Νομιμοποίηση (υπό όρους) αυθαιρέτων σε δάση και πάνω στο… κύμα

Δύο νομικά «τείχη» υπήρχαν ως σήμερα για την υπε­ρά­σπιση δασών και αιγια­λού έναντι της αυθαί­ρε­της δόμησης. Και τα είχε… θεμε­λιώ­σει με σαφή­νεια σε απο­φά­σεις του το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας (ΣτΕ), ερμη­νεύ­ο­ντας το Σύνταγμα. Κανένα αυθαί­ρετο δεν μπορεί να τακτο­ποι­η­θεί αν έχει χτιστεί μέσα σε δασικές εκτά­σεις ή στον αιγιαλό. Και τα δύο όμως τείνουν πλέον να καταρ­ρεύ­σουν.

Η νομο­πα­ρα­σκευα­στική επι­τροπή που έχει συστή­σει το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας (ΥΠΕΝ) για να εξε­τά­σει τον τρόπο νομι­μο­ποί­η­σης των οικι­σμών αυθαι­ρέ­των που έχουν «φυτρώ­σει» στα δάση (των λεγό­με­νων «οικι­στι­κών πυκνώ­σεων») προ­σπα­θεί να ισορ­ρο­πή­σει σε… τεντω­μένο σκοινί. Ακόμη δεν έχει κατα­φέ­ρει να λύσει τον «γόρδιο δεσμό» ώστε να προ­χω­ρή­σει, χωρίς μπουλ­ντόζα, η τακτο­ποί­ηση των δασικών αυθαι­ρέ­των (άλλωστε έρχο­νται και εκλογές), ξεπερ­νώ­ντας ταυ­τό­χρονα και τον «σκόπελο» του ΣτΕ, καθώς με το Σύνταγμα καθί­στα­ται σαφές ότι τα δάση που κατα­στρέ­φο­νται δεν χάνουν τον δασικό τους χαρα­κτήρα.

Και δεν είναι λίγες οι δασικές εκτά­σεις που τσι­με­ντώ­θη­καν στο πέρασμα των χρόνων. Σύμφωνα με τα τελευ­ταία επε­ξερ­γα­σμένα στοι­χεία (Μάιος 2018) της εται­ρείας Ελλη­νικό Κτη­μα­το­λό­γιο, 282.000 στρέμ­ματα κατα­λαμ­βά­νουν τα αυθαί­ρετα χωριά στα ελλη­νικά δάση. Αυτό κατα­γρά­φε­ται στους δασι­κούς χάρτες που έχουν μέχρι στιγμής κυρωθεί ή αναρ­τη­θεί και αφορούν το 50% της έκτασης της χώρας. Τα νέα δεδο­μένα έρχο­νται να επι­βε­βαιώ­σουν την εκτί­μηση του τέως ανα­πλη­ρωτή υπουρ­γού Περι­βάλ­λο­ντος κ. Γιάννη Τσιρώνη (είχε θεσπί­σει τη ρύθμιση για τις πυκνώ­σεις) για περίπου 700.000 στρέμ­ματα αυθαί­ρε­των δασικών οικι­σμών ανά την Ελλάδα.

Στην Αττική, σύμφωνα με το Κτη­μα­το­λό­γιο και με βάση τα στοι­χεία που έχουν δώσει 55 δήμοι (από τους 66 συνο­λικά), οι πυκνώ­σεις κατα­λαμ­βά­νουν 105.125 στρέμ­ματα, με τις περισ­σό­τε­ρες να βρί­σκο­νται σε Μέγαρα, Μαρα­θώνα, Κρωπία και Ωρωπό, Μαρ­κό­πουλο, Σαλα­μίνα, Ραφήνα – Πικέρμι, Σπάτα – Αρτέ­μιδα, Φυλή, Ασπρό­πυργο, Μάνδρα – Ειδυλ­λία.

Στη Θεσ­σα­λο­νίκη τα αυθαί­ρετα δασικά χωριά απλώ­νο­νται σε 19.050 στρέμ­ματα (σε πέντε από τους 13 δήμους όπου έχουν αναρ­τη­θεί χάρτες) και στη Χαλ­κι­δική σε 19.465 στρέμ­ματα (κυρίως στους δήμους Σιθω­νίας και Προ­πο­ντί­δας). Πλού­σιοι σε πυκνώ­σεις είναι και άλλοι δήμοι, όπως Λου­τρα­κίου – Περα­χώ­ρας – Αγίων Θεο­δώ­ρων (35.600 στρέμ­ματα), Λιβα­δειάς (8.023 στρέμ­ματα), Πύλης Τρι­κά­λων (4.232 στρέμ­ματα) κ.λπ.

