Τουρισμός: Μετά τα ρεκόρ στις αφίξεις, στόχος τα “γερά πορτοφόλια”

Της Βασι­λι­κής Κουρ­λι­μπίνη

Αν τις προη­γού­με­νες σεζόν ο βασικός στόχος των επι­χει­ρη­μα­τιών και φορέων του του­ρι­σμού ήταν η αύξηση της ζήτησης από τις βασικές αγορές του εξω­τε­ρι­κού και η άνοδος του αριθμού των ξένων επι­σκε­πτών, το στοί­χημα για τη φετινή περίοδο –που και τυπικά έχει ανοίξει για την πλειο­νό­τητα των δημο­φι­λών προ­ο­ρι­σμών– είναι δια­φο­ρε­τικό.

Βασική επι­δί­ωξη όσων παρα­κο­λου­θούν τις εξε­λί­ξεις στον κλάδο είναι η τόνωση των εσόδων σε συν­δυα­σμό με την ποιο­τική “ανα­βάθ­μιση” του του­ρι­στι­κού ρεύ­μα­τος, η προ­σέλ­κυση δηλαδή επι­σκε­πτών που όχι μόνο θα μείνουν για μεγα­λύ­τερο διά­στημα στη χώρα, αλλά και θα ξοδέ­ψουν περισ­σό­τερο. Ο φετινός προ­σα­να­το­λι­σμός της αγοράς μπορεί να ακού­γε­ται εύκολος, στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, εντού­τοις, τα πράγ­ματα δεν είναι απλά, όπως επι­ση­μαί­νουν στελέχη του χώρου.

Τη χρονιά που πέρασε, σύμφωνα με τα στοι­χεία της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος, οι του­ρι­στι­κές εισπρά­ξεις ήταν υψη­λό­τε­ρες κατά 1,4 δισ. ευρώ, φτά­νο­ντας τα 14,6 δισ. και κατα­γρά­φο­ντας άνοδο 10,5% σε σύγκριση με το 2016 (όταν τα έσοδα παρου­σί­α­σαν πτώση 6,4% σε σχέση με το 2015, φτά­νο­ντας τα 13,2 δισ. ευρώ, ενώ η μέση δαπάνη ανά ταξίδι είχε συρ­ρι­κνω­θεί κατά 11,3%), πάνω από τις αρχικές εκτι­μή­σεις των επι­χει­ρη­μα­τιών του χώρου (ο Σύν­δε­σμος Ελλη­νι­κών Του­ρι­στι­κών Επι­χει­ρή­σεων που εκπρο­σω­πεί τον του­ρι­στικό κλάδο είχε θέσει ως στόχο για την περσινή χρονιά τα 14,2 δισ. ευρώ). Εξίσου ανοδικά, στο σύνολο του 2017, κινή­θη­καν και οι αφίξεις του­ρι­στών, οι οποίες αυξή­θη­καν κατά 9,7%, στα 30 εκατ., συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των επι­σκε­πτών κρουα­ζιέ­ρας.

Και μπορεί τα έσοδα που μπήκαν πέρσι στο “καλάθι” του του­ρι­σμού να ήταν υψη­λό­τερα από το ανα­με­νό­μενο, για τη φετινή περίοδο δεν τέθηκε στόχος από το ΣΕΤΕ –του­λά­χι­στον επι­σή­μως–, ούτε για τις εισπρά­ξεις ούτε για τις αφίξεις. Σύμφωνα με τον πρόεδρο του Συν­δέ­σμου, Γιάννη Ρέτσο, οι προ­σπά­θειες πλέον εστιά­ζο­νται στη βελ­τί­ωση της “ποιό­τη­τας” του εισερ­χό­με­νου του­ρι­σμού και κυρίως στην αύξηση της μέσης κατα­νά­λω­σης ανά ταξίδι. Ανε­πι­σή­μως, φορείς της αγοράς περι­μέ­νουν περίπου 2 εκατ. περισ­σό­τε­ρους του­ρί­στες σε σχέση με το 2017… μια εκτί­μηση που στη­ρί­ζε­ται στον προ­γραμ­μα­τι­σμό των αερο­πο­ρι­κών εται­ρειών και στις θέσεις που έχουν εξα­σφα­λί­σει για τους ελλη­νι­κούς προ­ο­ρι­σμούς.

