Ανοίγει εκ νέου το θέμα της διάσπασης του ενιαίου Δήμου της Ρόδου

Προ των πυλών είναι το νέο νομο­σχέ­διο της κυβέρ­νη­σης των ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ για την ανα­μόρ­φωση του Καλ­λι­κράτη, που θα περι­λαμ­βά­νει σημα­ντι­κές ρυθ­μί­σεις στον τρόπο δια­κυ­βέρ­νη­σης των νησιω­τι­κών δήμων.

Η κυβέρ­νηση του ΣΥΡΙΖΑ φαί­νε­ται να προ­χω­ράει το σχέδιο για σαρω­τι­κές αλλαγές στην Τοπική Αυτο­διοί­κηση με σχεδόν συνο­λική επα­νε­ξέ­ταση του ‘Καλ­λι­κράτη”.

Το νομο­σχέ­διο σκο­πεύει να φέρει στη Βουλή η κυβέρ­νηση έως το τέλος του έτους, ενώ στο πλαίσιο της δια­βού­λευ­σης που έχει ξεκι­νή­σει από το γενικό γραμ­μα­τέα του Υπουρ­γείου Εσω­τε­ρι­κών κ. Κώστα Πουλάκη, δεν έχει προ­γραμ­μα­τι­στεί εως τώρα επί­σκεψη στα Δωδε­κά­νησα.

Εάν τελικώς υπάρξει αυτή τοπο­θε­τεί­ται χρονικά μετά την Διεθνή Έκθεση της Θεσ­σα­λο­νί­κης λόγω των αυξη­μέ­νων υπο­χρε­ώ­σεων του Γενικού.

«Μπού­σουλα» για τις μεταρ­ρυθ­μί­σεις απο­τε­λεί η πρόταση της Επι­τρο­πής, που συστά­θηκε από το Υπουρ­γείο Εσω­τε­ρι­κών, για την ανα­θε­ώ­ρηση του θεσμι­κού πλαι­σίου της Tοπικής Aυτοδιοίκησης.

Η Επι­τροπή για την Ανα­θε­ώ­ρηση του θεσμι­κού πλαι­σίου της Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης είναι 27μελής, με πρόεδρο τον κ. Πουλάκη και με τη συμ­με­τοχή επτά επι­τε­λι­κών στε­λε­χών των αρμό­διων υπη­ρε­σιών του Υπουρ­γείου, έντεκα ειδικών επι­στη­μό­νων και εμπει­ρο­γνω­μό­νων για θέματα Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης και οκτώ εκπρο­σώ­πων των κυριό­τε­ρων αυτο­διοι­κη­τι­κών φορέων.

Με την πρόταση της επι­τρο­πής ανοίγει ουσια­στικά και ο διά­λο­γος για την διοι­κη­τική ανα­διάρ­θρωση των νησιω­τι­κών δήμων, χωρίς ωστόσο να γίνεται σαφής αναφορά στα όρια αυτών ανά νησί.

Όπως ανα­φέ­ρε­ται στην πρόταση: «Με την εφαρ­μογή του «Καλ­λι­κράτη», τα δημο­τικά και τοπικά δια­με­ρί­σματα του «Καπο­δί­στρια» δια­δέ­χο­νται οι δημο­τι­κές και τοπικές κοι­νό­τη­τες ως μονάδες ενδο­δη­μο­τι­κής απο­κέ­ντρω­σης, με κρι­τή­ριο διά­κρι­σης μεταξύ τους τον πλη­θυ­σμό. Οι δημο­τι­κές και τοπικές κοι­νό­τη­τες συνα­πο­τε­λούν τις δημο­τι­κές ενό­τη­τες του νέου δήμου, οι οποίες ταυ­τί­ζο­νται με τα όρια των συνεν­νού­με­νων Δήμων και Κοι­νο­τή­των και έχουν κυρίως γεω­γρα­φικό χαρα­κτήρα (δεν απο­τε­λούν δηλ. αυτο­τε­λές οργα­νω­τικό επίπεδο), ωστόσο απο­τε­λούν τις εκλο­γι­κές περι­φέ­ρειες για την ανά­δειξη των δημο­τι­κών συμ­βού­λων, ενώ μπορούν να δια­θέ­τουν και ίδιο, κατά τόπο αρμόδιο, αντι­δή­μαρχο.

