Το Συμιακό Θέατρο μετρά 33 χρόνια ζωής κι επιτυχημένης πορείας!

Συ­νέ­ντευ­ξη

στη Μαίρη Φώτη

Το Συ­μια­κό Θέ­α­τρο, μετρά 33 χρό­νια ζωής και επι­τυ­χη­μέ­νης πο­ρεί­ας. Η φήμη του ξε­περ­νά τα στενά δω­δε­κα­νη­σια­κά όρια χάρις στην αυ­θε­ντι­κό­τη­τά του αλλά και στη δια­τή­ρη­ση του γλωσ­σι­κού ιδιώ­μα­τος της Σύμης που προ­σο­μοιά­ζει στην «αρι­στο­φά­νεια γλώσ­σα» και το κα­θι­στά μο­να­δι­κό.

Η ψυχή του Συ­μια­κού Θε­ά­τρου, ο Μα­νώ­λης Αντω­νό­γλου – και όχι Αντώ­νο­γλου – ή αλ­λιώς το «Μα­νω­λά­κι της Σού­λας», κα­τα­ξιω­μέ­νος συγ­γρα­φέ­ας, ηθο­ποιός και σκη­νο­θέ­της, μιλά σή­με­ρα στην «δη­μο­κρα­τι­κή», για την πο­ρεία των 33 ετών και το επί­τευγ­μα ενός πε­ρι­φε­ρεια­κού θιά­σου που απο­τε­λεί­ται από ερα­σι­τέ­χνες μεν, πα­θια­σμέ­νους δε ηθο­ποιούς, να απο­τε­λεί ση­μείο ανα­φο­ράς στα πο­λι­τι­στι­κά δρώ­με­να της Δω­δε­κα­νή­σου αλλά και να κα­τα­κτή­σει τη δική του ξε­χω­ρι­στή θέση ανά­με­σα στους θε­α­τρό­φι­λους ανά την Ελ­λά­δα.

Μέσα από την συ­νέ­ντευ­ξη, ξε­πη­δούν μνή­μες και πα­ρα­τί­θε­νται ει­κό­νες μιας άλλης Σύμης, αλλά κα­τα­γρά­φο­νται και οι προ­σπά­θειες του σή­με­ρα, για να κρα­τη­θεί ζω­ντα­νή η πα­ρά­δο­ση και ο πο­λι­τι­στι­κός πλού­τος ενός νη­σιού που έχει γρά­ψει τη δική του ιστο­ρία.

• Το Συ­μια­κό Θέ­α­τρο, έχει μια πα­ρου­σία στα πο­λι­τι­στι­κά δρώ­με­να, άνω των 30 ετών, και μια στα­θε­ρή ανο­δι­κή πο­ρεία. Θα έλεγε κα­νείς ότι πρό­κει­ται για επί­τευγ­μα, ενός πε­ρι­φε­ρεια­κού θε­ά­τρου με ερα­σι­τέ­χνες ηθο­ποιούς.

Το Συ­μια­κό Θέ­α­τρο μετρά 33 χρό­νια ζωής. Ξε­κί­νη­σε 1985 με έδρα τη Ρόδο, μέσα από τον Σύλ­λο­γο Συ­μια­κών Ρόδου «ο Γλαύ­κος» που ξε­κί­νη­σε τη λει­τουρ­γία του το 1983. Το πρώτο μου ολο­κλη­ρω­μέ­νο έργο ήταν η ανα­πα­ρά­στα­ση του Συ­μια­κού Γάμου, όταν ήμουν τε­ταρ­το­ε­τής φοι­τη­τής το 1980, στο Δη­μο­τι­κό Θέ­α­τρο του Πει­ραιά, μέσα από τον Σύλ­λο­γο Συ­μια­κών Νέων, «Ο Νη­ρέ­ας».

• Τότε λοι­πόν, ξε­κι­νά η δική σας εμπλο­κή.

