“Συμμετοχή των γυναικών στην πολιτική-Προτάσεις για την τοπική αυτοδιοίκηση”

 

Αρθρο της Ελευ­θε­ρίας Φτα­κλάκη

Περι­φε­ρειακή Σύμ­βου­λος – τ. Αντι­πε­ρι­φε­ρειάρ­χης Ν.Αιγαίου

Διεθνολόγος- Υποψ. Διδά­κτωρ Παν/μιου Αιγαίου

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Απο­τε­λεί κοινό τόπο το ότι η πολι­τική συνε­χί­ζει να είναι μια ανδρική υπόθεση, ως εικόνα και ως δράση, κάτι που επι­βε­βαιώ­νουν και τα νούμερα τόσο σε επίπεδο συμ­με­το­χής όσο και σε επίπεδο εκλογής υπο­ψη­φίων γυναι­κών σε όλα τα επίπεδα εξου­σίας. Όμως έχει κατα­γρα­φεί, ιδίως σε επίπεδο διεθνών πολι­τι­κών επι­λο­γών, όπως αυτές απο­τυ­πώ­νο­νται σε σειρά Διεθνών Συν­θη­κών και Πρω­το­βου­λιών (βλ. Παγκό­σμια Διά­σκεψη του ΟΗΕ στο Πεκίνο 1995,  Στρα­τη­γική της Λισ­σα­βό­νας 2000, Στρα­τη­γική «Ευρώπη 2020» κλπ) η εδραί­ωση της πεποί­θη­σης πως η ενεργός συμ­με­τοχή των γυναι­κών στα κέντρα λήψης απο­φά­σεων και η συνα­κό­λουθη «ισορ­ρο­πία ισχύος» των φύλων, απο­τε­λούν πλέον μια ανα­γκαία συνθήκη για την ισορ­ρο­πία του παγκό­σμιου συστή­μα­τος και την προ­ώ­θηση της ειρήνης και της βιώ­σι­μης ανά­πτυ­ξης.

 

Παρόλα αυτά, οι δια­κρί­σεις υπάρ­χουν, του­λά­χι­στον όσον αφορά την ισότιμη αντι­με­τώ­πιση και συμ­με­τοχή των γυναι­κών στη δημόσια σφαίρα. Η ευνοϊκή νομική θέση των γυναι­κών και η τυπικά προ­βλε­πό­μενη ισότητα δεν αντι­κα­το­πτρί­ζο­νται στη πραγ­μα­τι­κό­τητα που κατα­γρά­φει χαμηλά ποσοστά γυναι­κείας πολι­τι­κής συμ­με­το­χής.

 

Η υπο-εκπροσώπηση των γυναι­κών στα κέντρα λήψης απο­φά­σεων, συν­δέ­ε­ται στενά και με τη φύση των  εκλο­γι­κών συστη­μά­των  και των στρα­τη­γι­κών, που τα κόμματα υιο­θε­τούν απέ­να­ντι στις γυναί­κες. Η πρό­βλεψη για ποσό­στωση συμ­με­το­χής γυναι­κών στην κατάρ­τιση των ψηφο­δελ­τίων απο­τε­λεί μια βασική πολι­τική επιλογή για την υπο­στή­ριξη της καθόδου των γυναι­κών στον πολι­τικό στίβο. Είναι μια πολι­τική που δεν παρεμ­βαί­νει διαρ­θρω­τικά στην επίλυση του προ­βλή­μα­τος αλλά διορ­θω­τικά στην αντι­με­τώ­πιση του.

 

Χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα συνιστά για τη χώρα μας η απόφαση του ΠΑΣΟΚ να καθο­ρί­σει ελά­χι­στο ποσοστό συμ­με­το­χής το 40% και για τα δύο φύλα στα κομ­μα­τικά όργανα, ένα μέτρο που αναμ­φι­βό­λως θα έπρεπε να ενθαρ­ρύ­νει και να ενι­σχύει τη συμ­με­τοχή των γυναι­κών στη πολι­τική.

