Τα Ιμια σε τουρκικό χάρτη-ντοκουμέντο

Η νύχτα της 30ής προς την 31η Ιανουα­ρίου του 1996 στην Αγκυρα ήταν διπλά παγερή. Λίγο πριν από τα μεσά­νυ­χτα χτύπησε το τηλέ­φωνο. Ηταν μια φίλη, διπλω­μα­τική συντά­κτις μεγάλης τουρ­κι­κής εφη­με­ρί­δας, που μου ζήτησε να ανα­βά­λουμε το ραντε­βού στο γραφείο μου το πρωί της επο­μέ­νης επειδή, παρά το προ­χω­ρη­μένο της ώρας, είχαν ειδο­ποι­η­θεί τα ΜΜΕ ότι θα υπάρ­ξουν δηλώ­σεις μετά το πέρας της συνε­χι­ζό­με­νης μακράς έκτα­κτης σύσκε­ψης στο τουρ­κικό υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών –με τη συμ­με­τοχή και της ηγεσίας των Ενόπλων Δυνά­μεων– για την κρίση στα Ιμια.

Στήθηκα στην τηλε­ό­ραση κι η ώρα περ­νούσε δύσκολα με κάποια μετα­με­σο­νύ­κτια επα­νά­ληψη σίριαλ. Τελικά, στη 01.40΄ και χωρίς να δια­κο­πεί το τρέχον πρό­γραμμα, εμφα­νί­στηκε «αθόρυβα» σε ζώνη στο κάτω μέρος της οθόνης του ιδιω­τι­κού Interstar η είδηση ότι «Στρα­τιώ­τες μας απο­βι­βά­στη­καν στο Καρντάκ» (η τουρ­κική ονο­μα­σία των Ιμίων). Μη πιστεύ­ο­ντας στα μάτια μου, κι αφού ζήτησα τηλε­φω­νικά επι­βε­βαί­ωση από τη συνά­δελφο Α. Μερ­σε­νιέ, ειδο­ποί­ησα τον πρέσβη μου Δ. Νεζε­ρίτη και στη συνέ­χεια τον υπουργό Τύπου και κυβερ­νη­τικό εκπρό­σωπο Δ. Ρέππα. Η αντί­δραση του τελευ­ταίου ήταν εύλογα δύσπι­στη: «Είσθε σίγου­ρος;». «Διαβάζω τώρα στην οθόνη τη συμπλη­ρω­μα­τική πλη­ρο­φο­ρία ότι σε λίγο ο ίδιος ο Τούρκος αντι­πρό­ε­δρος και υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Ντενίζ Μπαϊκάλ θα προβεί σε δηλώ­σεις. Θα σας ξανα­πάρω, επο­μέ­νως, σε λίγο», του απά­ντησα.

Πράγ­ματι, γύρω στη 01.50΄, αμέσως μετά το πέρας της μακράς σύσκε­ψης, εμφα­νί­σθηκε ο κ. Μπαϊκάλ, συνο­δευό­με­νος από τον εκπρό­σωπο Τύπου του υπουρ­γείου, Ομέρ Ακμπέλ. Και οι δύο επι­βε­βαί­ω­σαν ότι «η Τουρκία απο­βί­βασε στρα­τιώ­τες της σε βρα­χο­νη­σίδα, όπου δεν υπήρχαν Ελληνες στρα­τιώ­τες και ανήρ­τησε τη σημαία της»· κι ακόμη, ότι «ανα­μέ­νουμε, με καλή θέληση, να απο­συρ­θούν οι Ελληνες στρα­τιώ­τες, οπότε και εμείς θα πρά­ξουμε το ίδιο, ώστε να απο­κα­τα­στα­θεί το status quo ante».

Με δεύτερη τηλε­φω­νική επι­κοι­νω­νία, μετέ­φερα τις δηλώ­σεις στον υπουργό Τύπου κι αυτός, με τη σειρά του, στη «μικρή κυβερ­νη­τική σύσκεψη», που είχε αρχίσει στο πολι­τικό γραφείο του πρω­θυ­πουρ­γού στις 00.30΄. Αργό­τερα, μου διη­γή­θηκε ότι η πλη­ρο­φο­ρία έπεσε σαν κεραυ­νός και αντι­με­τω­πί­σθηκε με περισσή δυσπι­στία, ακόμη και ως προς το πρόσωπό του, ως κομιστή της είδησης.

