Πανελλαδικές εξετάσεις 2017: Για επιστήμη και ηθική το θέμα της Νεοελληνικής Γλώσσας

Με το μά­θη­μα της Νε­ο­ελ­λη­νι­κής Γλώσ­σας ξε­κί­νη­σαν σή­με­ρα οι Πα­νελ­λα­δι­κές Εξε­τά­σεις για τους υπο­ψη­φί­ους των Γε­νι­κών Λυ­κεί­ων.

Το θέμα που έπεσε φέτος είναι δια­σκευή από ομι­λία του Ακα­δη­μαϊ­κού Γρη­γό­ρη Σκαλ­κέα και οι υπο­ψή­φιοι κλή­θη­καν να ανα­πτύ­ξουν τον ρόλο της επι­στή­μης στην αντι­με­τώ­πι­ση των σύγ­χρο­νων προ­βλη­μά­των και τα ηθικά εφό­δια του επι­στή­μο­να που θα τον βοη­θή­σουν να πε­τύ­χει αυτό το στόχο.

Τα θέ­μα­τα προ­έρ­χο­νταν μέσα από το σχο­λι­κό εγ­χει­ρί­διο και από τους φι­λο­λό­γους θε­ω­ρού­νται βατά. Σύμ­φω­να, μά­λι­στα, με την Ομο­σπον­δία Εκ­παι­δευ­τι­κών Φρο­ντι­στών Ελ­λά­δος, το συ­γκε­κρι­μέ­νο θέμα, είναι ένα από τα κλα­σι­κά θέ­μα­τα που δι­δά­σκο­νται και δεν προ­κά­λε­σε ιδιαί­τε­ρες δυ­σκο­λί­ες στους υπο­ψή­φιους.

Το protothema.gr, κοντά στους νέους που δί­νουν εξε­τά­σεις, θα δώσει στη δη­μο­σιό­τη­τα τις απα­ντή­σεις των εξε­τά­σε­ων από την Ομο­σπον­δία Εκ­παι­δευ­τι­κών Φρο­ντι­στών Ελ­λά­δας (ΟΕΦΕ).

Το θέμα της Γλώσ­σας είναι το εξής:

ΚΕΙ­ΜΕ­ΝΟ

Επι­στή­μη και επι­στή­μο­νες

H επι­στή­μη, ως αέ­να­ος αγώ­νας του αν­θρώ­που για την κα­τά­κτη­ση της γνώ­σης, με την

οξυ­δερ­κή πα­ρα­τή­ρη­ση, τη διαί­σθη­ση και την έρευ­να, ανοί­γει συ­νε­χώς νέους ορί­ζο­ντες και

φω­τί­ζει τον νου. Επι­στή­μη, βέ­βαια, και τε­χνο­λο­γία δεν ταυ­τί­ζο­νται, διότι η επι­στή­μη πα­ρα­μέ­νει

προ­ση­λω­μέ­νη στην όλο και πιο βαθιά κα­τά­κτη­ση της γνώ­σης, ενώ η τε­χνο­λο­γία έχει ως

επι­δί­ω­ξη την αξιο­ποί­η­ση της επι­στη­μο­νι­κής γνώ­σης για την υπη­ρέ­τη­ση των τρε­χου­σών,

πρα­κτι­κών ανα­γκών του αν­θρώ­που. Πολύ χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά, ο Αϊν­στάιν [1879-1955] είχε το­νί­σει

ότι η επι­στή­μη μπο­ρεί να προ­σφέ­ρει τα μέσα για την ανά­πτυ­ξη σκο­πών, τους οποί­ους έχουν

ορα­μα­τι­στεί προ­σω­πι­κό­τη­τες που δια­θέ­τουν υψηλά ηθικά ιδα­νι­κά.