Ναι, τότε ξε­κι­νά η ενα­σχό­λη­σή μου με το Θέ­α­τρο. Ομως με την πα­ρα­δο­σια­κή μου­σι­κή και τον πα­ρα­δο­σια­κό χορό, ξε­κι­νά από τα παι­δι­κά μου χρό­νια, διότι προ­έρ­χο­μαι από μια οι­κο­γέ­νεια γλεν­τζέ­δων, με αρ­χη­γό την μάνα μου και την οι­κο­γέ­νειά της που δεν έλει­παν ούτε από τα γλέ­ντια ούτε από τα πα­νη­γύ­ρια αλλά πρω­το­στα­τού­σαν ακόμα και τις απο­κριές μέσα από τις Κα­μου­ζέ­λες. Είχα πολλά βιώ­μα­τα… Ο πα­τέ­ρας μου, μέχρι που πέ­θα­νε ήταν ο «Νι­κή­τας της Σού­λας», κι εγώ παρ’ ό,τι έχω δια­γρά­ψει μια πο­ρεία στον πο­λι­τι­σμό γε­νι­κά της Σύμης, εξα­κο­λου­θώ να είμαι – και με κα­μά­ρι μου το λέω – ο «Μα­νώ­λης της Σού­λας», και για αρ­κε­τούς Συ­μια­κούς είμαι το «Μα­νω­λά­κι της Σού­λας».

• Πέρα από τα οι­κο­γε­νεια­κά βιώ­μα­τα ωστό­σο, εσείς εξε­λι­χθή­κα­τε σε συγ­γρα­φέα, σκη­νο­θέ­τη, ηθο­ποιό και μά­λι­στα με με­γά­λη επι­τυ­χία. Η φήμη του Συ­μια­κού Θε­ά­τρου έχει ξε­πε­ρά­σει τα στενά όρια της Δω­δε­κα­νή­σου. Όλα αυτά, πώς προ­έ­κυ­ψαν;

Το 1989, ήταν το με­γά­λο άλμα, όταν ανέ­βη­κε η «Λυ­σι­στρά­τη» του Συ­μια­κού Θε­ά­τρου. Το Δη­μο­τι­κό Θέ­α­τρο Ρόδου, ανέ­βα­ζε τότε την πα­ρά­στα­ση «Ο άν­θρω­πος και τα όπλα» του Shaw George Bernard, σε σκη­νο­θε­σία του Γιώρ­γου Ρε­μούν­δου. Πα­ράλ­λη­λα, το Συ­μια­κό Θέ­α­τρο, ανέ­βα­ζε μια ηθο­γρα­φία δική μου, την «Σα­σέ­ρα». Η ομάδα των συ­ντε­λε­στών του Δη­μο­τι­κού Θε­ά­τρου, που τότε ήταν ο Ρε­μούν­δος, ο Σδού­γκος, ο Τάσος ο Κα­ρα­κα­τσά­νης, έτυχε να περ­νούν έξω από το Εθνι­κό Θέ­α­τρο, είδαν την κο­σμο­πλημ­μύ­ρα και ζή­τη­σαν να μπουν μέσα. Στο διά­λειμ­μα του έργου, έγινε η πρό­τα­ση από τον Γιώρ­γο Ρε­μούν­δο, το Συ­μια­κό Θέ­α­τρο να συ­μπρά­ξει με το Δη­μο­τι­κό Θέ­α­τρο της Ρόδου και να ανε­βά­σου­με μια αρ­χαία τρα­γω­δία. Η πρό­τα­ση ήταν για «Αντι­γό­νη», όμως του εξη­γή­σα­με ότι το συ­μια­κό ιδί­ω­μα προ­σφέ­ρε­ται πε­ρισ­σό­τε­ρο για κω­μω­δία και προ­τι­μή­θη­κε η «Λυ­σι­στρά­τη», μέσα από την οποία ανα­δεί­χθη­κε η ιστο­ρία της Σύμης, με την μη­τριαρ­χία. Οι άντρες ήταν ναυ­τι­κοί, δύτες, σπογ­γα­λιείς, έλει­παν για με­γά­λο διά­στη­μα. Η γυ­ναί­κα ήταν αυτή που κρα­τού­σε τα ηνία στο σπίτι, κι αν η μάνα ήταν καλή, η οι­κο­γέ­νεια δη­μιουρ­γού­σε. Κι έτσι βγήκε η «Λυ­σι­στρά­τη» και μπορώ να πω ότι το σόι μου είχε αρ­κε­τές «Λυ­σι­στρά­τες»!

