προ­σχο­λική ηλικία παρα­τη­ρούμε πιθανά συμπε­ρι­φο­ρές που δεί­χνουν παλιν­δρό­μηση σε προ­γε­νέ­στερα ανα­πτυ­ξιακά στάδια, όπως πιπί­λι­σμα του δαχτύ­λου, νυχτε­ρινή ενού­ρηση και απώλεια ελέγχου των σφιγ­κτή­ρων, φόβο πχ. για το σκοτάδι, υπερ­βο­λική προ­σκόλ­ληση στους γονείς κλπ.

Στη σχολική ηλικία παρα­τη­ρούμε ευε­ρε­θι­στό­τητα, επι­θε­τι­κό­τητα προς τους συνο­μη­λί­κους, ενα­ντί­ωση στους ενη­λί­κους (γονείς, δασκά­λους), ή και αντί­θετα, υπερ­βο­λική προ­σκόλ­ληση σε αυτούς, δια­τα­ρα­χές ύπνου, ονυ­χο­φα­γία, σχολική άρνηση, από­συρση, απο­μό­νωση, προ­βλή­ματα συγκέ­ντρω­σης της προ­σο­χής, πτώση της σχο­λι­κής επί­δο­σης, απώλεια ενδια­φέ­ρο­ντος για προη­γού­με­νες αγα­πη­μέ­νες δρα­στη­ριό­τη­τες κά.

Στην εφηβική και νεανική ηλικία τέλος, παρα­τη­ρού­νται επίσης, δια­τα­ρα­χές ύπνου, δια­τρο­φής, όρεξης και άλλα σωμα­τικά ενο­χλή­ματα, επίσης απο­μό­νωση, προ­βλή­ματα συγκέ­ντρω­σης της προ­σο­χής, πτώση της σχο­λι­κής επί­δο­σης, χαμηλή αυτο­ε­κτί­μηση, αλλά και συγκρού­σεις με τους ενη­λί­κους και την εξουσία, προ­βλή­ματα στην ανα­ζή­τηση της προ­σω­πι­κής ταυ­τό­τη­τας, δυσπρο­σαρ­μο­στι­κές συμπε­ρι­φο­ρές στην ένταξη σε μια ομάδα, απα­ξί­ωση της εκπαί­δευ­σης και των σπουδών, αδρά­νεια και παραί­τηση, πει­ρα­μα­τι­σμός με διά­φο­ρες ουσίες, ριψο­κίν­δυνη και παρα­πτω­μα­τική συμπε­ρι­φορά.

Οι γονείς και οι εκπαι­δευ­τι­κοί, όταν βρί­σκο­νται κοντά στο παιδί και τον έφηβο, μπορούν να αντι­λη­φθούν πολύ γρήγορα, αν μπορούν να το υπο­στη­ρί­ξουν μόνοι τους σύμφωνα με το ανα­πτυ­ξιακό στάδιο που διανύει και να παρα­τη­ρή­σουν ποιες αντι­δρά­σεις χρο­νί­ζουν και έχουν ένα χαρα­κτήρα που δεν μπορούν να δια­χει­ρι­στούν στο πλαίσιο της συναι­σθη­μα­τι­κής σχέσης μαζί του.

Που μπορεί να απευ­θυν­θεί για βοήθεια;

Οι γονείς προ­κει­μέ­νου να αξιο­λο­γή­σουν, αν τα παιδιά τους αντι­με­τω­πί­ζουν κάποιο πρό­βλημα μπορούν να κατα­φεύ­γουν σε δημό­σιες υπη­ρε­σίες που είναι αρμό­διες για τη διά­γνωση, την αξιο­λό­γηση και τη θερα­πεία κάθε είδους ψυχικών ή ειδικών εκπαι­δευ­τι­κών αναγκών των παιδιών και των εφήβων.