Απο­τέ­λε­σμα της δυσπι­στίας αυτής: το ΓΕΕΘΑ κατά­φερε μόλις στις… 05.05΄ να δια­πι­στώ­σει του λόγου το αληθές. Δηλαδή, επί περίπου 4 κρί­σι­μες ώρες από τη στιγμή της κατά­λη­ψης, γύρω στη 01.00΄, και πάνω από 3 ώρες μετά τα δύο τηλε­φω­νή­ματά μου, η ελλη­νική πολι­τική ηγεσία συνέ­χιζε να δια­πραγ­μα­τεύ­ε­ται μέσω των ΗΠΑ με βάση λαν­θα­σμένα δεδο­μένα και με, ως εκ τούτου, καθο­ρι­στικά απο­δυ­να­μω­μένα επι­χει­ρή­ματα· κι αυτό επειδή η αρμόδια στρα­τιω­τική ηγεσία ούτε είχε μερι­μνή­σει για την απο­τροπή, ούτε αντε­λή­φθη την επέμ­βαση αλλά και ούτε ήταν σε θέση να την εξα­κρι­βώ­σει σε εύλογο χρονικό διά­στημα.

Η εξήγηση

Οκτώ μήνες αργό­τερα, στην απο­χαι­ρε­τι­στή­ρια εκδή­λωση στην Αγκυρα –λόγω της μετά­θε­σής μου στη Βόννη– βρήκα την ευκαι­ρία να μιλήσω κατ΄ ιδίαν με τον βοηθό υφυ­πουργό Εξω­τε­ρι­κών, πρέσβη Ινάλ Μπατού, αρμόδιο για τις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις και το Κυπριακό:

«Τελικά, πώς φτάσαμε σε εκείνη τη νύχτα;», τον ρώτησα. «Να σας πω», απά­ντησε, «τα πράγ­ματα ήταν αρκετά απλά: Από τη στιγμή που επι­μέ­νατε στην παρα­μονή των κομά­ντος σας στη βρα­χο­νη­σίδα, έπρεπε να αντι­δρά­σουμε. Οι στρα­τιω­τι­κοί πρό­τει­ναν αυτό που καλά γνω­ρί­ζουν· να απο­βι­βα­στούν, δηλαδή, δυνά­μεις μας στη βρα­χο­νη­σίδα που είχατε κατα­λά­βει και να απω­θή­σουν ή και να αιχ­μα­λω­τί­σουν τους εκεί κομά­ντος. Γι’ αυτό, λοιπόν, υπάρ­χουμε εμείς οι πολι­τι­κοί· ώστε να ανα­ζη­τούμε και άλλες, λιγό­τερο επώ­δυ­νες λύσεις. Ρώτησα το Ναυτικό μας αν τα γύρω νησάκια έχουν επίσης κατα­λη­φθεί από ελλη­νι­κές δυνά­μεις. Η απά­ντηση ήταν αρνη­τική. Πώς θα ήταν, άλλωστε, δυνατόν να καλύ­ψετε όλες τις πέριξ νησίδες; Κάνατε όμως ένα βασικό σφάλμα: δεν επαν­δρώ­σατε του­λά­χι­στον και την άλλη βρα­χο­νη­σίδα των διαμ­φι­σβη­τού­με­νων Ιμίων. Πιθανώς, επειδή ήταν η μικρό­τερη και η δυτι­κό­τερη. Τι ευκο­λό­τερο, λοιπόν, από το να απο­βι­βα­στούν σε μια κατα­σκό­τεινη νύχτα με έντονη θαλασ­σο­τα­ραχή βατρα­χάν­θρω­ποί μας από την παρα­πλέ­ουσα φρεγάτα στην αφύ­λα­κτη βρα­χο­νη­σίδα; Και για να σας το εξηγήσω με ποδο­σφαι­ρι­κούς όρους: χάναμε 1-0 και ισο­φα­ρί­σαμε 1-1».

Ο συνο­μι­λη­τής μου παρέ­πε­μπε στο ότι η απόφαση είχε ήδη δρο­μο­λο­γη­θεί τη Δευτέρα 29.1, σε έκτακτη σύσκεψη, όπου και ο ίδιος συμ­με­τείχε. Πράγ­ματι, η εφη­με­ρίδα «Χουριέτ» στις 30.1. –την προη­γου­μένη δηλαδή της επέμ­βα­σης– είχε γράψει: «Σύμφωνα με απο­κλει­στι­κές μας πλη­ρο­φο­ρίες, κατά τη χθεσινή έκτακτη σύσκεψη ασφα­λείας», καθο­ρί­στηκε η τουρ­κική στάση: Αν η Ελλάδα δεν δεχθεί να απο­σύ­ρει τους στρα­τιώ­τες της, η Τουρκία θα απο­κλεί­σει τις βρα­χο­νη­σί­δες ή θα απο­βι­βά­σει κομά­ντος σε άλλο τμήμα των Ιμίων ή και σε γει­το­νικό νησί». Το καυτό δημο­σί­ευμα έστειλα το πρωί της ίδιας ημέρας, ως «Αμέσου Επι­δό­σεως» (241/30.1.1996) στην Κεντρική μου Υπη­ρε­σία με κοι­νο­ποί­ηση στο υπουρ­γείο Αμυνας! Ανα­ρω­τιέ­μαι, τι παρα­πάνω άραγε χρεια­ζό­ταν από αυτή την έγκαιρη και σαφή προει­δο­ποί­ηση, ώστε να προ­στα­τευ­θεί και η δυτική βρα­χο­νη­σίδα;