 

Τα απο­τε­λέ­σματα όμως είναι απο­θαρ­ρυ­ντικά καθώς η πλειο­ψη­φία του εκλο­γι­κού σώματος (γυναί­κες) υπο-αντιπροσωπεύεται στα κέντρα χάραξης πολι­τι­κής και λήψης απο­φά­σεων, κατα­τάσ­σο­ντας την Ελλάδα μεταξύ των τελευ­ταίων στις χώρες της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, ως προς αυτό το θέμα. Αρκεί να δει κανείς το ποσοστό των γυναι­κών στο Ελλη­νικό κοι­νο­βού­λιο (Β’ Τρίμηνο 2017) φτάνει το 18,33 % (βλ γράφημα στο παράρ­τημα). Γεγονός που σημαί­νει ότι από τις/τους 300 βου­λευ­τές, μόνο οι 55 είναι γυναί­κες.  Άλλωστε, σύμφωνα με την έκθεση του Παγκό­σμιου Οικο­νο­μι­κού Φόρουμ για το χάσμα μεταξύ γυναι­κών και ανδρών στον πλανήτη («The global gender gap report», 2017), οι γυναί­κες στο ελλη­νικό κοι­νο­βού­λιο κατα­λαμ­βά­νουν υπουρ­γι­κές θέσεις σε ποσοστό 21,10 %, ενώ το ποσοστό ανέρ­χε­ται σε 78,90 % για τους άνδρες.

 

 

 

Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ – ΕΥΡΗΜΑΤΑ  ΓΙΑ ΤΟ Β’ΒΑΘΜΟ

 

Η Τ.Α. είναι ο κατε­ξο­χήν χώρος για να ανα­πτυ­χθεί η συμ­με­τοχή των γυναι­κών καθώς απο­τε­λεί το πεδίο ανά­πτυ­ξης πολι­τι­κών που έχουν άμεση εφαρ­μογή στις ανάγκες της κοι­νω­νίας και ως εκ τούτου οι γυναί­κες νιώθουν πως συνει­σφέ­ρουν στα τοπικά δρώμενα με δράσεις που εμπε­ριέ­χουν μεγα­λύ­τερη ευαι­σθη­σία για κοι­νω­νικά θέματα, την απα­σχό­ληση , την παιδεία, την υγεία , το περι­βάλ­λον , κα.

 

Σημα­ντικό βήμα θεσμι­κής προόδου ήταν η υπο­χρε­ω­τική συμ­με­τοχή (κατ’ ελά­χι­στο στο 1/3) γυναι­κών με τη θεσμο­θέ­τηση (Ν. 2839/2000) της σχε­τι­κής ποσό­στω­σης ως προς τη συμ­με­τοχή ανδρών και γυναι­κών στη δια­δι­κα­σία λήψης απο­φά­σεων από συλ­λο­γικά όργανα στο Δημόσιο, στα Ν.Π.Δ.Δ., Ν.Π.Ι.Δ. καθώς επίσης και στους ΟΤΑ α’ και β’ βαθμού.

 

Τελικά απέδωσε καρπούς αυτή η πολι­τική;

Δυστυ­χώς όχι καθώς αρκεί να δει κανείς τα ευρή­ματα στον Β’ βαθμό αυτο­διοί­κη­σης, τις αιρετές περι­φέ­ρειες, (σχετική μελέτη της ΕνΠΕ[1]), και να δια­πι­στώ­σει πως, αν και πρό­κει­ται για ένα νεο­σύ­στατο θεσμό (2010) που θα μπο­ρούσε να χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από νέα δεδο­μένα, όπως η αυξη­μένη συμ­με­τοχή των γυναι­κών, παρ’ όλα αυτά η εκπρο­σώ­πηση των γυναι­κών είναι αρκετά χαμηλή.

 

Για την περίοδο αυτο­διοι­κη­τι­κής θητείας 2014-2019, ως προς την κατα­νομή κατά φύλο των αιρετών αξιω­μα­τού­χων στο σύνολο της επι­κρά­τειας, έχουμε τα εξής ευρή­ματα:

• Το 84,6% είναι άνδρες περι­φε­ρειάρ­χες και μόλις το 15,4% είναι γυναί­κες (2 γυναί­κες στο σύνολο των 13 εκλεγ­μέ­νων περι­φε­ρειαρ­χών).
• Το 79,3% είναι άνδρες αντι­πε­ρι­φε­ρειάρ­χες και μόλις το 20,7% είναι γυναί­κες
• Στο σύνολο των περι­φε­ρεια­κών συμ­βού­λων το 82,7% είναι άνδρες και το 17,3% γυναί­κες.

