Οταν ο τουρισμός γίνεται πρόβλημα

To καλο­καίρι είναι εδώ και εκα­τομ­μύ­ρια του­ρί­στες έχουν ετοι­μά­σει τις βαλί­τσες τους για να εκδρά­μουν στη Γηραιά Ηπειρο, βλέ­πο­ντάς την σαν τερά­στιο θεμα­τικό πάρκο δια­σκέ­δα­σης, φυγής και ραστώ­νης. Η Ευρώπη, ωστόσο, αντι­στέ­κε­ται στα κελεύ­σματα του μαζικού του­ρι­σμού.

Η Βενετία, ανα­φέ­ρει δημο­σί­ευμα του περιο­δι­κού Time, είναι μία πραγ­μα­τική όαση ηρεμίας στις απει­κο­νί­σεις των ντόπιων καλ­λι­τε­χνών. Οι γέφυρές της ξεπρο­βάλ­λουν γαλή­νιες πάνω από τα κανάλια της και το φως του ηλίου αντα­να­κλά στα μπαλ­κό­νια της. Συχνά η ανθρώ­πινη παρου­σία δεν δια­τα­ράσ­σει την πάλαι ποτέ Γαλη­νο­τάτη. Οι πλα­νό­διοι καλ­λι­τέ­χνες στην πλατεία του Αγίου Μάρκου έχουν κατα­λά­βει τις θέσεις τους στο σημείο όπου πλήθη του­ρι­στών κάνουν τις βόλτες τους γύρω από το Παλάτι των Δόγηδων, κατα­να­λώ­νο­ντας παγωτά και βγά­ζο­ντας σέλφις. Ωστόσο, όλοι συμ­φω­νούν ότι ο του­ρι­σμός επέφερε ένα θανά­σιμο πλήγμα στην πόλη.

Η Βενετία δεν είναι η μονα­δική πόλη που δια­τη­ρεί αυτή τη στάση. Πολλές ευρω­παϊ­κές πόλεις υιο­θε­τούν ανάλογη προ­σέγ­γιση. Την τελευ­ταία δεκα­ε­τία τα πράγ­ματα έχουν χει­ρο­τε­ρέ­ψει και οι του­ρί­στες που έρχο­νται μαζικά απει­λούν να «κατα­πιούν» τις πόλεις. Περίπου 87 εκα­τομ­μύ­ρια του­ρί­στες επι­σκέ­φθη­καν τη Γαλλία το 2017. Πάνω από 58,3 εκα­τομ­μύ­ρια ταξί­δε­ψαν την Ιταλία και ούτε η μικρή Ολλαν­δία έμεινε στο «απυ­ρό­βλητο», καθώς την επι­σκέ­φθη­καν 17,9 εκα­τομ­μύ­ρια του­ρί­στες. Δεν είναι μόνο η Ευρώπη που δοκι­μά­ζε­ται από τον μαζικό του­ρι­σμό.

Το αδια­χώ­ρητο από του­ρί­στες σε παραλία στο Σαν Σεμπα­στιάν.

Η Ασία αύξησε κατά 9% τους διε­θνείς επι­σκέ­πτες της το 2016 και στη Λατι­νική Αμερική η συμβολή του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος στο ΑΕΠ ανα­μέ­νε­ται να αυξηθεί κατά 3,4% φέτος. Στην Καραϊ­βική οι αφίξεις αυξή­θη­καν κατά 1,7% το 2017.

Η μερίδα του λέοντος των του­ρι­στών, ωστόσο, κατα­γρά­φε­ται στην Ευρώπη. Από 1,3 δισε­κα­τομ­μύ­ρια διε­θνείς αφίξεις, σύμφωνα με τα στοι­χεία του ΟΗΕ πέρυσι, το 51% αφο­ρούσε την Ευρώπη, μία αύξηση της τάξεως του 8% σε σχέση με την περα­σμένη χρονιά. Η μεγάλη μερίδα αυτών των του­ρι­στών είναι Αμε­ρι­κα­νοί που δηλώ­νουν γοη­τευ­μέ­νοι από τα θέλ­γη­τρα της Γηραιάς Ηπείρου.

