Ευρωπαϊκό Δικαστήριο: Απόφαση σταθμός για απολύσεις εργαζομένων

Το ευρω­παϊκό δικα­στή­ριο απο­φά­σισε σε μια πρό­σφατη υπόθεση ότι είναι αντί­θετο σε εθνική νομο­θε­σία που προ­βλέ­πει ότι ο εργο­δό­της μπορεί να απο­λύ­σει εργα­ζό­μενο εξαι­τίας απου­σιών από την εργασία που επα­να­λαμ­βά­νο­νται κατά δια­στή­ματα, έστω και αν οι απου­σίες αυτές είναι δικαιο­λο­γη­μέ­νες.

Κι αυτό στην περί­πτωση κατά την οποία οι απου­σίες απο­τε­λούν συνέ­πεια ασθε­νειών οφει­λό­με­νων στην ανα­πη­ρία από την οποία πάσχει ο εργα­ζό­με­νος.

Το δικα­στή­ριο λέει ότι το αντί­θετο μπορεί να γίνει στην περί­πτωση που η νομο­θε­σία αυτή επι­διώ­κει τον θεμιτό σκοπό της κατα­πο­λε­μή­σεως του απου­σια­σμού και δεν υπερ­βαί­νει το μέτρο που είναι ανα­γκαίο για την επί­τευξη του σκοπού αυτού, πράγμα που ενα­πό­κει­ται στο αιτούν δικα­στή­ριο να εκτι­μή­σει.

Επί της ουσίας της από­φα­σης, η οποία δύναται να ισχύσει σε όλες τις χώρες – μέλη, μπαίνει φρένο στην ανε­ξέ­λεγ­κτη δυνα­τό­τητα που έχει ένας εργο­δό­της να απολύει με βάση τις απου­σίες που κάνει ένας εργα­ζό­με­νος ο οποίος δικαιο­λο­γη­μένα και λόγω ανα­πη­ρίας δεν μπορεί να εργα­στεί. Βεβαίως το δικα­στή­ριο κάθε χώρας στο οποίο θα προ­σφεύ­γουν οι αντί­δι­κοι, μπορεί να απο­φα­σί­σει αν όντως οι απου­σίες από την εργασία έγιναν εξαι­τίας της ανα­πη­ρίας.

Ιστο­ρικό

Στις 2 Ιουλίου 1993, o Σ.Ε. Ρουίζ Κονε­χιέρο προ­σε­λή­φθη ως εργα­ζό­με­νος καθα­ριό­τη­τας σε νοσο­κο­μείο της Κουένκα (Ισπανία), που υπά­γε­ται στην Αυτό­νομη Κοι­νό­τητα της Καστίλ­λης – Λα Μάντσα (Ισπανία).Η τελευ­ταία επι­χεί­ρηση που τον απα­σχό­λησε στη θέση αυτή ήταν η επι­χεί­ρηση καθα­ριό­τη­τας Ferroser Servicios Auxiliares.

Ο Κονε­χιέρο παρέσχε ομαλά την εργασία του τόσο στην επι­χεί­ρηση αυτή όσο και σε εκείνες που τον απα­σχό­λη­σαν προη­γου­μέ­νως. Ουδέ­ποτε είχε προ­βλή­ματα στην εργασία του ούτε του επι­βλή­θη­καν κυρώ­σεις.

Από το κείμενο της απο­φά­σεως περί παρα­πο­μπής προ­κύ­πτει ότι, με απόφαση της 15ης Σεπτεμ­βρίου 2014, το τοπικό παράρ­τημα Κουένκα του Υπουρ­γείου Υγείας και Κοι­νω­νι­κών Υπο­θέ­σεων της Κυβερ­νή­σεως της Αυτό­νο­μης Κοι­νό­τη­τας της Καστί­λης–Λα Μάντσα δια­πί­στωσε ότι ο Κονε­χιέρο έπασχε από ανα­πη­ρία. Το ποσοστό ανα­πη­ρίας του προσ­διο­ρί­στηκε στο 37%, εκ του οποίου το 32% αφο­ρούσε σωμα­τι­κούς περιο­ρι­σμούς λόγω παθή­σεως του ενδο­κρι­νι­κού – μετα­βο­λι­κού συστή­μα­τος (παχυ­σαρ­κία) και περιο­ρι­σμέ­νης λει­τουρ­γίας της σπον­δυ­λι­κής του στήλης και το 5% οφει­λό­ταν σε συνα­φείς επι­βα­ρυ­ντι­κούς κοι­νω­νι­κούς παρά­γο­ντες.