Εάν βέ­βαια ο Αϊν­στάιν είχε ζήσει ολό­κλη­ρο τον ει­κο­στό αιώνα, με επα­να­στά­σεις,

πα­γκο­σμί­ους θερ­μούς και ψυ­χρούς πο­λέ­μους, αλλά και δο­ξα­σμέ­νο από τη ρα­γδαία ανά­πτυ­ξη

των θε­τι­κών επι­στη­μών και της τε­χνο­λο­γί­ας, ίσως προ­βλη­μα­τι­ζό­ταν πε­ρισ­σό­τε­ρο. Η

προ­ώ­θη­ση των φυ­σι­κών επι­στη­μών και η έκρη­ξη της τε­χνο­λο­γί­ας, η οποία έχει προ­σλά­βει

φρε­νή­ρεις ρυθ­μούς στην εποχή μας, εγεί­ρουν απο­ρί­ες και συ­γκλο­νι­στι­κά ερω­τή­μα­τα. Η

επι­στή­μη ανα­πτύσ­σε­ται συ­νή­θως σε σχέση με τις πρα­κτι­κές ανά­γκες των αν­θρώ­πων,

ακο­λου­θεί όμως βα­σι­κά την εξέ­λι­ξη μιας κοι­νω­νί­ας και αντι­κα­το­πτρί­ζει το συ­γκε­κρι­μέ­νο

πνευ­μα­τι­κό και ηθικό της επί­πε­δο. Όμως η τε­χνο­λο­γία, που βελ­τί­ω­σε ση­μα­ντι­κά τις συν­θή­κες

της ζωής μας, βο­ή­θη­σε ή εμπό­δι­σε τον άν­θρω­πο να γίνει πε­ρισ­σό­τε­ρο άν­θρω­πος;

Τα ευ­γε­νή ιδε­ώ­δη του αν­θρω­πι­σμού δια­σύρ­θη­καν και υπο­νο­μεύ­θη­καν στις μέρες μας. Η

σύγ­χυ­ση πραγ­μα­τι­κών και πλα­σμα­τι­κών ανα­γκών, η πνι­γη­ρή εντα­τι­κο­ποί­η­ση του ρυθ­μού της

ζωής στις με­γα­λου­πό­λεις, η εσω­τε­ρι­κή μο­να­ξιά, το άγχος και η αγω­νία αλ­λο­τριώ­νουν

βα­θύ­τα­τα και πα­ρε­μπο­δί­ζουν την πνευ­μα­τι­κή ολο­κλή­ρω­ση των αν­θρώ­πων.

Μέσα στο κλίμα αυτό ζει, με­γα­λώ­νει και ερ­γά­ζε­ται ο σύγ­χρο­νος επι­στή­μο­νας. Ο

επι­στή­μο­νας βα­ρύ­νε­ται με πο­λύ­μορ­φη ευ­θύ­νη για τη γνώση που κατά κά­ποιον τρόπο πα­ρά­γει

και οφεί­λει να προ­βλέ­πει οποιο­δή­πο­τε πι­θα­νό κίν­δυ­νο που θα μπο­ρού­σε να προ­έλ­θει από τη

χρήση της –ή την κα­τά­χρη­σή της– στο μέλ­λον για τον άν­θρω­πο και για την οι­κου­μέ­νη. Πρέ­πει

να απο­φα­σί­ζει με άγρυ­πνη συ­νεί­δη­ση και υπευ­θυ­νό­τη­τα εάν τα απο­τε­λέ­σμα­τα των ερευ­νών

του πρέ­πει τε­λι­κά να εφαρ­μο­σθούν. Κάθε επι­στη­μο­νι­κό επί­τευγ­μα πρέ­πει να εξε­τά­ζε­ται όχι

μόνο ως γνω­στι­κή ή υλική κα­τά­κτη­ση, αλλά και για το αν θα απο­βεί ευ­ερ­γε­τι­κό ή επι­ζή­μιο, ή

και κα­τα­στρε­πτι­κό, για την ύπαρ­ξη του αν­θρώ­που. Τον έλεγ­χο αυτό κα­νέ­νας άλλος δεν μπο­ρεί

ή δεν επι­τρέ­πε­ται να επι­βάλ­λει στη συ­νει­δη­τή ελευ­θε­ρία του επι­στή­μο­να παρά μόνον η

συ­ναί­σθη­ση της αν­θρώ­πι­νης και γε­νι­κά της κοι­νω­νι­κής του ευ­θύ­νης.