 

Ενδει­κτικά,  σύμφωνα με την εν λόγω μελέτη,  στην Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου για την  τρέ­χουσα  περίοδο στο σύνολο των περι­φε­ρεια­κών συμ­βού­λων , οι 11 είναι γυναί­κες (21,6%) και οι 40 άνδρες (78,4%), ενώ στις 2 θέσεις των χωρικών αντι­πε­ρι­φε­ρειαρ­χών  έχουν εκλεγεί (κατόπιν ορισμού) άνδρες ( 100%) και από τους 6 θεμα­τι­κούς αντι­πε­ρι­φε­ρειάρ­χες, μόνο μία (1) είναι γυναίκα. Αντί­στοιχα απο­γοη­τευ­τικά είναι τα δεδο­μένα και σε  άλλες περι­φέ­ρειες. Πρό­κει­ται για απο­θαρ­ρυ­ντικά  μεγέθη, αν ανα­λο­γι­στεί κανείς πως η αυτο­διοί­κηση απο­τε­λεί το εγγύ­τερο στον πολίτη επίπεδο διοί­κη­σης και ως εκ τούτου η ενερ­γο­ποί­ηση ενός νέου δυνα­μι­κού με τη συμ­με­τοχή των γυναι­κών θα έπρεπε να είναι ζητού­μενο όλων και να εκφρά­ζε­ται στις αυτο­διοι­κη­τι­κές επι­λο­γές.

 

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΗΝ Τ.Α.

                                                                                                               

Η δια­δι­κα­σία δημό­σιας δια­βού­λευ­σης που έχει αρχίσει για το νομο­σχε­δίου του ΥΠΕΣ για τη μεταρ­ρύθ­μιση του θεσμι­κού πλαι­σίου της Τ.Α. (με την ονο­μα­σία «Κλει­σθέ­νης Ι») απο­τε­λεί πολύ καλή ευκαι­ρία δια­τύ­πω­σης προ­τά­σεων για τη συμ­με­τοχή των γυναι­κών στην Τ.Α. α’ και β’ βαθμού ενόψει της δημό­σιας δια­βού­λευ­σης του.

 

Νομο­θε­τι­κές δράσεις  για την εκπρο­σώ­πηση των γυναι­κών στους θεσμούς Τ.Α.

 

Στο πλαίσιο της προ­α­να­φερ­θεί­σας νομο­θε­τι­κής πρω­το­βου­λίας κυριαρ­χεί ως επιλογή η καθιέ­ρωση της απλής ανα­λο­γι­κής στην εκλογή συμ­βου­λίων στους Δήμους και τις Περι­φέ­ρειες της χώρας μας. Θα μπο­ρούσε να γίνει  μια έρευνα για την επί­δραση της απλής ανα­λο­γι­κής στη συμ­με­τοχή των γυναι­κών στην Τ.Α: Θα την ενθαρ­ρύ­νει ή το αντί­θετο; Σημα­ντικό να υπάρξει σχετική μελέτη καθώς κάθε μεταρ­ρύθ­μιση θα πρέπει να λαμ­βά­νει υπόψη της και τις επι­πτώ­σεις στην έμφυλη διά­σταση. Σε κάθε περί­πτωση με βάση αυτή την επιλογή θα μπο­ρού­σαν να προ­τα­θούν οι εξής ρυθ­μί­σεις:

 