Μεταξύ 2014 και 2015, ο Κονε­χιέρο περι­ήλθε σε κατά­σταση ανι­κα­νό­τη­τας προς εργασία κατά τα ακό­λουθα δια­στή­ματα:

– από την 1 έως τις 17 Μαρτίου 2014, λόγω οξέος άλγους, το οποίο επέβαλε τη νοση­λεία του σε νοσο­κο­μειακό ίδρυμα από τις 26 Φεβρουα­ρίου έως την 1η Μαρτίου 2014·

– από τις 26 έως τις 31 Μαρτίου 2014, λόγω ιλίγγου/ναυτίας·

– από τις 26 Ιουνίου έως τις 11 Ιουλίου 2014, λόγω οσφυαλ­γίας·

– από τις 9 έως τις 12 Μαρτίου 2015, λόγω οσφυαλ­γίας·

– από τις 24 Μαρτίου έως τις 7 Απρι­λίου 2015, λόγω οσφυαλ­γίας·

– από τις 20 έως τις 23 Απρι­λίου 2015, λόγω ιλίγγου/ναυτίας.

Σύμφωνα με τη διά­γνωση των Ιατρι­κών Υπη­ρε­σιών Δημό­σιας Υγείας τα προ­βλή­ματα αυτά υγείας ανέ­κυ­ψαν εξαι­τίας εκφυ­λι­στι­κής αρθρο­πά­θειας και πολυαρ­θρί­τι­δας τις οποίες επι­δεί­νωνε η παχυ­σαρ­κία του Κονε­χιέρο. Οι ως άνω υπη­ρε­σίες συνή­γα­γαν ότι τα εν λόγω προ­βλή­ματα οφεί­λο­νταν στις παθή­σεις λόγω των οποίων ανα­γνω­ρί­στηκε η ανα­πη­ρία του εργα­ζό­με­νου.

Ο Κονε­χιέρο ενη­μέ­ρωσε τον εργο­δότη του εμπρο­θέ­σμως και νομο­τύ­πως για όλες τις περιό­δους απου­σίας του από την εργασία λόγω ασθε­νείας οι οποίες παρα­τί­θε­νται ανωτέρω με ιατρικά πιστο­ποι­η­τικά που ανέ­φε­ραν τον λόγο των απου­σιών αυτών και τη διάρ­κειά τους.

Με έγγραφο της 7ης Ιουλίου 2015, η Ferroser Servicios Auxiliares ενη­μέ­ρωσε τον εργα­ζό­μενο για την απόλυσή του κατ’ εφαρ­μο­γήν του άρθρου 52, στοι­χείο d, του Εργα­τι­κού Κώδικα, με το αιτιο­λο­γικό ότι η σωρευ­τική διάρ­κεια των απου­σιών του, έστω και αν αυτές ήταν δικαιο­λο­γη­μέ­νες, είχε υπερβεί το κατά τη διάταξη αυτή ανώτατο όριο, ήτοι το 20% των εργά­σι­μων ημερών κατά τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 2015, το δε σύνολο των απου­σιών του κατά τους δώδεκα προη­γού­με­νους μήνες είχε ανέλθει στο 5% των εργά­σι­μων ημερών.

Ο Κονε­χιέρο προ­σέ­βαλε την απόφαση απο­λύ­σεως ενώπιον και η απόφαση έφτασε στο ευρω­παϊκό δικα­στή­ριο το οποίο έπρεπε να απα­ντή­σει στο ακό­λουθο προ­δι­κα­στικό ερώτημα.