Δυ­στυ­χώς, όμως, οι απο­φά­σεις για τη χρη­σι­μο­ποί­η­ση από τη σύγ­χρο­νη τε­χνο­λο­γία

επι­στη­μο­νι­κών γνώ­σε­ων και ανα­κα­λύ­ψε­ων δεν ανή­κουν πά­ντο­τε στην από­φα­ση ή στη

σύμ­φω­νη γνώμη εκεί­νων που τις ανα­κά­λυ­ψαν, ούτε οι πολ­λα­πλές συ­νέ­πειες από τη χρήση

τους έχουν όσο και όπως θα άρ­μο­ζε υπο­λο­γι­σθεί. Για τούτο, συχνά οι στό­χοι μιας ερευ­νη­τι­κής πο­ρεί­ας δια­σπεί­ρο­νται. Πολ­λοί διά­ση­μοι ερευ­νη­τές δεν μπό­ρε­σαν να προ­βλέ­ψουν

τις πρα­κτι­κές εφαρ­μο­γές των ανα­κα­λύ­ψε­ών τους.

Για να πα­ρα­μεί­νουν όμως οι στό­χοι της επι­στή­μης αν­θρω­πο­κε­ντρι­κοί, κρί­νε­ται απο­λύ­τως

ανα­γκαί­ος ο επα­να­κα­θο­ρι­σμός τους από «προ­σω­πι­κό­τη­τες με υψηλά ηθικά ιδα­νι­κά», κατά τον

Αϊν­στάιν, δη­λα­δή από έντι­μους, συ­νε­πείς και ανι­διο­τε­λείς, διο­ρα­τι­κούς, ει­λι­κρι­νείς και

αντι­κει­με­νι­κούς αν­θρώ­πους-επι­στή­μο­νες.

Γρη­γό­ρης Σκαλ­κέ­ας, Δια­σκευή από ομι­λία στην Ακα­δη­μία Αθη­νών.