Μπορούν να απευ­θύ­νο­νται στα Κέντρα Δια­φο­ρο­διά­γνω­σης, Διά­γνω­σης και Υπο­στή­ρι­ξης Ειδικών Εκπαι­δευ­τι­κών Αναγκών τα γνωστά ΚΕΔΔΥ, τα Ιατρο­παι­δα­γω­γικά Κέντρα (ΙΠΚ), την Ειδική Δια­γνω­στική Επι­τροπή Αξιο­λό­γη­σης (ΕΔΕΑ), στα τμήματα Ψυχια­τρι­κής Παιδιών και εφήβων των Γενικών Νοσο­κο­μείων, στα Κέντρα Ψυχικής Υγείας στα Κέντρα Παι­δο­ψυ­χι­κής Υγιει­νής και στις Μονάδες Ανα­πτυ­ξια­κής Παι­δια­τρι­κής και Εφη­βι­κής υγείας. Επίσης, σε ανα­γνω­ρι­σμένα Νομικά Πρόσωπα Ιδιω­τι­κού Δικαίου.

Κάθε είδους ψυχο­λο­γική ή παι­δο­ψυ­χια­τρική δια­τα­ραχή έχει επί­πτωση στην επίδοση των παιδιών και των εφήβων στο σχολείο. Έτσι, τα τελευ­ταία χρόνια πολλά παιδιά και έφηβοι παρου­σιά­ζουν μαθη­σια­κές δυσκο­λίες ή έχουν ειδικές εκπαι­δευ­τι­κές ανάγκες.

Ποια είναι τα πιο συχνά αίτια ψυχικών δια­τα­ρα­χών στους νέους και δη στους εφήβους;

Γενικά, τα αίτια των ψυχικών δια­τα­ρα­χών ελέγ­χο­νται στο πλαίσιο ενός μοντέ­λου που είναι γνωστό, ως ‘βιο­ψυ­χο­κοι­νω­νικό μοντέλο’. Σύμφωνα με αυτή τη θεώρηση ο άνθρω­πος γεν­νιέ­ται με συγκε­κρι­μένα χαρα­κτη­ρι­στικά και εξε­λίσ­σε­ται κατά τα ανα­πτυ­ξιακά στάδια της ζωής του με ένα πολύ προ­σω­πικό τρόπο και σε διαρκή αλλη­λε­πί­δραση με τα ερε­θί­σματα που δέχεται από το περι­βάλ­λον και σύμφωνα με τις εμπει­ρίες στις οποίες συμ­με­τέ­χει. Τα στοι­χεία αυτά «υφαί­νουν» τον ψυχισμό του καθώς δια­πλέ­κο­νται σε ένα πολύ­πλοκο ιστό, σε ένα «υφαντό» που δια­μορ­φώ­νε­ται με μονα­δικά στοι­χεία ευα­λω­τό­τη­τας ή ανθε­κτι­κό­τη­τας για τον καθένα.

Είναι γεγονός ότι η σύγ­χρονη πραγ­μα­τι­κό­τητα καλεί τους νέους να αντι­με­τω­πί­σουν πολλές και μεγάλες προ­κλή­σεις λόγω του σύν­θε­του χαρα­κτήρα της και των έντονων ρυθμών της. Πρό­κει­ται για αλλαγές σε επίπεδο προ­σω­πικό, οικο­γε­νειακό και κοι­νω­νικό επίπεδο, για ανα­με­τρή­σεις στη σχολική κοι­νό­τητα και ταυ­τί­σεις με πρότυπα που συχνά προ­κα­λούν άγχος και αίσθημα ανε­πάρ­κειας μέσω του εθισμού στο δια­δί­κτυο.

Στο 50% των περι­πτώ­σεων, τα προ­βλή­ματα ψυχικής υγείας αρχί­ζουν να εκδη­λώ­νο­νται από την εφηβική ηλικία-έχοντας καλ­λιερ­γη­θεί από τα πρώτα χρόνια ζωής-χωρίς, ωστόσο, να υπάρχει πάντα έγκαιρη διά­γνωση και θερα­πεία.