«Εμπο­δί­ζει η οδηγία 2000/78/ΕΕ την εφαρ­μογή εθνικής νομο­θε­τι­κής δια­τά­ξεως κατά την οποία ο εργο­δό­της έχει δικαί­ωμα να απο­λύ­σει εργα­ζό­μενο για αντι­κει­με­νι­κούς λόγους, εξαι­τίας απου­σιών, έστω και δικαιο­λο­γη­μέ­νων, από την εργασία που όμως επα­να­λαμ­βά­νο­νται κατά δια­στή­ματα, αντι­στοι­χου­σών στο 20% των εργά­σι­μων ημερών σε δύο συνα­πτούς μήνες εφόσον το σύνολο των απου­σιών κατά τους δώδεκα προη­γού­με­νους μήνες ανέρ­χε­ται στο 5% των εργά­σι­μων ημερών, ή στο 25% των εργά­σι­μων ημερών σε τέσ­σε­ρις μη συνα­πτούς μήνες εντός περιό­δου δώδεκα μηνών, στην περί­πτωση εργα­ζο­μέ­νου ο οποίος πρέπει να θεω­ρη­θεί ως άτομο με ανα­πη­ρία κατά την έννοια της οδηγίας, όταν η λήψη της άδειας οφεί­λε­ται στην ανα­πη­ρία του;»

Τα σκε­πτικά του δικα­στη­ρίου

Επι­ση­μαί­νε­ται καταρ­χάς ότι, όπως προ­κύ­πτει από το άρθρο 1 της οδηγίας 2000/78, σκοπός της είναι η θέσπιση γενικού πλαι­σίου για την κατα­πο­λέ­μηση, στον τομέα της απα­σχο­λή­σεως και της εργα­σίας, των δια­κρί­σεων που στη­ρί­ζο­νται σε κάποιον από τους δια­λαμ­βα­νό­με­νους στο άρθρο αυτό λόγους, μεταξύ των οποίων περι­λαμ­βά­νε­ται και η ανα­πη­ρία. Κατά το άρθρο 3, παρά­γρα­φος 1, στοι­χείο γʹ, η οδηγία αυτή εφαρ­μό­ζε­ται, εντός των ορίων των εξου­σιών που απο­νέ­μο­νται στην Ευρω­παϊκή Ένωση, σε όλα τα πρόσωπα, στο δημόσιο και στον ιδιω­τικό τομέα, όσον αφορά, μεταξύ άλλων, τις απο­λύ­σεις.

Κατά τη νομο­λο­γία του Δικα­στη­ρίου, ως «ανα­πη­ρία», κατά την έννοια της οδηγίας 2000/78/ΕΕ, πρέπει να νοείται μειο­νε­κτι­κό­τητα οφει­λό­μενη ιδίως σε μακρο­χρό­νια σωμα­τική, δια­νοη­τική ή ψυχική πάθηση η οποία, σε συν­δυα­σμό με διάφορα εμπόδια, μπορεί να παρα­κω­λύ­σει την πλήρη και απο­τε­λε­σμα­τική συμ­με­τοχή του ενδια­φε­ρο­μέ­νου στον επαγ­γελ­μα­τικό βίο σε ισότιμη βάση με τους λοιπούς εργα­ζο­μέ­νους.

Συναφώς, σε περί­πτωση που, υπό δεδο­μέ­νες συν­θή­κες, η παχυ­σαρ­κία του εργα­ζο­μέ­νου συνε­πά­γε­ται μειο­νε­κτι­κό­τητα όπως η δια­λαμ­βα­νό­μενη στην προη­γού­μενη σκέψη της παρού­σας απο­φά­σεως, η εν λόγω παχυ­σαρ­κία εμπί­πτει στην κατά την οδηγία 2000/78 έννοια της «ανα­πη­ρίας».

Αυτό συμ­βαί­νει ιδίως σε περί­πτωση που η παχυ­σαρ­κία του εργα­ζο­μέ­νου παρα­κω­λύει την πλήρη και απο­τε­λε­σμα­τική συμ­με­τοχή του στον επαγ­γελ­μα­τικό βίο σε ισότιμη βάση με τους λοιπούς εργα­ζο­μέ­νους εξαι­τίας μειω­μέ­νης κινη­τι­κό­τη­τας ή της εμφα­νί­σεως σε αυτόν παθο­λο­γι­κών κατα­στά­σεων που δεν του επι­τρέ­πουν να εκτε­λέ­σει την εργασία του ή του προ­κα­λούν δυσχέ­ρειες κατά την άσκηση της επαγ­γελ­μα­τι­κής του δρα­στη­ριό­τη­τας.