Η σύγχυση και η αντί­φαση

Η αλήθεια είναι ότι η αύξηση των του­ρι­στών προ­κα­λεί σύγχυση στην Ευρώπη. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό ότι κατά τη διάρ­κεια της άνοιξης σημειώ­θη­καν δια­δη­λώ­σεις κατά του μαζικού του­ρι­σμού σε πολλές πόλεις. Στη Μαγιόρκα της Ισπα­νίας οι δια­δη­λω­τές υπο­δέ­χο­νταν τις νέες αφίξεις με τερά­στια πανό που έγραφαν «ο του­ρι­σμός σκο­τώ­νει τη Μαγιόρκα». Σήμερα, οι τοπικές κυβερ­νή­σεις προ­σπα­θούν να αντι­στα­θούν.

Συχνά οι ίδιες πόλεις που δια­μαρ­τύ­ρο­νται ευθύ­νο­νται για την του­ρι­στική έκρηξη, καθώς προ­σπά­θη­σαν να προ­σελ­κύ­σουν επι­σκέ­πτες. Για πολλά ευρω­παϊκά κράτη που στέ­να­ζαν σε περιό­δους οικο­νο­μι­κής κρίσης ο του­ρι­σμός έδειχνε σωσίβιο. Ο του­ρι­στι­κός τομέας προ­σέ­φερε 321 δισε­κα­τομ­μύ­ρια δολάρια στην Ευρω­παϊκή Ενωση το 2016 και σε αυτόν εργά­ζο­νται 12 εκα­τομ­μύ­ρια άνθρω­ποι.

Εύγλωττη η δια­μαρ­τυ­ρία των κατοί­κων της Βενε­τίας.

Μία από τις πιο «προ­βλη­μα­τι­κές» πόλεις είναι η Βαρ­κε­λώνη, που πλη­ρώ­νει ακριβά το τίμημα του του­ρι­σμού. Καθη­με­ρινά κρουα­ζιε­ρό­πλοια αφήνουν χιλιά­δες του­ρί­στες στη λεωφόρο Ράμπλας. Η πολυ­κο­σμία είναι τόση που ούτε να περ­πα­τή­σεις μπορείς ούτε να ψωνί­σεις στα σοκάκια της πόλης.

Ωστόσο, η Βαρ­κε­λώνη δεν έμεινε με δεμένα χέρια: τα τελευ­ταία χρόνια προ­σπα­θεί να βελ­τιώ­σει τη συμπε­ρι­φορά των του­ρι­στών. Ετσι, επι­βάλ­λει πρό­στιμα σε αυτούς που κυκλο­φο­ρούν με τα μαγιό τους.

Η νυν δήμαρ­χος, Αντα Κολάου, εντα­τι­κο­ποί­ησε τις δράσεις. Η τοπική κυβέρ­νηση απα­γό­ρευσε την ανέ­γερση νέων ξενο­δο­χείων στο κέντρο της πόλης και απο­τρέ­πει την αντι­κα­τά­στασή τους όταν τα παλιά κλεί­νουν. Επίσης, έγινε πιο δύσκολο τα πλοία να πάρουν άδεια για να δέσουν. Και άλλα περιο­ρι­στικά μέτρα έχουν τεθεί σε εφαρ­μογή. Ομάδες του­ρι­στών μπορούν να επι­σκέ­πτο­νται την αγορά Μπο­κε­ρία μόνο σε συγκε­κρι­μέ­νες ώρες και η δημο­τική αρχή πρό­κει­ται να λάβει και άλλα μέτρα, ώστε να δια­σφα­λί­σει ότι οι ντόπιοι θα ζουν σε μια βιώσιμη πόλη.