Ενδια­φέ­ρον ωστόσο παρου­σιά­ζουν και ορι­σμέ­νες άλλες περιο­χές, όπως τα Κεντρικά Τζου­μέρκα, όπου εμφα­νί­ζο­νται οικι­στι­κές πυκνώ­σεις σε έκταση 41.095 στρεμ­μά­των. Ή η Γαύδος, στην οποία δεν κατα­γρά­φο­νται περιο­χές εντός εγκε­κρι­μέ­νων ορίων πόλεων ή οικι­σμών, παρά μόνο 64 στρέμ­ματα οικι­σμών με σχέδια που στε­ρού­νται νόμιμης ισχύος, αλλά και 934 στρέμ­ματα οικι­στι­κών πυκνώ­σεων. Αξιο­ση­μεί­ωτο είναι επίσης το γεγονός ότι στην Κίμωλο οι εκτά­σεις εντός σχεδίου και οι πυκνώ­σεις έχουν παρό­μοια έκταση, 1.023 και 1.045 στρέμ­ματα αντί­στοιχα.

Το εντυ­πω­σιακό είναι ότι, συνο­λικά σε σύνολο 250 δήμων, περί τα 4 εκατ. στρέμ­ματα βρί­σκο­νται εντός ορίων πόλεων ή οικι­σμών, 2,1 εκατ. στρέμ­ματα σε περιο­χές με μη εγκε­κρι­μένα σχέδια και 282.000 στρέμ­ματα κατα­λαμ­βά­νουν οι αυθαί­ρε­τοι οικι­σμοί σε δάση.

Η νομο­πα­ρα­σκευα­στική επι­τροπή έχει κατα­λή­ξει σε κάποιες βασικές κατευ­θύν­σεις που πρέπει να έχει η ρύθμιση για τις πυκνώ­σεις. Οπως ανα­φέ­ρουν στο «Βήμα» στελέχη του ΥΠΕΝ, η σκέψη είναι να υπάρξει ένας… χρο­νι­κός δια­χω­ρι­σμός των παρά­νο­μων δασικών κτι­σμά­των.

Οσα ολο­κλη­ρώ­θη­καν πριν από τις 9.6.1975 (ημε­ρο­μη­νία έναρξης ισχύος του Συντάγ­μα­τος) θα εξαι­ρού­νται, υπό προ­ϋ­πο­θέ­σεις, ορι­στικά από την κατε­δά­φιση έναντι ενός τιμή­μα­τος το οποίο θα μπορεί να κατα­βάλ­λε­ται σε δόσεις. Για όσα ανε­γέρ­θη­καν αργό­τερα, η πρόταση που έχει τεθεί από τα μέλη της νομο­πα­ρα­σκευα­στι­κής επι­τρο­πής είναι να δοθεί παρά­ταση της δια­τή­ρη­σής τους για κάποια χρόνια, με την κατα­βολή ενός υψη­λό­τε­ρου τιμή­μα­τος. Με άλλα λόγια, για αυτά τα δασικά αυθαί­ρετα η σκέψη είναι να «μετα­τε­θεί» στο απώτερο μέλλον η επίλυση του ζητή­μα­τος.

Προ­κει­μέ­νου η ρύθμιση να μην αντι­με­τω­πί­σει συνταγ­μα­τικά εμπόδια, θα ανα­ζη­τη­θεί ένα είδος «δασικού ισο­ζυ­γίου». Δηλαδή, τα ποσά των προ­στί­μων θα δια­τί­θε­νται για την απο­κα­τά­σταση δασικών εκτά­σεων, για δασικά έργα, ανα­δα­σώ­σεις κ.λπ. Το αν η νομι­μο­ποί­ηση των αυθαι­ρέ­των στις πυκνώ­σεις θα γίνει με μετα­φορά συντε­λε­στή δόμησης, μέσω της Τρά­πε­ζας Γης, όπως ισχύει σήμερα για τα αυθαί­ρετα με μεγάλες παρα­βά­σεις, ακόμη δεν έχει απο­φα­σι­στεί. Αλλωστε, η Τράπεζα ακόμη δεν λει­τουρ­γεί, αν και θεσμο­θε­τή­θηκε το 2013.

Το υπουρ­γείο έχει πλέον μικρό χρονικό διά­στημα για να κατα­λή­ξει στο τελικό κείμενο της ρύθ­μι­σης, καθώς το Ανώτατο Ακυ­ρω­τικό Δικα­στή­ριο του έδωσε παρά­ταση ως το φθι­νό­πωρο για να ετοι­μά­σει το σχετικό σχέδιο νόμου. Το περα­σμένο καλο­καίρι το Ε’ Τμήμα του ΣτΕ είχε κρίνει αντι­συ­νταγ­μα­τική τη ρύθμιση για την οριο­θέ­τηση των οικι­στι­κών πυκνώ­σεων και την εξαί­ρεσή τους από τη δια­δι­κα­σία ανάρ­τη­σης των δασικών χαρτών, αλλά λόγω της σοβα­ρό­τη­τας της υπό­θε­σης είχε παρα­πέμ­ψει την υπόθεση στην Ολο­μέ­λεια. Η εκδί­καση, η οποία είχε οριστεί για τις 5 Μαΐου, τελικά ανα­βλή­θηκε για τις 10 Οκτω­βρίου.