Προ­κει­μέ­νου να κριθεί αν, στην υπόθεση της κύριας δίκης, η κατά­σταση του Κονε­χιέρο εμπί­πτει στο πεδίο εφαρ­μο­γής της οδηγίας 2000/78, το αιτούν δικα­στή­ριο οφείλει να ελέγξει αν η μειο­νε­κτι­κό­τητα την οποία εμφα­νί­ζει πρέπει να χαρα­κτη­ρι­στεί ως ανα­πη­ρία κατά την έννοια της ως άνω οδηγίας.

Το αιτούν δικα­στή­ριο οφείλει επίσης να λάβει υπόψη όλα τα υπό­λοιπα στοι­χεία που είναι σημα­ντικά για τον έλεγχο αυτό, ιδίως δε το άμεσο και το έμμεσο κόστος που βαρύνει τις επι­χει­ρή­σεις εξαι­τίας του απου­σια­σμού από την εργασία.

Το αιτούν δικα­στή­ριο θα πρέπει επίσης να ελέγξει αν το άρθρο 52, στοι­χείο d, του Εργα­τι­κού Κώδικα, προ­βλέ­πο­ντας το δικαί­ωμα απο­λύ­σεως των εργα­ζο­μέ­νων που πραγ­μα­το­ποιούν επα­να­λαμ­βα­νό­με­νες κατά δια­στή­ματα απου­σίες από την εργασία λόγω ασθε­νείας, εφόσον συμπλη­ρώ­νε­ται ορι­σμέ­νος αριθμός ημερών απου­σίας, παρέχει στους εργο­δό­τες κίνητρο για πρό­σληψη και δια­τή­ρηση στη θέση εργα­σίας (βλ., υπ’ αυτήν την έννοια, απόφαση της 11ης Απρι­λίου 2013, HK Danmark, C – 335/11 και C – 337/11, EU:C:2013:222, σκέψη 88).

Αφε­τέ­ρου, προ­κει­μέ­νου να εξε­τα­σθεί αν τα προ­βλε­πό­μενα στο άρθρο 52, στοι­χείο d, του Εργα­τι­κού Κώδικα μέσα υπερ­βαί­νουν το μέτρο που είναι ανα­γκαίο για την επί­τευξη του επι­διω­κό­με­νου σκοπού, η διάταξη αυτή πρέπει να αναχθεί στο πλαίσιό της και να συνε­κτι­μη­θεί η ζημία την οποία ενδέ­χε­ται να προ­κα­λέ­σει στους ενδια­φε­ρο­μέ­νους (βλ., υπ’ αυτήν την έννοια, απόφαση της 11ης Απρι­λίου 2013, HK Danmark, C – 335/11 και C – 337/11, EU:C:2013:222, σκέψη 89 και εκεί παρα­τι­θέ­μενη νομο­λο­γία).

Προς τούτο, το αιτούν δικα­στή­ριο οφείλει να εξε­τά­σει μήπως ο Ισπανός νομο­θέ­της παρέ­λειψε να συνε­κτι­μή­σει κρίσιμα στοι­χεία τα οποία αφορούν ιδίως τους εργα­ζο­μέ­νους με ανα­πη­ρία.

Κατά την εκτί­μηση της ανα­λο­γι­κό­τη­τας των μέσων που προ­βλέ­πο­νται από το άρθρο 52, στοι­χείο d, του Εργα­τι­κού Κώδικα, πρέπει επίσης να συνε­κτι­μά­ται ο κίν­δυ­νος τον οποίο δια­τρέ­χουν τα άτομα με ανα­πη­ρία, τα οποία αντι­με­τω­πί­ζουν κατά κανόνα περισ­σό­τε­ρες δυσχέ­ρειες σε σχέση με τους εργα­ζο­μέ­νους χωρίς ανα­πη­ρία όσον αφορά την επα­νέ­νταξή τους στην αγορά εργα­σίας και έχουν ειδικές ανάγκες που συν­δέ­ο­νται με την προ­στα­σία η οποία απαι­τεί­ται λόγω της κατα­στά­σεώς τους.