Σε ό,τι δε αφορά τις αρμο­διό­τη­τες των δομών ενδο­δη­μο­τι­κής απο­κέ­ντρω­σης, ο «Καλ­λι­κρά­της», ακο­λου­θώ­ντας την παλαιό­τερη επιλογή του «Καπο­δί­στρια», παρα­χω­ρεί απο­φα­σι­στική εξουσία μόνο στα κεντρικά όργανα του Δήμου για όλα τα ζητή­ματα της περι­φέ­ρειας τους, περιο­ρί­ζο­ντας τα όργανα ενδο­δη­μο­τι­κής απο­κέ­ντρω­σης στην άσκηση κυρίως γνω­μο­δο­τι­κών αρμο­διο­τή­των για ένα ευρύ φάσμα θεμάτων».

Αξιο­λο­γώ­ντας την υφι­στά­μενη κατά­σταση η Επι­τροπή σημειώ­νει στην πρόταση της τα εξής:

«Σε αδρές γραμμές, θα μπο­ρούσε να πει κανείς ότι καθένα από τα «κύματα» συνέ­νω­σης των Ο.Τ.Α. δεν καταρ­γούσε πλήρως, αλλά δια­τη­ρούσε στο εσω­τε­ρικό του, ως απο­κε­ντρω­τι­κούς θεσμούς, τους προ­ϋ­φι­στά­με­νους Ο.Τ.Α., με απο­τέ­λε­σμα σήμερα, ειδικά στην πρω­το­βάθ­μια Αυτο­διοί­κηση, να υπάρ­χουν πολ­λα­πλά και επάλ­ληλα επίπεδα.

Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα δε, οι δημο­τι­κές και τοπικές κοι­νό­τη­τες είναι ιδιαί­τερα απο­δυ­να­μω­μέ­νες, αφού στε­ρού­νται απο­φα­σι­στι­κών αρμο­διο­τή­των.

Έτσι, μολο­νότι μετά την τελευ­ταία διοι­κη­τική μεταρ­ρύθ­μιση το μέγεθος των πρω­το­βάθ­μιων ΟΤΑ αυξή­θηκε σημα­ντικά, χωρικά και πλη­θυ­σμιακά, με απο­τέ­λε­σμα την απο­μά­κρυνση, αντι­κει­με­νικά, ως ένα βαθμό, των δημο­τι­κών αρχών από τους δημότες, οι απο­κε­ντρω­τι­κοί θεσμοί παρα­μέ­νουν σε μεγάλο βαθμό συμ­βο­λι­κού χαρα­κτήρα. Η δυνη­τική πρό­βλεψη για μετα­βί­βαση σε αυτές από το δημο­τικό συμ­βού­λιο συγκε­κρι­μέ­νων αρμο­διο­τή­των, η λήψη μάλιστα της οποίας απαιτεί αυξη­μένη πλειο­ψη­φία του δημο­τι­κού συμ­βου­λίου, στην πράξη δεν υλο­ποιεί­ται ποτέ».

Επι­ση­μαί­νο­νται και τα εξής από την Επι­τροπή:

«Συνο­λικά, η υφι­στά­μενη κατά­σταση παρου­σιά­ζει πέντε (5) βασικές αδυ­να­μίες :