Τα στοι­χεία του Ινστι­τού­του του Συν­δέ­σμου Ελλη­νι­κών Του­ρι­στι­κών Επι­χει­ρή­σεων για τις κρα­τή­σεις από τις αερο­πο­ρι­κές δεί­χνουν άνοδο 21% για το σύνολο των περι­φε­ρεια­κών αερο­δρο­μίων από τις 17 πιο μεγάλες για την Ελλάδα αγορές ξένων του­ρι­στών, ποσοστό που μετα­φρά­ζε­ται σε 3,558 εκατ. περισ­σό­τε­ρες προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νες θέσεις σε σύγκριση με πέρσι την ίδια περίοδο (μέχρι τέλος Ιανουα­ρίου). Όπως ανα­φέ­ρει το Ινστι­τούτο του ΣΕΤΕ, αξιο­ση­μεί­ω­τες είναι οι αυξή­σεις στα περι­φε­ρειακά αερο­δρό­μια από τις αγορές της Γερ­μα­νίας (+45% ή 1,3 εκατ.), του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου (+20% ή 670.000), της Πολω­νίας (+52% ή 448.000), της Αυστρίας (+60% ή 222.000), της Ιταλίας (+14% ή 169.000), της Ολλαν­δίας (+13% ή 124.00) και της Σου­η­δίας (+20% ή 123.000). Αντί­θετα, μείωση κατα­γρά­φε­ται από τη Ρωσία (-12% ή -160.0009). Συνο­λικά, οι προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νες θέσεις φτάνουν τα 20,2 εκατ. (από την ανάλυση εξαι­ρεί­ται το αερο­δρό­μιο της Αθήνας). Το επόμενο βήμα είναι και τα ποσοστά πλη­ρό­τη­τας να κυμαν­θούν εξίσου υψηλά, αφού αφενός ο προ­γραμ­μα­τι­σμός αλλάζει διαρκώς καθώς εξε­λίσ­σε­ται η σεζόν, αφε­τέ­ρου οι αφίξεις υπο­λεί­πο­νται του αριθμού θέσεων, ανα­λό­γως της πλη­ρό­τη­τας των αερο­πλά­νων.

Γλυ­κό­πι­κρη η πρώτη γεύση

Αν και το πρώτο δίμηνο της χρονιάς, για το οποίο έχει γίνει γνωστός ο όγκος των αφίξεων, δεν είναι ενδει­κτικό για την εξέλιξη της σεζόν, εντού­τοις δίνει μια πρώτη γεύση για την του­ρι­στική περίοδο. Όλα δεί­χνουν πως η ζήτηση θα συνε­χί­σει την πορεία της προς τα πάνω, αλλά η μεγάλη “μάχη” θα δοθεί για ακόμα μία φορά στα έσοδα.

Τον Φεβρουά­ριο, σύμφωνα με το τελευ­ταίο στα­τι­στικό δελτίο του Ινστι­τού­του του ΣΕΤΕ, στα κυριό­τερα αερο­δρό­μια κατα­γρά­φηκε αύξηση των διεθνών αφίξεων κατά 24,9% (+20,6% από την αρχή του έτους). Αύξηση παρα­τη­ρή­θηκε τόσο στην Αθήνα (+33,3%) όσο και στα περι­φε­ρειακά αερο­δρό­μια (+8,2%), ενώ από την αρχή του έτους οι αντί­στοι­χες αυξή­σεις στις αφίξεις είναι +27,2% και +6,2% αντί­στοιχα. Οι διε­θνείς οδικές αφίξεις συνέ­χι­σαν την ανά­καμψή τους, με αύξηση +17,1% (+18,5% από την αρχή του έτους). Αν και οι αυξη­μέ­νες αφίξεις απο­τυ­πώ­νο­νται στην Έρευνα Συνόρων της ΤτΕ, με την εισερ­χό­μενη ταξι­διω­τική κίνηση του Ιανουα­ρίου αυξη­μένη κατά 16,0% σε σχέση με τον Ιανουά­ριο 2017, οι ταξι­διω­τι­κές εισπρά­ξεις εμφά­νι­σαν μείωση 3%.

Βελ­τιω­μέ­νος ήταν και ο Δείκτης Κατα­να­λω­τι­κής Εμπι­στο­σύ­νης σε όλες τις αγορές του ελλη­νι­κού του­ρι­σμού, σε σχέση με τον αντί­στοιχο μήνα πέρυσι, και στην πλειο­νό­τητά τους κυμαί­νε­ται σε υψη­λό­τερα επίπεδα από τον αντί­στοιχο δείκτη του μέσου όρου του ΟΟΣΑ. Δεδο­μέ­νου ότι η κατα­να­λω­τική εμπι­στο­σύνη απο­τε­λεί σημα­ντική παρά­με­τρο για την πραγ­μα­το­ποί­ηση ταξι­διών ανα­ψυ­χής, το στοι­χείο αυτό δείχνει προ­ο­πτι­κές δια­τή­ρη­σης της ισχυρής ζήτησης για το ελλη­νικό του­ρι­στικό προϊόν.