Συναφώς, επι­ση­μαί­νε­ται ότι, κατά το άρθρο 52, στοι­χείο d, του Εργα­τι­κού Κώδικα, δεν λαμ­βά­νο­νται υπόψη ως επα­να­λαμ­βα­νό­με­νες κατά δια­στή­ματα απου­σίες από την εργασία, επί τη βάσει των οποίων χωρεί λύση της συμ­βά­σεως εργα­σίας, μεταξύ άλλων, οι άδειες λόγω μη επαγ­γελ­μα­τι­κής ασθέ­νειας ή μη εργα­τι­κού ατυ­χή­μα­τος όταν η άδεια έχει χορη­γη­θεί από τις επί­ση­μες υγειο­νο­μι­κές υπη­ρε­σίες και έχει διάρ­κεια άνω των είκοσι συνα­πτών ημερών. Δεν λαμ­βά­νο­νται υπόψη ούτε οι απου­σίες που οφεί­λο­νται σε θερα­πευ­τική αγωγή κατά του καρ­κί­νου ή άλλης σοβαρής ασθέ­νειας.

Κατά την Ισπα­νική Κυβέρ­νηση, ο εθνικός νομο­θέ­της θέλησε κατ’ αυτόν τον τρόπο να εξι­σορ­ρο­πή­σει τα συμ­φέ­ρο­ντα της επι­χει­ρή­σεως με την προ­στα­σία και την ασφά­λεια των εργα­ζο­μέ­νων, απο­τρέ­πο­ντας το ενδε­χό­μενο να προ­κύ­ψουν από το μέτρο αυτό άδικες κατα­στά­σεις ή στρεβλά απο­τε­λέ­σματα. Εξ αυτού του λόγου ορι­σμέ­νες απου­σίες όπως αυτές που οφεί­λο­νται σε ασθέ­νειες οι οποίες περι­γρά­φο­νται στην προη­γού­μενη σκέψη της παρού­σας απο­φά­σεως δεν μπορούν να απο­τε­λέ­σουν έρεισμα απο­φά­σεως περί απο­λύ­σεως λόγω επα­να­λαμ­βα­νό­με­νων κατά δια­στή­ματα απου­σιών από την εργασία. Το 2012, ο Ισπανός νομο­θέ­της προ­σέ­θεσε στον κατά­λογο των απου­σιών που δεν μπορούν να στοι­χειο­θε­τή­σουν λόγο απο­λύ­σεως τις απου­σίες εκείνες που οφεί­λο­νται σε θερα­πευ­τική αγωγή κατά του καρ­κί­νου ή άλλης σοβαρής ασθέ­νειας. Οι δε εργα­ζό­με­νοι με ανα­πη­ρία κατά κανόνα εμπί­πτουν σε κάποιες από τις περι­πτώ­σεις αυτές, οπότε σε τέτοιες περι­πτώ­σεις οι απου­σίες που οφεί­λο­νται στην ανα­πη­ρία δεν λαμ­βά­νο­νται υπόψη για την απόλυση λόγω επα­να­λαμ­βα­νό­με­νων κατά δια­στή­ματα απου­σιών από την εργασία.

Δια­πι­στώ­νε­ται ότι ναι μεν το άρθρο 52, στοι­χείο d, του Εργα­τι­κού Κώδικα προ­βλέ­πει ότι ορι­σμέ­νες απου­σίες δεν μπορούν να θεω­ρη­θούν ως επα­να­λαμ­βα­νό­με­νες κατά δια­στή­ματα απου­σίες από την εργασία επί τη βάσει των οποίων χωρεί λύση της συμ­βά­σεως, πλην όμως οι απου­σίες από την εργασία λόγω ασθέ­νειας του εργα­ζο­μέ­νου δεν καλύ­πτουν όλες τις περι­πτώ­σεις «ανα­πη­ρίας» κατά την έννοια της οδηγίας 2000/78.