Η έγκαιρη πρόληψη απαι­τεί­ται από την παιδική ηλικία καθώς η ψυχική ισορ­ρο­πία και ανθε­κτι­κό­τητα δομεί­ται από νωρίς μέσα από ένα σταθερό πλαίσιο που απαρ­τί­ζε­ται από καλές σχέσεις, αποδοχή, επι­βρά­βευση, κατα­νό­ηση των δυσκο­λιών ως μέρος της ζωής και ανα­ζή­τηση βοή­θειας από το οικείο περι­βάλ­λον ή κάποιον ειδικό, όταν απαι­τεί­ται.

Παρα­τη­ρή­σατε αύξηση στα χρόνια της κρίσης; Υπάρχει μείωση το τελευ­ταίο διά­στημα;

Γενικά, από τα απο­τε­λέ­σματα της μέχρι σήμερα έρευνας προ­κύ­πτει πως η επί­δραση της οικο­νο­μι­κής κρίσης στην ψυχική υγεία του ελλη­νι­κού πλη­θυ­σμού είναι αξιο­ση­μεί­ωτη.

Οι οικο­νο­μι­κές δυσχέ­ρειες ασκούν πίεση/στρες στους γονείς και τους προ­κα­λούν δυσφο­ρία, η οποία εκδη­λώ­νε­ται ως συναι­σθη­μα­τικά προ­βλή­ματα και προ­βλή­ματα συμπε­ρι­φο­ράς. Με τη σειρά τους, τα προ­βλή­ματα δια­τα­ράσ­σουν τις σχέσεις μεταξύ των μελών της οικο­γέ­νειας, για παρά­δειγμα, αυξά­νουν τις συγκρού­σεις στο ζευγάρι ή την πιθα­νό­τητα ο ένας γονέας να απο­μα­κρυν­θεί με κάποιο τρόπο, αλλά και βλά­πτουν τις τακτι­κές δια­παι­δα­γώ­γη­σης που χρη­σι­μο­ποιούν οι γονείς. Όλα αυτά οδηγούν σε προ­βλή­ματα στην ανά­πτυξη και προ­σαρ­μογή των παιδιών.

Τα παιδιά και οι έφηβοι είναι εξαι­ρε­τικά ευαί­σθη­τοι δέκτες των αρνη­τι­κών επι­πτώ­σεων της οικο­νο­μι­κής κρίσης. Από τη μια πλευρά, η κρίση οδηγεί στην απότομη κατάρ­ρευση του παι­δι­κού κόσμου· τα παιδιά ανα­γκά­ζο­νται να μεγα­λώ­σουν πριν την ώρα τους. Από την άλλη πλευρά, ενώπιον του στρες τα παιδιά παλιν­δρο­μούν, δηλαδή εκδη­λώ­νουν συναι­σθή­ματα, σκέψεις και συμπε­ρι­φο­ρές που ται­ριά­ζουν σε μικρό­τε­ρες ηλικίες.

Εν μέσω κρίσης τι δείχνει να προ­βλη­μα­τί­ζει περισ­σό­τερο τους εφήβους; Υπάρ­χουν νέα στοι­χεία προ­βλη­μα­τι­σμού;

Κρίση είναι μια περί­ο­δος αιφ­νί­διων και οδυ­νη­ρών ανα­τρο­πών των ισορ­ρο­πιών που έχουμε εγκα­τα­στή­σει στη ζωή μας. Εν μέσω κρίσης καταρ­ρέει δυνη­τικά κάθε βεβαιό­τητα, πραγ­μα­τική ή φαντα­στική στην οποία έχουμε στη­ρι­χθεί.

Γενικά, μια κατά­σταση κρίσης βάλει την αίσθηση της ασφά­λειας, της ηρεμίας, της ικα­νό­τη­τας για συγκέ­ντρωση και για ανα­ζή­τηση εναλ­λα­κτι­κών λύσεων, πηγών ανα­κού­φι­σης και γαλήνης. Έτσι, χαλα­ρώ­νει η πίστη ότι παρά τις αντι­ξο­ό­τη­τες και τα εμπόδια μπο­ρούμε να τα κατα­φέ­ρουμε, μαζί και η πεποί­θηση ότι αξίζει να αγω­νι­στούμε ατομικά, αλλά και συλ­λο­γικά. Στη σχέση μας με τους άλλους συχνά δια­κό­πτε­ται η αίσθηση της σύν­δε­σης και δίνει τη θέση της σε μια αίσθηση μονα­ξιάς, ανη­μπό­ριας, και απο­ξέ­νω­σης ενώ βάλ­λε­ται η αίσθηση της ελπίδας ότι όλα θα βελ­τιω­θούν, ότι όλα θα πάνε καλά στο μέλλον.