Περί ελλη­νι­κών λαθών και η συνο­μι­λία μου, δύο μήνες μετά τα γεγο­νότα, με τον γνωστό δημο­σιο­γράφο Μεχμέτ Αλί Μπιράντ: «Το μεγάλο λάθος σας ήταν η απο­στολή αγή­μα­τος στα Ιμια. Θα αρκούσε απλά να αφαι­ρε­θεί η εκεί τουρ­κική σημαία. Η στρα­τιω­τική αυτή ενέρ­γεια προ­κά­λεσε την Αγκυρα να αντι­δρά­σει για λόγους όχι μόνο εντυ­πώ­σεων αλλά και εσω­τε­ρι­κής στή­ρι­ξης, που τόσο είχε ανάγκη τότε η Τσιλέρ· ακόμη κι αν είχε αμφι­βο­λίες για την ορθό­τητα των τουρ­κι­κών επι­χει­ρη­μά­των».

Επί­ση­μος χάρτης

Η άσκηση κυριαρ­χίας επί των Ιμίων από την Ελλάδα αδια­λεί­πτως από το 1947 υπήρξε έμπρα­κτη και ειρη­νική, χωρίς η Τουρκία να την αμφι­σβη­τή­σει μέχρι την κρίση του 1996. Προς επίρ­ρω­σιν δε, δύο μήνες μετά τα γεγο­νότα, εντο­πί­σαμε (χάρις στον συνά­δελφο στο Γραφείο Τύπου Ε. Κοσμά) και ένα νεώτερο, εντελώς πρό­σφατο ντο­κου­μέ­ντο. Επρό­κειτο για μια έκδοση της Γενικής Διοί­κη­σης Χαρ­το­γρά­φη­σης του τουρ­κι­κού υπουρ­γείου Αμυνας σε συνερ­γα­σία με τον γερ­μα­νικό χαρ­το­γρα­φικό οίκο R. Ryborsch. Είχε εκδοθεί μόλις το 1994 και ήταν ο ανα­λυ­τι­κό­τε­ρος χάρτης της αγοράς (κλίμακα 1:500.000!)· πράγμα που παρείχε τη δυνα­τό­τητα ανα­γρα­φής ονο­μά­των ακόμη και βρα­χο­νη­σί­δων. Στην επίμαχη θαλάσ­σια περιοχή, στις μεν τουρ­κι­κές βρα­χο­νη­σί­δες προ­σε­τί­θετο στην (με λατι­νική γραφή) ονο­μα­σία τους η συντο­μο­γρα­φία «Ad» (Ada=Νήσος), στις δε ελλη­νι­κές: «N» (=Νήσος). Με έκπληξη, δια­πι­στώ­σαμε ότι τα Ιμια ανα­γρά­φο­νταν ως «N. Limnia» (που είναι και η ορθή, μη παρε­φθαρ­μένη φωνη­τικά, ελλη­νική ονο­μα­σία)! Κι αυτό, σε έναν επίσημο τουρ­κικό χάρτη, που κυκλο­φό­ρησε δύο μόλις χρόνια πριν από την κρίση στα Ιμια…

Ενη­μέ­ρωσα τον πρέσβη και το υπουρ­γείο Τύπου, στο οποίο και απέ­στειλα 30 από τα αντί­τυπα του χάρτη, που σπεύ­σαμε να εξα­σφα­λί­σουμε στην ελεύ­θερη αγορά. Επίσης, προ­μη­θεύ­σαμε με αντί­τυπα τόσο τους ξένους αντα­πο­κρι­τές όσο και 5 τουρ­κι­κές εφη­με­ρί­δες. Ο διπλω­μα­τι­κός συντά­κτης της «Γκιου­ναϊ­ντίν», Ιμπρα­χήμ Γκιου­ντούζ, με ανα­ζή­τησε για μια εκτε­νέ­στερη ενη­μέ­ρωση, στη συνέ­χεια δε η προ­σκεί­μενη στις ένοπλες δυνά­μεις εφη­με­ρίδα του εκυ­κλο­φό­ρησε (13.6.96) με τον κύριο πρω­το­σέ­λιδο πηχυαίο τίτλο: «Παρά­λειψη του Καρντάκ σε χάρτη» και υπό­τι­τλο: «Χάρτης που εκπό­νησε η Χαρ­το­γρα­φική Υπη­ρε­σία του Υπουρ­γείου Αμυνας εμφα­νί­ζει τις βρα­χο­νη­σί­δες Καρντάκ να ανήκουν στην Ελλάδα». Στην πρώτη σελίδα προ­βλή­θηκε και το επίμαχο από­σπα­σμα του χάρτη-μπούμερανγκ, ενώ και στο σχετικό ρεπορ­τάζ επι­ση­μαι­νό­ταν ότι «…η Τουρκία δίνει φοβερά ατού στον αντί­παλο. Σύμφωνα με το πρω­τό­κολλο συνερ­γα­σίας με τον γερ­μα­νικό χαρ­το­γρα­φικό οίκο, η Χαρ­το­γρα­φική μας Υπη­ρε­σία ήταν αυτή που καθό­ρισε τα τοπω­νύ­μια».