1ον. Πολ­λα­πλό­τητα θεσμών: Σήμερα υπάρ­χουν οι Δημο­τι­κές Ενό­τη­τες, οι οποίες εκπρο­σω­πού­νται στο Δημο­τικό Συμ­βού­λιο από τους εκεί εκλε­γό­με­νους Δημο­τι­κούς Συμ­βού­λους και (μπορούν να) δια­θέ­τουν δικό τους, τοπικά αρμόδιο Αντι­δή­μαρχο, ενώ την ίδια στιγμή στο εσω­τε­ρικό κάθε Δημο­τι­κής Ενό­τη­τας υπάρ­χουν άμεσα εκλε­γό­μενα Συμ­βού­λια, με τους δικούς τους προ­έ­δρους και εκπρο­σώ­πους. Το απο­τέ­λε­σμα είναι να δημιουρ­γεί­ται μία πολ­λα­πλό­τητα τοπικών θεσμών ενδο­δη­μο­τι­κής απο­κέ­ντρω­σης και να αυξά­νο­νται οι επι­κα­λύ­ψεις.

2ον. Διαιώ­νιση τοπι­κι­στι­κών διαι­ρέ­σεων: Παρά το γεγονός ότι τα τελευ­ταία είκοσι (20) χρόνια έχουν γίνει δύο δια­δο­χι­κές μετα­βο­λές στη διοι­κη­τική διαί­ρεση των ΟΤΑ, οι παλιοί Δήμοι και Κοι­νό­τη­τες παρα­μέ­νουν (υπό τη μορφή Δημο­τι­κών/Τοπικών Κοι­νο­τή­των και Δημο­τι­κών Ενο­τή­των) υφι­στά­με­νοι κατά κάποιον τρόπο, με απο­τέ­λε­σμα να μην προ­ω­θεί­ται η καλ­λιέρ­γεια ενιαίας συνεί­δη­σης για τους δημότες των νέων Δήμων και να διαιω­νί­ζο­νται τοπι­κι­στι­κές διαι­ρέ­σεις.

3ον. Απο­δυ­νά­μωση του ρόλου των απο­κε­ντρω­τι­κών δομών: Οι απο­κε­ντρω­τι­κές δομές παρα­μέ­νουν σχε­δια­σμέ­νες με γνώμονα την προ εικο­σα­ε­τίας διοι­κη­τική διαί­ρεση της χώρας, μη λαμ­βά­νο­ντας υπόψη πραγ­μα­τι­κές ανάγκες και δυνα­τό­τη­τες. Την ίδια στιγμή, η δια­τή­ρηση δύο, επί της ουσίας, επι­πέ­δων ενδο­δη­μο­τι­κής απο­κέ­ντρω­σης, με δια­φο­ρε­τική εδαφική περι­φέ­ρεια, δια­φο­ρε­τικά όργανα και αρμο­διό­τη­τες και χωρίς σαφή οριο­θέ­τηση κατα­λή­γει στην απο­δυ­νά­μωση αμφο­τέ­ρων, με απο­τέ­λε­σμα οι μεν Δημο­τι­κές Ενό­τη­τες να υφί­στα­νται μόνο ως εκλο­γι­κές περι­φέ­ρειες, οι δε Δημο­τι­κές/Τοπικές Κοι­νό­τη­τες να έχουν μόνο γνω­μο­δο­τι­κές αρμο­διό­τη­τες. Η δυνη­τική δε πρό­βλεψη για μετα­βί­βαση σε αυτές από το δημο­τικό συμ­βού­λιο συγκε­κρι­μέ­νων αρμο­διο­τή­των, η λήψη μάλιστα της οποίας απαιτεί αυξη­μέ­νη­πλειο­ψη­φία του δημο­τι­κού συμ­βου­λίου, στην πράξη δεν υλο­ποιεί­ται ποτέ.

4ον. Περιο­ρι­σμός της συμ­με­το­χής των πολιτών: Η δια­τή­ρηση άμεσα εκλε­γό­με­νων οργάνων σε ένα τόσο «χαμηλό» επίπεδο, όπως αυτό των Δημο­τι­κών και Τοπικών Κοι­νο­τή­των διαιω­νί­ζει μία λογική «ανά­θε­σης», υπο­κα­θι­στώ­ντας αμε­σο­δη­μο­κρα­τι­κές, συμ­με­το­χι­κές δια­δι­κα­σίες που θα μπο­ρού­σαν και θα έπρεπε να λαμ­βά­νουν χώρα στο μικρο­ε­πί­πεδο του χωριού ή της γει­το­νιάς.