Τα παιδιά και οι εφήβοι, δια­θέ­το­ντας λιγό­τε­ρες ικα­νό­τη­τες νοη­τι­κής και συναι­σθη­μα­τι­κής επε­ξερ­γα­σίας, κιν­δυ­νεύ­ουν να βιώσουν την κρίση και τις αλλαγές που την ακο­λου­θούν ως μια τραυ­μα­τική κατά­σταση, με αρνη­τι­κές, βρα­χυ­πρό­θε­σμες και πιθανά μακρο­πρό­θε­σμες, επι­πτώ­σεις στη ζωή τους.

Είναι υπο­χρέ­ωση λοιπόν, όλων μας, γονιών, εκπαι­δευ­τι­κών και ειδικών της ψυχικής υγείας να δημιουρ­γούμε σε κοινό «μέτωπο» έναν υπε­ρα­σπι­στικό κλοιό ενι­σχύ­ο­ντας την ψυχική ανθε­κτι­κό­τητα των παιδιών και των εφήβων μας και μαζί τις ικα­νό­τη­τές τους να αντι­με­τω­πί­ζουν με αυτο­πε­ποί­θηση τις δύσκο­λες κατα­στά­σεις και γενικά να αξιο­ποιούν κάθε θετικό στοι­χείο στη ζωής τους. Ποιος χώρος είναι άραγε καταλ­λη­λό­τε­ρος για το σκοπό αυτό από αυτόν του σχο­λι­κού περι­βάλ­λο­ντος;

Τι θα έπρεπε να έχει κάνει η πολι­τεία που ενδε­χο­μέ­νως λείπει για την περαι­τέρω ψυχική στήριξη των νέων;

Σε περιό­δους κρίσης παρα­τη­ρεί­ται το εξής αντι­φα­τικό και μακρο­πρό­θε­σμα δυσλει­τουρ­γικό για την κοι­νω­νία φαι­νό­μενο: παρόλο που οι ανάγκες της κοι­νό­τη­τας και του σχο­λείου σε υπη­ρε­σίες ψυχικής υγείας πολ­λα­πλα­σιά­ζο­νται, η παροχή τους μειώ­νε­ται, λόγω των γενι­κευ­μέ­νων περι­κο­πών σε κοι­νω­νι­κές δαπάνες, με απο­τέ­λε­σμα τη δημιουρ­γία ενός φαύλου κύκλου συντή­ρη­σης και επι­δεί­νω­σης του επι­πέ­δου ψυχικής υγείας όλου του πλη­θυ­σμού.

Δια­πι­στώ­νε­ται επο­μέ­νως, η ανα­γκαιό­τητα υπο­στή­ρι­ξης και επέ­κτα­σης υπη­ρε­σιών πρό­λη­ψης εν μέσω κρίσης, που με χαμηλό κόστος και εύκολη πρό­σβαση μπορούν να συμπλη­ρώ­σουν και να καλύ­ψουν απο­τε­λε­σμα­τικά τα κενά και τις ολοένα αυξα­νό­με­νες ελλεί­ψεις των δημό­σιων υπη­ρε­σιών ψυχικής υγείας.

Υπάρ­χουν, λοιπόν, λύσεις και αυτές προ­έρ­χο­νται από τον τομέα της πρό­λη­ψης. Προ­ϋ­πο­θέ­τουν μόνο, σωστή ενη­μέ­ρωση και συνερ­γα­σία όλων των εμπλε­κό­με­νων μερών, των παιδιών, της οικο­γέ­νειας, του σχο­λείου, της πολι­τείας και φυσικά των ειδικών ψυχικής υγείας που μπορούν να δώσουν σημα­ντι­κές κατευ­θύν­σεις.