Αλλο παρά­δειγμα είναι το Ντου­μπρόβ­νικ, που γνώρισε μεγάλη δημο­φι­λία από τη στιγμή που το μεσαιω­νικό του κέντρο φιλο­ξέ­νησε τα γυρί­σματα του «Game of Thrones». Κι πάλι η πόλη δεν έμεινε με τα χέρια δεμένα. Αντι­μέ­τωπη με την ειρη­νική εισβολή, περιό­ρισε τους καθη­με­ρι­νούς επι­σκέ­πτες σε 8.000 και ο σημε­ρι­νός δήμαρ­χος προ­σπα­θεί να τους μειώσει ακόμα περισ­σό­τερο.

Το Αμστερ­νταμ δέχθηκε έξι εκα­τομ­μύ­ρια επι­σκέ­πτες το 2016. Η ολλαν­δική πόλη έχει επι­βά­λει πρό­στιμα για κακή συμπε­ρι­φορά, ενώ προ­σπα­θεί να προ­σελ­κύ­σει επι­σκέ­πτες σε λιγό­τερο δημο­φι­λείς περιο­χές όπως το Ζάντ­βουρτ, μία παρά­κτια πόλη περίπου 25 χιλιό­με­τρα από το κέντρο της πρω­τεύ­ου­σας. Επίσης, αύξησε τον του­ρι­στικό φόρο σε 6% και προ­στέ­θηκε στις πόλεις και τις χώρες που προ­σπα­θούν να μειώ­σουν την του­ρι­στική προ­σέ­λευση μέσα από τη φορο­λο­γία. Ωστόσο, δεν είναι όλες οι πόλεις της Ευρώπης εξίσου έτοιμες να ακο­λου­θή­σουν τον δρόμο της φορο­λό­γη­σης προ­κει­μέ­νου να απο­τρέ­ψουν την του­ρι­στική εισβολή. Η Νορ­βη­γία, παρα­δείγ­μα­τος χάρη, είπε «όχι» στην υψη­λό­τερη φορο­λό­γηση.

Μήνυμα προς τους του­ρί­στες στο Αμστερ­νταμ.

Τα σπίτια της Airbnb

Είναι λογικό ότι η εισροή χρη­μά­των αμβλύ­νει κάπως τις οργι­σμέ­νες αντι­δρά­σεις των μόνιμων κατοί­κων. Η έλευση της Airbnb δημιούρ­γησε μία ροή εισο­δή­μα­τος για τους κατοί­κους των κέντρων των πόλεων που έχουν δια­με­ρί­σματα προς ενοι­κί­αση.

Η εται­ρεία θεωρεί ότι απο­τε­λεί απά­ντηση στις ανάγκες του μαζικού του­ρι­σμού και πως δεν τον προ­κα­λεί. Πολύ συχνά επεν­δυ­τές αγο­ρά­ζουν ακίνητα στις επι­θυ­μη­τές περιο­χές και τα μετα­τρέ­πουν σε του­ρι­στικά, δημιουρ­γώ­ντας ωστόσο με τον τρόπο αυτό οικι­στικά προ­βλή­ματα και ανε­βά­ζο­ντας τις τιμές.

Ωστόσο, μία ακόμα φορά πολλές πόλεις αντέ­δρα­σαν. Η Κοπεγ­χάγη, παρα­δείγ­μα­τος χάρη, έχει περιο­ρί­σει τις ημέρες κατά τις οποίες οι ιδιο­κτή­τες μπορούν να νοι­κιά­σουν την κατοι­κία τους. Η Βαρ­κε­λώνη έβαλε κατά της επι­χεί­ρη­σης Airbnb, εξα­να­γκά­ζο­ντας την να μοι­ρα­στεί τα δεδο­μένα των ιδιο­κτη­τών και να αφαι­ρέ­σει τα δια­με­ρί­σματα που δεν δια­θέ­τουν άδεια.