• Η προ­σαρ­μο­γή στην συ­μια­κή διά­λε­κτο, πώς προ­έ­κυ­ψε;

Οταν ανέ­βη­κε η «Λυ­σι­στρά­τη», κυ­ριαρ­χού­σε το πο­ντια­κό θέ­α­τρο και το κυ­πρια­κό, που ανέ­βα­ζαν έργα στα γλωσ­σι­κά τους ιδιώ­μα­τα και θέ­λα­με κι εμείς να προ­βά­λου­με την συ­μια­κή διά­λε­κτο. Μά­λι­στα, με έκ­πλη­ξη δια­βά­σα­με την κρι­τι­κή τότε του Κώστα Γε­ωρ­γου­σό­που­λου, τον Οκτώ­βριο του 1989, να ανα­φέ­ρε­ται στην πα­ρά­στα­ση του Συ­μια­κού Θε­ά­τρου στον Λυ­κα­βητ­τό σαν μια από τις κα­λύ­τε­ρες που είχαν ανέ­βει ποτέ, να εξυ­μνεί την προ­σαρ­μο­γή στο ιδί­ω­μα, το παί­ξι­μο των ηθο­ποιών, την μου­σι­κή, τα κο­στού­μια, τις χο­ρο­γρα­φί­ες… Και βέ­βαια είχε δη­λώ­σει πε­πει­σμέ­νος ότι το έργο αυτό, ήταν ανώ­τε­ρο από 100 επαγ­γελ­μα­τι­κές πα­ρα­στά­σεις. Και μά­λι­στα τώρα, που κάνω μια συρ­ρα­φή κει­μέ­νων για το και­νού­ριο μας έργο με τίτλο «Και τα με­τα­ξω­τά βρα­κιά πο­δό­ξα σκέλη θέ­λουν», ξε­κι­νά με ένα από­σπα­σμα από τις «Εκ­κλη­σιά­ζου­σες», και με ρω­τού­σαν τα παι­διά του Συ­μια­κού Θε­ά­τρου πώς αυτό «δένει» με όλα τα υπό­λοι­πα, και όντως «δένει». Γιατί γύρω στα 1890 οι γυ­ναί­κες της Σύμης δια­δη­λώ­νουν ενα­ντί­ον του πασά της Ρόδου για υπερ­βο­λι­κή φο­ρο­λο­γία. Το 1919 οι γυ­ναί­κες πρω­το­στα­τούν και δια­δη­λώ­νουν για την εν­σω­μά­τω­ση, ήταν τότε το αι­μα­τη­ρό Πάσχα του ’19. Γυ­ναί­κες δια­δη­λώ­νουν και ρί­χνουν στη θά­λασ­σα, δύο Ιτα­λούς Κα­ρα­μπι­νιέ­ρους κι ανα­φέ­ρω και ονο­μα­στι­κά το Αση­με­νιώ του Μανιά και την Αννα του Γε­ώρ­γιου, δύο γυ­ναί­κες που πρω­το­στά­τη­σαν πραγ­μα­τι­κά. Μετά τα επό­με­να χρό­νια της απε­λευ­θέ­ρω­σης, πάλι γυ­ναί­κες δια­δη­λώ­νουν ενα­ντί­ον αι­ρε­τών δη­μο­γε­ρό­ντων…

• Δυ­να­μι­κές πα­ρου­σί­ες οι γυ­ναί­κες της Σύμης.

Ναι. Κά­ποιους αιώ­νες πιο μπρο­στά, οι γυ­ναί­κες πρω­το­στα­τούν και βγά­ζουν τους δι­κούς των νό­μους περί κοι­νο­κτη­μο­σύ­νης κλπ. Γι­΄αυ­τό τους εξηγώ πως «δένει». Η γλώσ­σα η συ­μια­κιά, είναι αρι­στο­φά­νεια γλώσ­σα, τολ­μη­ρή μεν…

• Γι­΄αυ­τό σας βγαί­νει τόσο εύ­κο­λα;

Μου βγαί­νει πολύ εύ­κο­λα.

• Θε­μα­το­λο­γία από πού αντλεί­τε;