Πρω­το­βου­λίες φορέων ψυχικής υγείας του τρίτου τομέα που αφορούν προ­γράμ­ματα πρό­λη­ψης, όπως το «Πιλο­τικό Πρό­γραμμα ενδυ­νά­μω­σης/ενί­σχυ­σης της ψυχικής ανθε­κτι­κό­τη­τας παιδιών & εφήβων που ανήκουν σε ευπα­θείς ομάδες 2018-2019» που πρό­κει­ται να υλο­ποι­ή­σει η Εταιρία Κοι­νω­νι­κής Ψυχια­τρι­κής & Ψυχικής Υγείας σε 15 του­λά­χι­στο σχο­λι­κές μονάδες με την υπο­στή­ριξη της Περι­φέ­ρειας Αττικής είναι πιστεύ­ουμε προς τη σωστή κατεύ­θυνση: να ενι­σχύ­σουμε ψυχικά τα παιδιά αλλά και το οικείο περι­βάλ­λον τους, ώστε να ενδυ­να­μω­θούν οι οικο­γε­νεια­κοί και σχο­λι­κοί δεσμοί που επη­ρε­ά­ζουν σημα­ντικά τον ψυχισμό τους δίνο­ντάς τους εφόδια για την αντι­με­τώ­πιση των δυσκο­λιών.

Η Εταιρία Κοι­νω­νι­κής Ψυχια­τρι­κής και Ψυχικής Υγείας (Ε.Κ.Ψ.&Ψ.Υ.) είναι ένα επι­στη­μο­νικό μη κερ­δο­σκο­πικό σωμα­τείο που ιδρύ­θηκε στην Ελλάδα το 1981 από τον καθη­γητή Ψυχια­τρι­κής Πανα­γιώτη Σακελ­λα­ρό­πουλο.

Ο φορέας έχει συμ­βά­λει σημα­ντικά στην ψυχια­τρική μεταρ­ρύθ­μιση της Ελλάδας βασι­ζό­με­νος στις αρχές της Κοι­νω­νι­κής Ψυχια­τρι­κής. Ανα­πτύσ­σει όλο το φάσμα των δράσεων εντός της κοι­νό­τη­τας και σε στενή συνερ­γα­σία με αυτή ενι­σχυό­ντας την εξω­νο­σο­κο­μειακή περί­θαλψη και την κοι­νω­νική ένταξη ατόμων με προ­βλή­ματα ψυχικής υγείας. Παράλ­ληλα με τις δωρεάν υπη­ρε­σίες που παρέχει σε μονάδες τις σε Αττική, Φωκίδα, Φθιώ­τιδα, και την ευρύ­τερη περιοχή Ροδόπης-Έβρου οργα­νώ­νει δράσεις ενη­μέ­ρω­σης και ευαι­σθη­το­ποί­η­σης με στόχο την κατα­πο­λέ­μηση του στίγ­μα­τος. Ανα­γνω­ρί­ζο­ντας τη σημασία της πρό­λη­ψης σε θέματα ψυχικής υγείας, υλο­ποιεί εκπαι­δευ­τικά σεμι­νά­ρια σε μαθητές, γονείς και εκπαι­δευ­τι­κούς σχο­λείων στις περιο­χές, όπου δρα­στη­ριο­ποιεί­ται επι­διώ­κο­ντας δια­χρο­νικά να μιλήσει για τη σημασία της ανά­πτυ­ξης ενός υγιούς ψυχι­σμού από την παιδική ηλικία. Βασικός σκοπός των προ­γραμ­μά­των αυτών η ενδυ­νά­μωση των νέων σε κίνδυνο, ώστε να αυξή­σουν την ανθε­κτι­κό­τητά τους και να απο­κτή­σουν περισ­σό­τερο έλεγχο στην ζωή τους.

πηγή news247.gr

Συντά­κτης Χρήστος Δεμέτης