5ον. Αύξηση της γεω­γρα­φι­κής και πολι­τι­κής από­στα­σης μεταξύ των επι­πέ­δων εκπρο­σώ­πη­σης : Ο «Καλ­λι­κρά­της» δια­τή­ρησε τις ίδιες γεω­γρα­φι­κές οντό­τη­τες ως επίπεδα ενδο­δη­μο­τι­κής απο­κέ­ντρω­σης, μετο­νο­μά­ζο­ντας τα τοπικά και δημο­τικά δια­με­ρί­σματα σε τοπικές και δημο­τι­κές κοι­νό­τη­τες, την ίδια στιγμή που μέσα από εκτε­τα­μέ­νες συνε­νώ­σεις και ο πρώτος (Δήμοι) και ο δεύ­τε­ρος βαθμός Αυτο­διοί­κη­σης (Περι­φέ­ρειες) απέ­κτη­σαν ευρύ­τατη γεω­γρα­φική βάση, άρα και πολι­τική νομι­μο­ποί­ηση και ισχύ. Συνεπώς, τα όργανα των Δημο­τι­κών και Τοπικών Κοι­νο­τή­των έχουν πλέον μεγάλη γεω­γρα­φική από­σταση και, κυρίως, μεγάλη διαφορά ισχύος, σε σύγκριση με τους αιρε­τούς των Δήμων και, πολλώ δε μάλλον, των Περι­φε­ρειών. Μάλιστα, αν ληφθεί υπόψη ότι οι εκπρό­σω­ποι των Τοπικών/Δημο­τι­κών Κοι­νο­τή­των εκλέ­γο­νται υπο­χρε­ω­τικά στο πλαίσιο των ίδιων με το κεντρικό επίπεδο συν­δυα­σμών, είναι σαφές ότι η ανε­ξαρ­τη­σία τους και τα περι­θώ­ρια δια­φο­ρο­ποί­η­σής τους, αν χρεια­στεί, με τις κεντρι­κές δημο­τι­κές αρχές είναι ακόμα πιο περιο­ρι­σμένα».

Η πρόταση της Επι­τρο­πής για τους νησιω­τι­κούς δήμους περι­λαμ­βά­νει τα εξής:

«Προ­τεί­νε­ται η κατάρ­γηση των σημε­ρι­νών δημο­τι­κών και τοπικών κοι­νο­τή­των ως δομών ενδο­δη­μο­τι­κής απο­κέ­ντρω­σης. Τη θέση τους μπορούν να δια­δε­χτούν συμ­βού­λια στα όρια των σημε­ρι­νών δημο­τι­κών ενο­τή­των, των πρώην δηλ. δήμων και κοι­νο­τή­των που καταρ­γή­θη­καν και συνε­νώ­θη­καν με τον Καλ­λι­κράτη, τα οποία θα ενι­σχυ­θούν με απο­φα­σι­στι­κές αρμο­διό­τη­τες. Οι δημο­τι­κές και τοπικές κοι­νό­τη­τες παρα­μέ­νουν μόνο ως γεω­γρα­φι­κές έννοιες και ως επίπεδο οργά­νω­σης των αμε­σο­δη­μο­κρα­τι­κών και συμ­με­το­χι­κών δια­δι­κα­σιών. Για λόγους απλού­στευ­σης και ομοιο­μορ­φίας θα μπο­ρού­σαν να ονο­μα­στούν όλες δημο­τι­κές (ή όλες τοπικές) κοι­νό­τη­τες.