Όπως επι­σή­μανε η Ισπα­νική Κυβέρ­νηση, μεταξύ των στοι­χείων που θα πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά την εκτί­μηση για την οποία γίνεται λόγος στη σκέψη 49 της παρού­σας απο­φά­σεως, περι­λαμ­βά­νε­ται η ύπαρξη, στην ισπα­νική έννομη τάξη, δια­τά­ξεων για την προ­στα­σία ειδικώς των ατόμων με ανα­πη­ρία, μεταξύ των οποίων και το άρθρο 40 του νομο­θε­τι­κού δια­τάγ­μα­τος 1/2013, που παρα­τί­θε­ται στη σκέψη 11 της παρού­σας απο­φά­σεως. Ειδι­κό­τερα, τέτοιες δια­τά­ξεις είναι ικανές να προ­λά­βουν ή να αντι­σταθ­μί­σουν τα μειο­νε­κτή­ματα που προ­κα­λού­νται από την ανα­πη­ρία, περι­λαμ­βα­νο­μέ­νης και της ενδε­χό­με­νης επε­λεύ­σεως ασθε­νειών οι οποίες συν­δέ­ο­νται με την ανα­πη­ρία.

Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο υπο­βλη­θέν ερώτημα πρέπει να δοθεί η απά­ντηση ότι το άρθρο 2, παρά­γρα­φος 2, στοι­χείο βʹ, σημείο i, της οδηγίας 2000/78 πρέπει να ερμη­νευ­θεί υπό την έννοια ότι αντι­τί­θε­ται σε εθνική νομο­θε­σία που προ­βλέ­πει ότι ο εργο­δό­της δύναται να απο­λύ­σει εργα­ζό­μενο εξαι­τίας απου­σιών από την εργασία που επα­να­λαμ­βά­νο­νται κατά δια­στή­ματα, έστω και αν οι απου­σίες είναι δικαιο­λο­γη­μέ­νες, στην περί­πτωση κατά την οποία οι απου­σίες αυτές απο­τε­λούν συνέ­πεια ασθε­νειών οφει­λό­με­νων στην ανα­πη­ρία από την οποία πάσχει ο εργα­ζό­με­νος, εκτός εάν η νομο­θε­σία αυτή επι­διώ­κει τον θεμιτό σκοπό της κατα­πο­λε­μή­σεως του απου­σια­σμού και δεν υπερ­βαί­νει το μέτρο που είναι ανα­γκαίο για την επί­τευξη του σκοπού αυτού, πράγμα που ενα­πό­κει­ται στο αιτούν δικα­στή­ριο να εκτι­μή­σει.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικα­στή­ριο (τρίτο τμήμα) απο­φαί­νε­ται:

Το άρθρο 2, παρά­γρα­φος 2, στοι­χείο βʹ, σημείο i, της οδηγίας 2000/78/ΕΚ του Συμ­βου­λίου, της 27ης Νοεμ­βρίου 2000, για τη δια­μόρ­φωση γενικού πλαι­σίου για την ίση μετα­χεί­ριση στην απα­σχό­ληση και την εργασία, πρέπει να ερμη­νευ­θεί υπό την έννοια ότι αντι­τί­θε­ται σε εθνική νομο­θε­σία που προ­βλέ­πει ότι ο εργο­δό­της δύναται να απο­λύ­σει εργα­ζό­μενο εξαι­τίας απου­σιών από την εργασία που επα­να­λαμ­βά­νο­νται κατά δια­στή­ματα, έστω και αν οι απου­σίες αυτές είναι δικαιο­λο­γη­μέ­νες, στην περί­πτωση κατά την οποία οι απου­σίες απο­τε­λούν συνέ­πεια ασθε­νειών οφει­λό­με­νων στην ανα­πη­ρία από την οποία πάσχει ο εργα­ζό­με­νος, εκτός εάν η νομο­θε­σία αυτή επι­διώ­κει τον θεμιτό σκοπό της κατα­πο­λε­μή­σεως του απου­σια­σμού και δεν υπερ­βαί­νει το μέτρο που είναι ανα­γκαίο για την επί­τευξη του σκοπού αυτού, πράγμα που ενα­πό­κει­ται στο αιτούν δικα­στή­ριο να εκτι­μή­σει.

ΒΗΜΑ