Η Ελλάδα “παίζει δυνατά” στα πακέτα

Τα πρώτα μηνύ­ματα που έρχο­νται από τους tour operators είναι ενθαρ­ρυ­ντικά. Σύμφωνα με την TUI, τον μεγα­λύ­τερο tour operator στην Ευρώπη, η Ελλάδα, μαζί με την Ισπανία και την Τουρκία, πρω­τα­γω­νι­στούν στις κρα­τή­σεις. Όπως ανα­φέ­ρει ο γερ­μα­νι­κός όμιλος, η ζήτηση είναι αυξη­μένη για την Κρήτη και τη Ρόδο. Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο πως η διοί­κηση του ομίλου μελετά την κατα­σκευή 10 νέων ξενο­δο­χείων, μεταξύ των οποίων συμπε­ρι­λαμ­βά­νε­ται η κατα­σκευή της νέας ξενο­δο­χεια­κής μονάδας Robinson Club στην Κρήτη.

Οι κρα­τή­σεις από τη Γερ­μα­νία και τη Μεγάλη Βρε­τα­νία, που απο­τε­λούν τις δύο βασι­κό­τε­ρες “δεξα­με­νές” του­ρι­στών για τους ελλη­νι­κούς προ­ο­ρι­σμούς, όπως ανα­φέ­ρουν παρά­γο­ντες του χώρου, θα κινη­θούν σε θετι­κούς ρυθμούς. Και ο έτερος μεγάλος παίκτης στην του­ρι­στική αγορά, ο tour operator Thomas Cook, σημειώ­νει πως οι κρα­τή­σεις για την Ελλάδα είναι ισχυρές. Το καλο­καίρι θα ανοίξει το νέο ξενο­δο­χείο Pearl Beach στο Μαρμάρι της Κω (η μονάδα θα λει­τουρ­γή­σει υπό το σήμα Sunprime της θυγα­τρι­κής Ving) και θα είναι το τρίτο κατά σειρά sunprime στην Ελλάδα μετά την Κρήτη και τη Ρόδο. Ο tour operator έχει επίσης ανοίξει δύο Casa Cook σε Ρόδο και Κω και προ­γραμ­μα­τί­ζει ακόμα ένα στα Χανιά.

Το ερω­τη­μα­τικό της κρουα­ζιέ­ρας

Οι προ­βλέ­ψεις για την παρούσα χρονιά είναι μοι­ρα­σμέ­νες. Οι προ­σεγ­γί­σεις κρουα­ζιε­ρό­πλοιων θα είναι σε καλύ­τερο επίπεδο σε σχέση με πέρσι, εντού­τοις για τα έσοδα ο προ­βλη­μα­τι­σμός παρα­μέ­νει, με τις σημα­ντι­κές ελλεί­ψεις των ελλη­νι­κών λιμα­νιών στο κομμάτι των υπο­δο­μών (για την προ­σέγ­γιση, για παρά­δειγμα, κρουα­ζιε­ρό­πλοιων μεγα­λύ­τε­ρου μεγέ­θους), σε συν­δυα­σμό με την αδυ­να­μία τους να κατα­στούν λιμάνια ανα­χώ­ρη­σης (home porting), να απο­τε­λούν τις δύο βασικές αιτίες που η Ελλάδα μένει πίσω σε σχέση με τα υπό­λοιπα λιμάνια της Μεσο­γείου.

Μέχρι και τον Σεπτέμ­βριο, οπότε υπάρχει η τελευ­ταία ενη­μέ­ρωση από την Τράπεζα της Ελλάδος, είχαν κατα­γρα­φεί 2.685 αφίξεις κρουα­ζιε­ρό­πλοιων (Ιανουάριος-Σεπτέμβριος 2016: 3.400 αφίξεις), με 3.761 χιλ. επι­σκέ­ψεις επι­βα­τών, έναντι 4.181 χιλ. επι­σκέ­ψεων επι­βα­τών την αντί­στοιχη περίοδο του 2016. Σύμφωνα, επίσης, με τα στοι­χεία της Ένωσης Λιμένων Ελλάδος, πέρσι η πτώση στις αφίξεις κρουα­ζιε­ρό­πλοιων έφτασε το 20,5% (από 4.307 το 2016 σε 3.415 το 2017). Στο 11% ήταν οι απώ­λειες στους επι­βά­τες κρουα­ζιέ­ρας (από 5.204.231 το 2016 σε 4.625.363 το 2017). Η μείωση ήταν αισθητή και στους έξι βασι­κούς προ­ο­ρι­σμούς κρουα­ζιέ­ρας: Πειραιά, Μύκονο, Κέρκυρα, Σαντο­ρίνη, Κατά­κολο και Ρόδο.