Αρ­κε­τά πράγ­μα­τα είναι βιώ­μα­τα. Δεν είναι τυ­χαίο ότι σε εκεί­νον τον τόπο τότε, υπήρ­χαν οι κα­λύ­τε­ρες ορ­χή­στρες. Στο 1912 ο πλη­θυ­σμός της Σύμης, ξε­περ­νού­σε τις 30.000. Ηταν η 20ή με­γα­λύ­τε­ρη σε πλη­θυ­σμό πόλη της Ελ­λά­δας. Υπήρ­χε με­γά­λος πλού­τος. Με την ευ­και­ρία, θα ήθελα να πω ότι προ­χω­ρά­με σε κά­ποιες εκ­δό­σεις, όχι των δικών μου βι­βλί­ων – αυτά θα εκ­δο­θούν αφού πάρω το εφά­παξ και θα κα­λύ­ψω εξο­λο­κλή­ρου τα έξοδα από δικά μου χρή­μα­τα. Θα εκ­δώ­σου­με το βι­βλίο του αεί­μνη­στου Κώστα Φαρ­μα­κί­δη, ο οποί­ος έχει κάνει μια πλή­ρως εμπε­ρι­στα­τω­μέ­νη δου­λειά που αφορά στα κο­στού­μια και στα κο­σμή­μα­τα της Συ­μια­κιάς γυ­ναί­κας αλλά και στα αντρι­κά κο­στού­μια. Μέσα από τον Σύλ­λο­γο έχει δη­μιουρ­γη­θεί μια με­γά­λη ομάδα, από πα­νε­πι­στη­μια­κούς, από ερευ­νη­τές, και ερ­γα­ζό­μα­στε πάνω στη δου­λειά του Κώστα του Φαρ­μα­κί­δη. Ευ­τυ­χώς υπάρ­χουν τα αυ­θε­ντι­κά κομ­μά­τια των πα­ρα­δο­σια­κών φο­ρε­σιών και τα αυ­θε­ντι­κά κο­σμή­μα­τα από τη Συλ­λο­γή τη δική του, και από άλλες συλ­λο­γές, τα οποία είναι έτοι­μα για να γί­νουν οι φω­το­γρα­φή­σεις. Αυτός ο πλού­τος θα πρέ­πει να δια­σω­θεί γιατί είναι η πα­ρά­δο­σή μας. Υπάρ­χει κα­ταρ­χήν η μο­να­δι­κή βέρ­γω­ση της συ­μια­κιάς αρ­χο­ντι­κής φο­ρε­σιάς. Η Συ­μια­κά στο κε­φά­λι της φο­ρού­σε στέμ­μα και μέσα από προι­κο­σύμ­φω­να, μέσα από αφη­γή­σεις αλλά και μέσα από την πα­ρά­δο­ση, προ­κύ­πτει ότι όταν ένα σπίτι στην καλή στρά­τα στοί­χι­ζε γύρω στα 100 γρό­σια και ένα αρ­χο­ντι­κό στο λι­μά­νι έφτα­νε στα 180 γρό­σια, η βέρ­γω­ση της συ­μια­κιάς φο­ρε­σιάς – που είναι μο­να­δι­κή και δε­νέ­χει καμία σχέση με άλλα κο­σμή­μα­τα άλλων πε­ριο­χών της χώρας- στοί­χι­ζε γύρω στα 280 γρό­σια! Αυτό εξη­γεί­ται, αν λά­βου­με υπόψη ότι ήταν κα­το­χή και ο Συ­μια­κός επέν­δυε τα χρή­μα­τά του με πολ­λούς τρό­πους. Τη βέρ­γω­ση την έπαιρ­νε ανά πάσα στιγ­μή κι έφευ­γε, γι αυτό στα δύ­σκο­λα χρό­νια της κα­το­χής, οι Συ­μια­κοί έδω­σαν στα χυ­τή­ρια τις βερ­γώ­σεις και σή­με­ρα στέ­κει μόνο μια, όπως κα­τα­γρά­φε­ται και μέσα στο βι­βλίο του Κώστα Φαρ­μα­κί­δη, την οποία έχου­με εμείς στον Σύλ­λο­γο υπό μορφή χρη­σι­δα­νεί­ου. Προ­χω­ρά­με σε ένα αντί­γρα­φό της, το οποίο μόλις ολο­κλη­ρω­θεί – θα κο­στί­σει αρ­κε­τά χρή­μα­τα για τον Σύλ­λο­γο- θα δοθεί στο Μου­σείο της Σύμης για να μπο­ρούν να δουν οι νε­ό­τε­ρες γε­νιές τον πλού­το που πέ­ρα­σε από τα νησί.