Ο όρος των «οικι­στι­κών πυκνώ­σεων» εμφα­νί­στηκε για πρώτη φορά στον Ν. 4389/16, ο οποίος τρο­πο­ποιούσε τη δια­δι­κα­σία κατάρ­τι­σης των δασικών χαρτών. Σύμφωνα με αυτόν, οι δασικοί οικι­σμοί αυθαι­ρέ­των πρέπει να ορι­στούν από τους δήμους, προ­κει­μέ­νου να εξαι­ρε­θούν από τη δια­δι­κα­σία ανάρ­τη­σης των δασικών χαρτών και να εξε­τα­στούν σε μετα­γε­νέ­στερο χρόνο. Σύμφωνα με τον νομο­θέτη, ο δια­χω­ρι­σμός των πυκνώ­σεων έχει ως στόχο τον περιο­ρι­σμό του αριθμού των αντιρ­ρή­σεων που υπο­βάλ­λουν οι πολίτες και την επι­τά­χυνση της τελικής κύρωσης των δασικών χαρτών που απο­τε­λεί και μνη­μο­νιακή υπο­χρέ­ωση.

Ως σήμερα το Ελλη­νικό Κτη­μα­το­λό­γιο έχει καταρ­τί­σει δασι­κούς χάρτες για το 55% της έκτασης της χώρας. Από αυτούς έχουν κυρωθεί οι χάρτες για το 33% της επι­κρά­τειας (με «τρύπες», καθώς οι πυκνώ­σεις εξαι­ρού­νται), έχει ξεκι­νή­σει η δια­δι­κα­σία ανάρ­τη­σης για το 17% και απο­μέ­νουν να αναρ­τη­θούν εκείνοι που αντι­στοι­χούν στο 5%. Για το υπό­λοιπο 45% δεν υπάρ­χουν χάρτες και έχει προ­κη­ρυ­χθεί ο δια­γω­νι­σμός για την κατάρ­τισή τους.

Μετά τις προ­σπά­θειες για την τακτο­ποί­ηση των αυθαί­ρε­των δασικών οικι­σμών, η κυβέρ­νηση των ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ προ­σα­να­το­λί­ζε­ται και στη νομι­μο­ποί­ηση παρά­νο­μων κτι­σμά­των σε αιγιαλό και παραλία. Σύμφωνα με το υπό επε­ξερ­γα­σία σχέδιο νόμου του υπουρ­γείου Οικο­νο­μι­κών, η σύνταξη του οποίου βρί­σκε­ται στην τελική ευθεία, δίνεται δυνα­τό­τητα για τακτο­ποί­ηση αυθαι­ρέ­των ιδιωτών (έχουν προη­γη­θεί ρυθ­μί­σεις για ιδιο­κτη­σίες του δημό­σιου ή του ευρύ­τε­ρου δημό­σιου τομέα) πάνω στο… κύμα. Ειδι­κό­τερα, για τη δια­τή­ρηση ή μη αυθαι­ρέ­των που έχουν κατα­σκευα­στεί από ιδιώτες, στους οποίους έχει παρα­χω­ρη­θεί η χρήση αιγια­λού ή παρα­λίας, θα απο­φα­σί­ζει ο υπουρ­γός Οικο­νο­μι­κών. Μάλιστα, το ίδιο προ­βλέ­πε­ται και για παρά­νομα κτί­σματα που έχουν κατα­σκευά­σει ιδιώτες που εκμε­ταλ­λεύ­ο­νται παραλία ή αιγιαλό χωρίς καμία άδεια, αρκεί να προη­γη­θεί δια­κα­νο­νι­σμός για την απο­ζη­μί­ωση με την κτη­μα­τική υπη­ρε­σία και να είναι στατικά επαρκές.

Είναι αξιο­ση­μεί­ωτο ότι ακόμη παρα­μέ­νει σε εκκρε­μό­τητα η χάραξη του αιγια­λού. Σήμερα μόνο το 20% απο­σπα­σμα­τι­κών τμη­μά­των του αιγια­λού είναι οριο­θε­τη­μένο, αν και η «Προ­κα­ταρ­κτική Οριο­γραμμή του Αιγια­λού» είχε ολο­κλη­ρω­θεί το 2008. Η απο­τύ­πωση της ακτο­γραμ­μής και η κύρωσή της έχει πλέον μετα­τε­θεί από το υπουρ­γείο Οικο­νο­μι­κών για τα τέλη του 2018.