1. Θεσμο­θέ­τηση ορίου του­λά­χι­στον 50% συμ­με­το­χής γυναι­κών στα ψηφο­δέλ­τια και στη σύνθεση των συλ­λο­γι­κών  οργάνων της Τ.Α.
2. Δημιουρ­γία μηχα­νι­σμού στή­ρι­ξης και ενδυ­νά­μω­σης των γυναι­κών (incubators) με στόχο μια ολο­κλη­ρω­μένη παρέμ­βαση τόσο σε επίπεδο την ψυχο­κοι­νω­νι­κής στή­ρι­ξης όσο και σε επίπεδο βελ­τί­ω­σης των κοι­νω­νι­κών δεξιο­τή­των, γνώσεων και θεμάτων εξου­σίας. (Στο Ν. Αιγαίο υπάρχει προη­γού­μενη επι­τυ­χη­μένη εμπει­ρία, η δομή ΚΑΛΛΙΠΑΤΕΙΡΑ)
3. Εισα­γωγή του θεσμού «Mentoring» όπου η μετά­δοση της εμπει­ρίας στις νεώ­τε­ρες γυναί­κες θα τις κατα­στή­σει πιο προ­ε­τοι­μα­σμέ­νες να αντι­με­τω­πί­σουν και ψυχο­λο­γικά τις δύσκο­λες συν­θή­κες της πολι­τι­κής ζωής και άσκησης εξου­σίας. (Ένας μηχα­νι­σμός πολύ δια­δε­δο­μένη στο εξω­τε­ρικό)
4. Δημιουρ­γία δικτύων σε περι­φε­ρειακό και δια­πε­ρι­φε­ρειακό επίπεδο για ανταλ­λαγή απόψεων, πρα­κτι­κών, κλπ (με τη συνερ­γα­σία των θεσμι­κών οργάνων προ­α­γω­γής ισό­τη­τας). Σημα­ντική πρω­το­βου­λία καθώς η συνέ­νωση δυνά­μεων και ο συντο­νι­σμός δράσεων εξα­σφα­λί­ζει καλύ­τερη επι­τυ­χία στη στό­χευση αλλά και οικο­νο­μία κλί­μα­κας.
5. Συνεχής και στο­χευ­μένη επι­μόρ­φωση γυναι­κών ως προς την από­κτηση δεξιο­τή­των αλλά και αυτο­γνω­σίας ( με αρμό­διους πιστο­ποι­η­μέ­νους φορείς)
6. Επα­νε­ξέ­ταση του ρόλου των αρμο­διο­τή­των των Περι­φε­ρεια­κών Επι­τρο­πών Ισό­τη­τας (καθώς σε επι­χει­ρη­σιακό επίπεδο απο­πνέ­ουν μια απλή διεκ­πε­ραιω­τική λογική, με στα­τι­κές αρμο­διό­τη­τες αμιγώς ειση­γη­τι­κού χαρα­κτήρα) ως εξής:
   1. Διεύ­ρυνση του πεδίου εφαρ­μο­γής και των συμ­με­τε­χό­ντων ώστε οι Επι­τρο­πές να είναι ο στρα­τη­γι­κός φορέας για τη χάραξη και υλο­ποί­ηση πολι­τι­κών σε επίπεδο περι­φέ­ρειας.
   2. Να απο­κτή­σουν οι Περι­φέ­ρειες ελεγ­κτικό ρόλο ως προς την εφαρ­μογή πολι­τι­κών ισό­τη­τας σε επίπεδο Περι­φέ­ρειας και Δήμων, και πολι­τικό έλεγχο των πόρων των σχε­τι­κών δράσεων που εντάσ­σο­νται στα συγ­χρη­μα­το­δο­τού­μενα προ­γράμ­ματα (π.χ. ΠΕΠ) δεδο­μέ­νου ότι η διά­σταση του φύλου διέπει ορι­ζό­ντια την πολι­τική Συνοχής σε επίπεδο ΕΕ (gender mainstreaming).
7. Παροχή υπη­ρε­σιών  φρο­ντί­δας των  παιδιών για τις γυναί­κες που συμ­με­τέ­χουν στα κοινά.
8. Ειδική μέριμνα για την παροχή τεχνι­κών δυνα­το­τή­των για εξ΄ απο­στά­σεως δρα­στη­ριό­τητα στην Τ.Α. για γυναί­κες που υπο­χρε­ώ­νο­νται να ζουν εκτός των εγκα­τα­στά­σεων όπου συνε­δριά­ζουν τα όργανα λήψης απο­φά­σεων για την άσκηση των δικαιω­μά­των και υπο­χρε­ώ­σεων τους (π.χ. συμ­με­τοχή σε όργανα, ψηφο­φο­ρίες, κλπ), ειδικά για τις νησιω­τι­κές και ορεινές απο­μα­κρυ­σμέ­νες περιο­χές
9. Δημιουρ­γία μηχα­νι­σμού υπο­στή­ρι­ξης γυναι­κών με ανα­πη­ρία, καθώς οι γυναί­κες με ανα­πη­ρία βιώνουν διπλό απο­κλει­σμό (double discrimination) λόγω φύλου και ανα­πη­ρίας, και χρήζουν χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κής υπο­στή­ρι­ξης ως αντι­στάθ­μι­σμα στις δυσκο­λίες που αντι­με­τω­πί­ζουν ακριβώς λόγω της ανα­πη­ρίας τους και της γυναι­κείας φύσης τους….