Η μάχη των επεν­δύ­σεων

Την ίδια στιγμή, του­λά­χι­στον 6,5 δισ. επεν­δύ­σεις, τόσο από τον ιδιω­τικό όσο και από τον δημόσιο τομέα, στην κατεύ­θυνση κυρίως της ανά­πτυ­ξης του­ρι­στι­κών υπο­δο­μών, θα απαι­τη­θούν στην αγορά μέσα στα επόμενα χρόνια, προ­κει­μέ­νου και να αυξηθεί ο αριθμός των ξένων του­ρι­στών, ειδικά όσων ανήκουν σε υψηλό εισο­δη­μα­τικό επίπεδο, αλλά και τα έσοδα, που είναι και το ζητού­μενο για τους επι­χει­ρη­μα­τίες του κλάδου.

Σύμφωνα με τον “οδικό χάρτη” που έχει καταρ­τί­σει ο Σύν­δε­σμος Ελλη­νι­κών Του­ρι­στι­κών Επι­χει­ρή­σεων με ορί­ζο­ντα το 2021, χρειά­ζο­νται 1,3 δισ. επεν­δύ­σεις από τον δημόσιο και 5,2 δισ. από τον ιδιω­τικό χώρο, ώστε οι αφίξεις να αγγί­ξουν τα 35 εκατ. και οι εισπρά­ξεις, αντί­στοιχα, να προ­σεγ­γί­σουν τα 19,5 δισ. ευρώ. Παράλ­ληλα, η συμβολή του του­ρι­σμού στο ΑΕΠ (άμεση και έμμεση) ανα­μέ­νε­ται να ξεπε­ρά­σει το 2021 τα 43 δισ. ευρώ και η απα­σχό­ληση τις 1 εκατ. θέσεις εργα­σίας. Στόχος των φορέων του του­ρι­σμού είναι να ανέβουν τα έσοδα κυρίως από το προϊόν “Sun& Beach” (ήλιος και θάλασσα) και από τον πολιτιστικό-θρησκευτικό του­ρι­σμό, λόγω της υψηλής μέσης δαπάνης ανά ταξίδι.

Παρά την υψηλή επεν­δυ­τική δρα­στη­ριό­τητα που κατα­γρά­φε­ται στην ελλη­νική ξενο­δο­χειακή αγορά τα τελευ­ταία δύο χρόνια, η χώρα μας υπο­λεί­πε­ται έναντι του αντα­γω­νι­σμού –και κυρίως της Ισπα­νίας και της Τουρ­κίας– σε νέες κλίνες υψηλού επι­πέ­δου. Αυτό, όπως εξηγούν στελέχη της αγοράς, τελικά ωθεί έναν σημα­ντικό αριθμό του­ρι­στών σε άλλους προ­ο­ρι­σμούς, συχνά πολύ πιο αντα­γω­νι­στι­κούς σε ό,τι αφορά τις υπο­δο­μές τους, καθώς tour operator και πρα­κτο­ρεία εξα­σφα­λί­ζουν διαμονή σε πεντά­στερα ή έστω τετρά­στερα ξενο­δο­χεία. Ήδη, σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες ξενο­δό­χων σε δημο­φι­λείς προ­ο­ρι­σμούς (Κρήτη, Κως, Ρόδος), οι πλη­ρό­τη­τες σε all inclusive resorts για την καλο­και­ρινή περίοδο ξεπερ­νούν το 80%.

Στην… κόψη ο αντα­γω­νι­σμός

Την ίδια ώρα, όμως, η ανά­καμψη που δείχνει η Τουρκία και η Αίγυ­πτος, αλλά και ο αυξη­μέ­νος αντα­γω­νι­σμός από την Ισπανία, την Πορ­το­γα­λία και την Κροατία, κάνουν τους επι­χει­ρη­μα­τίες του κλάδου να μιλούν για μια απαι­τη­τική σεζόν. Οι προ­ο­ρι­σμοί της Ισπα­νίας και τα τουρ­κικά παράλια εμφα­νί­ζουν εδώ και καιρό αυξη­μέ­νες πλη­ρό­τη­τες και η μάχη για τη διεκ­δί­κηση των του­ρι­στι­κών μερι­δίων προ­βλέ­πε­ται να είναι μεγάλη.

Το παρα­πάνω, σε συν­δυα­σμό με την κατάρ­γηση των μειω­μέ­νων συντε­λε­στών ΦΠΑ στα νησιά του Αιγαίου, αλλά και η επιβολή από τον Ιανουά­ριο του τέλους δια­νυ­κτέ­ρευ­σης σε ξενο­δο­χεία και ενοι­κια­ζό­μενα δωμάτια, απο­τε­λούν, όπως εξηγούν στελέχη του χώρου, παρά­γο­ντες που ενδε­χο­μέ­νως να επη­ρε­ά­σουν τη ζήτηση, σε μικρό­τερο ή μεγα­λύ­τερο βαθμό, ανάλογα με τον προ­ο­ρι­σμό.