A1. Να γρά­ψε­τε στο τε­τρά­διό σας την πε­ρί­λη­ψη του κει­μέ­νου που σας δό­θη­κε
(90-110 λέ­ξεις).
Μο­νά­δες 25
Β1. Να επα­λη­θεύ­σε­τε ή να δια­ψεύ­σε­τε , σύμ­φω­να με το κεί­με­νο, τις πα­ρα­κά­τω
προ­τά­σεις γρά­φο­ντας στο τε­τρά­διό σας δίπλα στο γράμ­μα που αντι­στοι­χεί
σε κάθε πρό­τα­ση τη λέξη Σωστό ή Λάθος:
α. Η επι­στή­μη και η τε­χνο­λο­γία ταυ­τί­ζο­νται ως προς τους στό­χους τους.
β. Η επι­στή­μη στο­χεύ­ει απο­κλει­στι­κά στην ικα­νο­ποί­η­ση των πρα­κτι­κών
ανα­γκών του αν­θρώ­που.
γ. Οι αν­θρω­πι­στι­κές αξίες υπο­νο­μεύ­τη­καν στην εποχή μας.
δ. Ο επι­στή­μο­νας έχει ευ­θύ­νη για τη χρήση της επι­στη­μο­νι­κής γνώ­σης που
πα­ρά­γει.
ε. Επι­στή­μο­νες υψη­λών ιδα­νι­κών θα συμ­βά­λουν στη δια­τή­ρη­ση του
αν­θρω­πο­κε­ντρι­κού χα­ρα­κτή­ρα της επι­στή­μης.
Μο­νά­δες 10
Β2. α) Να βρεί­τε έναν από τους τρό­πους ανά­πτυ­ξης της πρώ­της πα­ρα­γρά­φου
του κει­μέ­νου «Η επι­στή­μη … ηθικά ιδα­νι­κά» (μο­νά­δες 2) και να
τεκ­μη­ριώ­σε­τε την απά­ντη­σή σας με ανα­φο­ρές στο κεί­με­νο (μο­νά­δες 2).
Μο­νά­δες 4
β) Ποια νοη­μα­τι­κή σχέση εκ­φρά­ζουν οι πα­ρα­κά­τω διαρ­θρω­τι­κές λέ­ξεις ή
φρά­σεις (με έντο­νη γραφή στο κεί­με­νο):
βέ­βαια (1η πα­ρά­γρα­φος)
εάν (2η πα­ρά­γρα­φος)
όμως (2η πα­ρά­γρα­φος)
για τούτο (5η πα­ρά­γρα­φος)
δη­λα­δή (6η πα­ρά­γρα­φος)
Μο­νά­δες 5
Β3. α) Να ξα­να­γρά­ψε­τε τις ακό­λου­θες προ­τά­σεις του κει­μέ­νου, αντι­κα­θι­στώ­ντας τις υπο­γραμ­μι­σμέ­νες λέ­ξεις με άλλες συ­νώ­νυ­μες, χωρίς να αλ­λά­ζει το νόημα:
 Η επι­στή­μη ως αέ­να­ος αγώ­νας του αν­θρώ­που.
 η επι­στή­μη πα­ρα­μέ­νει προ­ση­λω­μέ­νη στην κα­τά­κτη­ση της
γνώ­σης.
 Η προ­ώ­θη­ση των φυ­σι­κών επι­στη­μών και η έκρη­ξη της
τε­χνο­λο­γί­ας […] εγεί­ρουν απο­ρί­ες.
 το άγχος και η αγω­νία αλ­λο­τριώ­νουν […] την πνευ­μα­τι­κή
ολο­κλή­ρω­ση των αν­θρώ­πων.
 κάθε επι­στη­μο­νι­κό επί­τευγ­μα […] θα απο­βεί […]
κα­τα­στρε­πτι­κό.
Μο­νά­δες 5
β) Να δώ­σε­τε τα αντώ­νυ­μα των πα­ρα­κά­τω υπο­γραμ­μι­σμέ­νων λέ­ξε­ων του
κει­μέ­νου:
 συ­γκε­κρι­μέ­νο (2η πα­ρά­γρα­φος)
 βελ­τί­ω­σε (2η πα­ρά­γρα­φος)
 ευ­θύ­νη (4η πα­ρά­γρα­φος)
 υλική (4η πα­ρά­γρα­φος)
 ελευ­θε­ρία (4η πα­ρά­γρα­φος)
Μο­νά­δες 5
Β4. α) «Η σύγ­χυ­ση πραγ­μα­τι­κών…των αν­θρώ­πων.» (3η πα­ρά­γρα­φος) Τι επι­τυγ­χά­νει ο συγ­γρα­φέ­ας με το ασύν­δε­το σχήμα;
Μο­νά­δες 3
β) «Όμως η τε­χνο­λο­γία…πε­ρισ­σό­τε­ρο άν­θρω­πος;» (2η πα­ρά­γρα­φος) Τι
επι­διώ­κει ο συγ­γρα­φέ­ας με τη χρήση του ρη­το­ρι­κού ερω­τή­μα­τος ;
Μο­νά­δες 3
Γ1. Στην τε­λε­τή απο­φοί­τη­σης του σχο­λεί­ου σας ως υπο­ψή­φιοι/ες φοι­τη­τές/τριες και μελ­λο­ντι­κοί/κές επι­στή­μο­νες εκ­φω­νεί­τε μια ομι­λία 500-600 λέ­ξε­ων στην οποία εστιά­ζε­τε σε δύο άξο­νες:
α) στον ρόλο της επι­στή­μης στην αντι­με­τώ­πι­ση των ση­μα­ντι­κό­τε­ρων, κατά
τη γνώμη σας, σύγ­χρο­νων προ­βλη­μά­των και
β) στα ηθικά εφό­δια του επι­στή­μο­να που θα του επι­τρέ­ψουν να υπη­ρε­τή­σει
αυτό τον στόχο.
Μο­νά­δες 40