Η αλλοί­ωση

Αμέσως μετά, αρχές του 1997, ο χάρτης επα­νεκ­δό­θηκε(!) με μονα­δική αλλαγή την αντι­κα­τά­σταση του «N. Limnia» σε «Kardak Ad.». Η από­πειρα αλλοί­ω­σης των ασύμ­φο­ρων δεδο­μέ­νων ενός χάρτη που είχε βασι­στεί σε ενυ­πό­γραφο δοκίμιό τους (όπως με δια­βε­βαί­ωσε ο γερ­μα­νι­κός οίκος αργό­τερα), προ­σέ­λαβε και ευτρά­πελη διά­σταση μια και αφαί­ρε­σαν επι­πλέον και την ονο­μα­σία «N. Zouka» μιας άλλης μικρής βρα­χο­νη­σί­δας, η οποία μάλιστα, κείμενη ΝΑ των Ιμίων, απέχει ακόμη λιγό­τερο από την τουρ­κική ακτή. Επειδή όμως δεν βρέθηκε κάποια τουρ­κική ονο­μα­σία, την άφησαν… αβά­πτι­στη (του­λά­χι­στον, δεν την εξα­φά­νι­σαν)!

Ο χάρτης λοιπόν του 1994 –σε αντι­πα­ρα­βολή πλέον με την εκ των υστέρων αλλοί­ωσή του– τεκ­μη­ριώ­νει, ως νεώτερο επίσημο τουρ­κικό ντο­κου­μέ­ντο, την από το 1947 μέχρι και το 1995 αποδοχή από την Aγκυρα όσων υπα­γό­ρευαν τα ήδη γνωστά παλαιά ντο­κου­μέ­ντα για το καθε­στώς των Δωδε­κα­νή­σων και προ­δί­δει το όψιμο και και­νο­φα­νές των τουρ­κι­κών διεκ­δι­κή­σεων.

Σοβαρές άλλωστε επι­φυ­λά­ξεις για το δίκιο της Αγκυρας στο ζήτημα των Ιμίων δεν δίστα­σαν να δια­τυ­πώ­σουν τότε όχι μόνο κορυ­φαίοι Τούρκοι αρθρο­γρά­φοι (Μεχμέτ Αλί Μπιράντ, Ερτου­γρούλ Οζκιόκ, Γιαλ­τσίν Ντογάν, Γκιου­νερί Τζι­βά­ο­γλου) αλλά και τα μεγάλα κόμματα της αντι­πο­λί­τευ­σης. Και το σημα­ντι­κό­τερο, ο ίδιος ο αρχηγός του Γενικού Επι­τε­λείου Ισμαήλ Χακί Καρα­νταγί, που μίλησε για «μέγα στρα­τη­γικό λάθος». Απόλυτα συμ­βα­τός, δηλαδή, και με τη στρα­τιω­τική υπη­ρε­σία που είχε εγκρί­νει τον χάρτη του 1994.

Ανα­φέρ­θηκα εκτε­νέ­στερα στο παρα­πάνω θέμα, επειδή περιέρ­γως η χώρα μας δεν έχει ακόμη διεθνώς αξιο­ποι­ή­σει επαρκώς το νέο σημα­ντικό αυτό τεκ­μή­ριο. Ομως, ποτέ δεν είναι αργά· προ­πά­ντων δε στις μέρες μας (3 αντί­τυπα του χάρτη, που έχω ακόμη στο αρχείο μου, θέτω ευχα­ρί­στως στη διάθεση αρμο­δίων φορέων).

ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΤΑΘΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ*

* Ο κ. Στ. Στα­θου­λό­που­λος διε­τέ­λεσε, μεταξύ άλλων, επί μακρόν, σύμ­βου­λος και εκπρό­σω­πος Τύπου στις ελλη­νι­κές πρε­σβείες Αγκυρας, Βόννης και Βερο­λί­νου.