• Μία και μο­να­δι­κή βέρ­γω­ση σώ­ζε­ται δη­λα­δή σή­με­ρα;

Ναι, ακρι­βώς. Η βέρ­γω­ση έμπαι­νε μόνο στην αρ­χο­ντι­κή φο­ρε­σιά της Σύμης. Να πω ότι, πηγή μου είναι ο Κώ­στας ο Φαρ­μα­κί­δης τον οποί­ον είχα τη χαρά πριν να πε­θά­νει να έχω επι­σκε­φθεί, σε μια εκ­δή­λω­ση προς τιμήν του και τότε τον βο­ή­θη­σα να στή­σου­με μαζί την βέρ­γω­ση, και μου είχε πει: «Κι εγώ Μα­νώ­λη μου τα πήρα από τους Χα­βια­ρά­δες, τώρα τα αφήνω στα δικά σου τα χέρια». Και είναι με­γά­λη πα­ρα­κα­τα­θή­κη, γι αυτό έχου­με πέσει με τα μού­τρα κι εγώ και τα δύο κο­ρί­τσια του, για να προ­χω­ρή­σει αυτή η δου­λειά, γιατί αξί­ζει.

• Στο Συ­μια­κό Θέ­α­τρο κύριε Αντώ­νο­γλου, συμ­με­τέ­χουν μόνο Συ­μια­κοί;

Να κάνω μια διόρ­θω­ση, το επί­θε­το είναι Αντω­νό­γλου! Το λέω, διότι πρέ­πει κά­ποια στιγ­μή να γίνει απο­κα­τά­στα­ση, μας απο­κα­λούν Αντώ­νο­γλου αλλά αυτό το επί­θε­το δεν υπάρ­χει στη Σύμη. Λε­γό­μα­στε Αντω­νό­γλου.

• Ξα­να­συ­στη­νό­μα­στε λοι­πόν σή­με­ρα!

Ναι, όλοι με απο­κα­λούν Αντώ­νο­γλου οπότε ας ξα­να­συ­στη­θού­με.

• Στο Συ­μια­κό Θέ­α­τρο, λοι­πόν, είναι όλοι Συ­μια­κοί;

Ναι. Κατά και­ρούς όμως συ­νερ­γα­ζό­μα­στε και με άλλα παι­διά, όπως για πα­ρά­δειγ­μα στην πα­ρά­στα­ση «Συ­μια­κό κι Αρ­χαγ­γε­λί­τη». Στο κομ­μά­τι που αφορά τις «Εκ­κλη­σιά­ζου­σες», στην νέα πα­ρά­στα­ση, ο Γιώρ­γος ο Γέ­ρο­ντας ερ­μη­νεύ­ει τον ρόλο του νε­α­ρού που πάει να κάνει έρωτα και τον πλα­κώ­νουν μετά οι γριές που έρ­χο­νται, γιατί παίρ­νουν το προ­νό­μιο αυτό από το νόμο που έχουν βγά­λει, μι­λά­ει αρ­χαγ­γε­λί­τι­κα.

• Πόσα άτομα έχουν πε­ρά­σει όλα αυτά τα χρό­νια από το συ­μια­κό θέ­α­τρο;

Εκα­το­ντά­δες.

• Ολοι ερα­σι­τέ­χνες;

Κα­νέ­νας δεν είναι επαγ­γελ­μα­τί­ας. Κατά και­ρούς έχου­με συ­νερ­γα­στεί με κο­ρυ­φαί­ους επαγ­γελ­μα­τί­ες συ­ντε­λε­στές, αλλά τα παι­διά –τους λέω παι­διά διότι έχου­με με­γα­λώ­σει μέσα στο συ­μια­κό θέ­α­τρο- έχουν απο­κτή­σει επαγ­γελ­μα­τι­κή συ­νεί­δη­ση και το κάθε τι το κά­νουν με αγάπη για τον τόπο που υπη­ρε­τούν είτε αυτός είναι η Σύμη, είτε η Ρόδος. Αυτός είναι ο μο­να­δι­κός μας σκο­πός και ο μο­να­δι­κός μας στό­χος, δεν υπάρ­χουν άλλες φι­λο­δο­ξί­ες, ούτε συμ­φέ­ρο­ντα, ούτε κο­λα­κεί­ες, ούτε υπάρ­χει εγω­ι­σμός, ο μόνος εγω­ι­σμός που έχου­με είναι να δούμε το νησί μας να ανε­βαί­νει, τί­πο­τα άλλο. Λει­τουρ­γού­με με το «εμείς» και όχι με το «εγώ». Όλα στο θέ­α­τρο γί­νο­νται ομα­δι­κά και θεωρώ ότι αυτό είναι το κλει­δί της επι­τυ­χί­ας.