Ειδι­κό­τερα :

i. Εδαφική διάρ­θρωση

Προ­τεί­νε­ται η εξής εδαφική διάρ­θρωση :

• Δημο­τι­κές ενό­τη­τες θα είναι, κατ΄αρ­χήν, όπως και σήμερα, όλοι οι «Καπο­δι­στρια­κοί» Δήμοι, περι­λαμ­βα­νο­μέ­νης και της έδρας του Δήμου. Δήμοι με ενιαία σήμερα δομή, οι οποίοι δεν προ­ήλ­θαν από συνέ­νωση βάσει του ν. 3852/2010 και στους οποίους δεν υφί­στα­νται, επο­μέ­νως, δομές ενδο­δη­μο­τι­κής απο­κέ­ντρω­σης, προ­τεί­νε­ται να παρα­μεί­νουν ως έχουν.

• Δημο­τική ενότητα θα συγκρο­τούν επίσης και τα πρώην δημο­τικά δια­με­ρί­σματα στα οποία διαι­ρού­νταν οι δήμοι άνω των 100.000 κατοί­κων.

• Νησιω­τι­κοί Δήμοι, με μικρό πλη­θυ­σμό, που δεν προ­ήλ­θαν από συνέ­νωση (επο­μέ­νως δεν έχουν σήμερα Δημο­τι­κές Ενό­τη­τες, έχουν ωστόσο δημο­τι­κές και τοπικές κοι­νό­τη­τες), δεν θα συγκρο­τούν συμ­βού­λια δημο­τι­κών ενο­τή­των αλλά θα εκλέ­γουν μόνο δημο­τικό συμ­βού­λιο (π.χ. Δήμος Αμοργού).

Αντι­θέ­τως, σε νησιω­τι­κούς δήμους που εκτεί­νο­νται σε περι­φέ­ρεια πέραν αυτής του ενός νησιού (π.χ. Δήμος Νάξου και Μικρών Κυκλά­δων) θα συγκρο­τού­νται δημο­τι­κές ενό­τη­τες ως δομές ενδο­δη­μο­τι­κής απο­κέ­ντρω­σης.

• Προ­βλη­μα­τι­σμό δημιουρ­γεί το πώς θα πρέπει να αντι­με­τω­πι­στούν οι περι­πτώ­σεις πολύ μικρών δημο­τι­κών ενο­τή­των που ταυ­τί­ζο­νται με μία τοπική κοι­νό­τητα. Για παρά­δειγμα στο Δήμο Γρε­βε­νών υπάρ­χουν 7 δημο­τι­κές ενό­τη­τες με πλη­θυ­σμό από 35 έως 384 κατοί­κους η κάθε μία. Οι τοπικές αυτές κοι­νό­τη­τες απο­τε­λούν τη συνέ­χεια παλαιών κοι­νο­τή­των που δεν είχαν καταρ­γη­θεί με τον Καπο­δί­στρια λόγω του ορεινού τους χαρα­κτήρα και καταρ­γή­θη­καν και συγ­χω­νεύ­θη­καν με τον Καλ­λι­κράτη.

Προ­τεί­νε­ται: η δια­τή­ρηση των υφι­στά­με­νων δημο­τι­κών ενο­τή­των ως δομών ενδο­δη­μο­τι­κής απο­κέ­ντρω­σης ή, εναλ­λα­κτικά, η συγ­χώ­νευσή τους, εφόσον είναι γει­το­νι­κές, με έκδοση προ­ε­δρι­κού δια­τάγ­μα­τος ύστερα από γνώμη του οικείου Δήμου.

• Σε κάθε περί­πτωση, οι νησιω­τι­κοί και ορεινοί δήμοι θα πρέπει να αντι­με­τω­πι­στούν δια­κριτά ανά περί­πτωση, σύμφωνα και με τη συνο­λική «μοντε­λο­ποί­ηση».

• Οι υφι­στά­με­νες σήμερα Δημο­τι­κές και Τοπικές Κοι­νό­τη­τες, καθώς και άλλες αντί­στοι­χες υπο­διαι­ρέ­σεις (σε επίπεδο λ.χ. γει­το­νιάς) που θα δημιουρ­γη­θούν, θα απο­τε­λέ­σουν το κύτταρο της αμε­σο­δη­μο­κρα­τι­κής λει­τουρ­γίας και συμ­με­το­χής των πολιτών.