ΟΔΗ­ΓΙΕΣ (για τους εξε­τα­ζο­μέ­νους)
1. Στο εξώ­φυλ­λο να γρά­ψε­τε το εξε­τα­ζό­με­νο μά­θη­μα. Στο εσώ­φυλ­λο πάνω-
πάνω να συ­μπλη­ρώ­σε­τε τα ατο­μι­κά σας στοι­χεία. Στην αρχή των
απα­ντή­σε­ών σας να γρά­ψε­τε πάνω-πάνω την ημε­ρο­μη­νία και το
εξε­τα­ζό­με­νο μά­θη­μα. Να μην αντι­γρά­ψε­τε τα θέ­μα­τα στο τε­τρά­διο και να
μη γρά­ψε­τε που­θε­νά στις απα­ντή­σεις σας το όνομά σας.
2. Να γρά­ψε­τε το ονο­μα­τε­πώ­νυ­μό σας στο πάνω μέρος των φω­το­α­ντι­γρά­φων ,
αμέ­σως μόλις σας πα­ρα­δο­θούν. Τυχόν ση­μειώ­σεις σας πάνω στα θέ­μα­τα
δεν θα βαθ­μο­λο­γη­θούν σε καμία πε­ρί­πτω­ση. Κατά την απο­χώ­ρη­σή σας,
να πα­ρα­δώ­σε­τε μαζί με το τε­τρά­διο και τα φω­το­α­ντί­γρα­φα.
3. Να απα­ντή­σε­τε στο τε­τρά­διό σας σε όλα τα θέ­μα­τα μόνο με μπλε ή μόνο
με μαύρο στυλό με με­λά­νι που δεν σβή­νει.
4. Κάθε απά­ντη­ση τεκ­μη­ριω­μέ­νη είναι απο­δε­κτή.
5. Διάρ­κεια εξέ­τα­σης: τρεις (3) ώρες μετά τη δια­νο­μή των φω­το­α­ντι­γρά­φων.
6. Χρό­νος δυ­να­τής απο­χώ­ρη­σης: 10.00 π.μ.

Δείτε εδώ τα θέ­μα­τα

Σχό­λιο Ομο­σπον­δί­ας Εκ­παι­δευ­τι­κών Φρο­ντι­στών Ελ­λά­δος (ΟΕΦΕ): Απλές οι ασκή­σεις και σε κλα­σι­κή ύλη 

«Απλές» χα­ρα­κτή­ρι­σε η Ομο­σπον­δία Εκ­παι­δευ­τι­κών Φρο­ντι­στών Ελ­λά­δος τις ασκή­σεις στη Νε­ολ­λη­νι­κή Γλώσ­σα.

Ανα­λυ­τι­κά το σχό­λιο:

Τα θέ­μα­τα στη Νε­ο­ελ­λη­νι­κή Γλώσ­σα στις Εξε­τά­σεις των Γε­νι­κών Λυ­κεί­ων αφο­ρούν στα «Θέ­μα­τα σχε­τι­κά με την επι­στή­μη και τον ρόλο της στην κοι­νω­νία» που πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται στο σχο­λι­κό βι­βλίο Έκ­φρα­ση-Έκ­θε­ση Γ΄ Λυ­κεί­ου (σ. 94-98) καθώς και στη θε­μα­τι­κή ενό­τη­τα «Επι­στή­μη -Τε­χνο­λο­γία» από το Βι­βλίο Θε­μα­τι­κοί Κύ­κλοι για το Ενιαίο Λύ­κειο.

Το κεί­με­νο που δό­θη­κε στους μα­θη­τές είναι δια­σκευή ομι­λί­ας του Γρη­γό­ρη Σκαλ­κέα στην Ακα­δη­μία Αθη­νών στις  30-12-2003.

Στο ερώ­τη­μα Α ζη­τού­νταν πε­ρί­λη­ψη και στο ερώ­τη­μα Β1 άσκη­ση τύπου Σωστό–Λάθος.

Στα ερω­τή­μα­τα Β2 έως και Β4  υπήρ­χαν απλές ασκή­σεις που ανα­φέ­ρο­νταν σε κλα­σι­κή ύλη σχε­τι­κή με τη δομή του λόγου και τη γλώσ­σα του κει­μέ­νου.

Τέλος στην Πα­ρα­γω­γή Λόγου σε 500-600 λέ­ξεις ζη­τού­νταν από τους μα­θη­τές ομι­λία στην τε­λε­τή απο­φοί­τη­σής τους ως υπο­ψή­φιοι/ες φοι­τη­τές/τριες και μελ­λο­ντι­κοί επι­στή­μο­νες με θέμα τον ρόλο της επι­στή­μης στην αντι­με­τώ­πι­ση των ση­μα­ντι­κό­τε­ρων σύγ­χρο­νων προ­βλη­μά­των και τα ηθικά εφό­δια που θα επι­τρέ­ψουν στον επι­στή­μο­να να υπη­ρε­τή­σει αυτόν τον στόχο.