• Πότε θα δούμε την νέα πα­ρά­στα­ση;

Στις 29, 30 και 31 Ιου­λί­ου και 1 Αυ­γού­στου στη Ρόδο, στην Τάφρο, και στις 11 Αυ­γού­στου στη Σύμη. Στην Σύμη παί­ζου­με πά­ντο­τε το τε­λευ­ταίο Σάβ­βα­το πριν της Πα­να­γιάς. Προη­γή­θη­κε βέ­βαια η πα­ρά­στα­ση «Συ­μια­κό κι Αρ­χαγ­γε­λί­τη…», μπήκε εμ­βό­λι­μα, διότι έπρε­πε να βοη­θη­θεί κά­ποιος συ­μπα­τριώ­της μας. Οι πα­ρα­στά­σεις πήγαν πολύ καλά –υπό την αι­γί­δα πάντα της Ομο­σπον­δί­ας Πα­ροι­κια­κών Συλ­λό­γων Δω­δε­κα­νή­σου με μπρο­στά­ρη τον Νίκο Κων­στα­ντι­νί­δη – και πρέ­πει να πω ότι δού­λε­ψαν πολύ σκλη­ρά και οι Συ­μια­κοί και οι Αρ­χαγ­γε­λί­τες για να βγει αυτό το έργο, και βέ­βαια εδώ φά­νη­κε και η ευαι­σθη­σία του κό­σμου, που ναι μεν απο­ζη­μιώ­θη­κε και με το πα­ρα­πά­νω με την πα­ρά­στα­ση που είδε αλλά βγά­λα­με ένα αρ­κε­τά ση­μα­ντι­κό ποσό που δια­τέ­θη­κε στον νεαρό συ­μπο­λί­τη μας ο οποί­ος έχει ανά­γκη. Πάντα οι αδύ­να­μοι συ­μπο­λί­τες μας έχουν προ­τε­ραιό­τη­τα, είχε πρό­κει­ται για ζη­τή­μα­τα υγεί­ας, είτε για οι­κο­νο­μι­κά θέ­μα­τα είτε για φοι­τη­τές που αξί­ζει να τους ενι­σχύ­σεις.

• Η κοι­νω­νι­κή διά­στα­ση, είναι επί­σης μια αξιο­ση­μεί­ω­τη πτυχή του Συ­μια­κού Θε­ά­τρου.

Σε αυτήν εντάσ­σε­ται και το «Συ­μια­κό Σπίτι» που λει­τουρ­γεί ως λα­ο­γρα­φι­κό μου­σείο σε μια πε­ριο­χή με αρ­κε­τά προ­βλή­μα­τα, στην Ανά­λη­ψη. Το κτή­ριο αγο­ρά­στη­κε από τον Σύλ­λο­γο και εξο­πλί­στη­κε και με πολ­λές δω­ρε­ές, που εξα­κο­λου­θούν μας γί­νο­νται αλλά και με χρή­μα­τα του Συ­μια­κού Θε­ά­τρου. Εκτί­θε­νται μο­να­δι­κά αντι­κεί­με­να που αξί­ζει τον κόπο να δει κα­νείς. Ευ­ελ­πι­στού­με και πι­στεύ­ου­με ότι κά­ποια στιγ­μή αυτό θα επε­κτα­θεί, θα με­γα­λώ­σει και θα δη­μιουρ­γη­θεί στην πε­ριο­χή μας, κάτι αντί­στοι­χο με το «Μου­σείο Μπε­νά­κη».

• Κλεί­νο­ντας, όταν σκέ­φτε­στε το Συ­μια­κό Θέ­α­τρο, τι είναι αυτό που θέ­λε­τε να επι­τύ­χε­τε;

Να δια­σω­θούν αυτά που χά­θη­καν από τη Σύμη και πε­ρισ­σό­τε­ρο απ΄ό­λα η δια­τή­ρη­ση του ιδιώ­μα­τος το οποίο κα­θη­με­ρι­νά δέ­χε­ται επι­δρά­σεις που το αλ­λοιώ­νουν. Μας βοη­θούν ση­μα­ντι­κά τα νέα παι­διά κι αυτό είναι πολύ καλό, διότι στους νέους αν­θρώ­πους πρέ­πει να πα­ρα­δί­δου­με κι εκεί­νοι να γί­νο­νται μπρο­στά­ρη­δες για να μπο­ρέ­σει να υπάρ­ξει και συ­νέ­χεια. Δια­φο­ρε­τι­κά στα­μα­τά και η πα­ρά­δο­ση.