 

Τέλος, για την αντι­με­τώ­πιση δράσεων πολι­τι­κού bullying στις γυναί­κες που απο­δε­δειγ­μένα απο­τε­λεί μια κατε­ξο­χήν πράξη απο­θάρ­ρυν­σης των γυναι­κών από τα κέντρα λήψης απο­φά­σεων, προ­τεί­νο­νται τα εξής:

 

• Δημιουρ­γία μηχα­νι­σμού, στον οποίο να μπορεί η γυναίκα- αυτο­διοι­κη­τι­κός να καταγ­γεί­λει την κάθε μορφή κακο­ποί­η­σης, πχ. θα μπο­ρούσε να είναι το Π.Σ., ή το Δ.Σ. ή ο θεσμός του Συμπα­ρα­στάτη του  πολίτη, ή το Συλ­λο­γικό όργανο προ­α­γω­γής ισό­τη­τας στην Τ.Α. (π.χ. Επι­τροπή Θεμάτων Ισό­τη­τας)
• Ενερ­γο­ποί­ηση της Τ.Α.  και συνερ­γα­σία της με τις αστυ­νο­μι­κές αρχές γα την προ­στα­σία των γυναικών-υποψηφίων ενάντια στην επίσημη και ανε­πί­σημη κακο­ποί­ηση (σωμα­τική και λεκτική) και παρε­νό­χληση

 

ΕΠΙΜΕΤΡΟ: ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗ ΑΞΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Η συμ­με­τοχή των γυναι­κών στα κέντρα λήψης απο­φά­σεων και δη στην Τ.Α., απο­τε­λεί μια διττή και αμφι-τροφοδοτούμενη σε μικρο­ε­πί­πεδο για την ίδια τη γυναίκα όσο και μακρο­ε­πί­πεδο, για την κοι­νω­νία στο σύνολο της.

 

Η απουσία των γυναι­κών ή η χαμηλή συμ­με­τοχή τους στην πολι­τική ζωή της χώρας μας σε όλα τα επίπεδα δια­κυ­βέρ­νη­σης απο­τε­λεί έλλειμμα δημο­κρα­τίας, ειδικά σε μια χώρα όπως η Ελλάδα που γέννησε τη Δημο­κρα­τία.

 

Η ανά­πτυξη ενός γυναι­κείου πολι­τι­κού λόγου, η ανά­δειξη της ηθικής διά­στα­σης της πολι­τι­κής και η επι­κρά­τηση ενός πολι­τι­κού κοσμο­πο­λι­τι­σμού, απο­τε­λούν απα­ραί­τη­τες συν­θή­κες για το μετα­σχη­μα­τι­σμό της κοι­νω­νίας και την ανά­πτυξη νέων μοντέ­λων δια­κυ­βέρ­νη­σης.  Η γυναίκα μπορεί να χει­ρι­στεί την εξουσία με μεγα­λύ­τερη συλ­λο­γι­κό­τητα, με αλλη­λεγ­γύη, με σεβασμό στην ιδιαι­τε­ρό­τητα. μΗ κάθε μορφή πολι­τι­κού απο­κλει­σμού των γυναι­κών απο­τε­λεί «έγκλημα» κατά της κοι­νω­νίας καθώς  στον αγώνα που επι­βάλ­λουν οι δια­γρα­φό­με­νες προ­κλή­σεις του παρό­ντος αλλά και του μέλ­λο­ντος,  η γυναίκα δεν μπορεί να είναι απούσα…

 

Αν η  ζωή είναι γένους θηλυκού…  τότε  και η πολι­τική μπορεί να είναι γένους θηλυκού…

 

ΥΓ: Το παρών κείμενο απο­τε­λεί  μέρος της εισή­γη­σης μου στο 10^ο Παν­κυ­κλα­δικό Συνέ­δριο Συλ­λό­γων Γυναι­κών ‘ Οι κόρες των Κυκλάδων’, στη Σέριφο 3-5 Μαΐου με τίτλο  « Πολι­τικό bullying : Μια ιδιό­τυπη µορφή βίας κατά των γυναι­κών».

 

[1] Γραφείο Ισό­τη­τας των Φύλων ΕΝ.Π.Ε. Ελένη Νταλάκα – Σωτηρία Απο­στο­λάκη