Παντού στην Ευρώπη απο­τε­λεί πρό­βλημα η εξι­σορ­ρό­πηση των αναγκών των ντόπιων με τις απαι­τή­σεις των του­ρι­στών. Ιδιαί­τερα οξύ είναι το πρό­βλημα στη Βενετία, όπου εκα­τομ­μύ­ρια του­ρί­στες συρ­ρέ­ουν στα στενά της σοκάκια. Προς το παρόν η τοπική κυβέρ­νηση έχει περιο­ρί­σει την ανοι­κο­δό­μηση νέων ξενο­δο­χείων και εστια­το­ρίων, ενώ ταυ­τό­χρονα δημιούρ­γησε και μία λωρίδα ταχείας κυκλο­φο­ρίας για τους ντό­πιους στις δημό­σιες συγκοι­νω­νίες. Επίσης έχει λάβει μέτρα για να απο­τρέ­πει τους του­ρί­στες από το να κάθο­νται στα μνημεία, να πηδούν μέσα στα κανάλια και να συμπε­ρι­φέ­ρο­νται με άσεμνο τρόπο.

Ωστόσο και οι πολλοί περιο­ρι­σμοί κιν­δυ­νεύ­ουν να στε­ρή­σουν από τους ντό­πιους το του­ρι­στικό συνάλ­λαγμα. Στη Βενετία οι κατα­στη­μα­τάρ­χες ενα­ντιώ­θη­καν σε πρόταση να μπει εισι­τή­ριο στην πλατεία Αγίου Μάρκου, ενώ ευαί­σθητο ζήτημα παρα­μέ­νει και η απο­τροπή των μεγάλων κρουα­ζιε­ρό­πλοιων από το να δένουν στην (πάλαι ποτέ) Γαλη­νο­τάτη. Πολλά κέντρα πόλεων κιν­δυ­νεύ­ουν να μείνουν χωρίς ντό­πιους, καθώς παντού έχουν τοπο­θε­τη­θεί πάγκοι που πωλούν του­ρι­στικά ανα­μνη­στικά. Τα κατα­στή­ματα και τα γραφεία κλεί­νουν.

Οταν οι ντόπιοι φεύγουν και αντι­κα­θί­στα­νται από τους επι­σκέ­πτες, μέρος της γοη­τείας των ιστο­ρι­κών αστικών κέντρων χάνεται.

Πολλές οι αιτίες

Η του­ρι­στική αυτή έκρηξη οφεί­λε­ται σε πολλούς παρά­γο­ντες. Οι αερο­πο­ρι­κές εται­ρείες χαμηλού κόστους όπως είναι η Εasyjet, η Ryanair και η Vueling σημεί­ω­σαν θριαμ­βευ­τική επέ­κταση τη δεκα­ε­τία του 2000 και οι αντα­γω­νι­στι­κές τιμές των εισι­τη­ρίων που πωλούν οδή­γη­σαν σε αύξηση του επι­βα­τι­κού κοινού. Αλλά δεν είναι μόνο τα αερο­πλάνα που φταίνε για τον μαζικό του­ρι­σμό. Η βιο­μη­χα­νία των κρουα­ζιε­ρό­πλοιων σημεί­ωσε έκρηξη και αυξή­θηκε κατά 49%. Την ίδια στιγμή η έλευση της δημο­φι­λούς πλατ­φόρ­μας Airbnb, η οποία εμφα­νί­στηκε το 2008, κατέ­στησε φθη­νό­τε­ρες τις τιμές δια­μο­νής, δίνο­ντας την ευκαι­ρία σε εκα­τομ­μύ­ρια ανθρώ­πους να ταξι­δέ­ψουν χωρίς να χρειά­ζε­ται να ξοδέ­ψουν μία περιου­σία. Επίσης, η οικο­νο­μική ανά­πτυξη σε χώρες όπως η Κίνα και η Ινδία «πλημ­μύ­ρισε» τη γη με ταξιδιώ-τες. Ακόμα και η κλι­μα­τική αλλαγή φαί­νε­ται να δια­δρα­μά­τισε κάποιο ρόλο, καθώς τα καλο­καί­ρια επι­μη­κύ­νο­νται αλλά και τόποι όπου δεν υπήρχε πριν πρό­σβαση ανοί­γουν.

Πηγή: Καθη­με­ρινή