ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Παρακολούθηση της εδαφικής κίνησης του Ηφαιστείου της Νισύρου

news room 8 λεπτά ανάγνωση
Νίσυρος

Στο πλαίσιο παρα­κο­λού­θη­σης του Ηφαι­στείου της Νισύρου και της συνερ­γα­σίας του Δήμου Νισύρου και του Τμή­μα­τος Γεω­λο­γίας και Περι­βάλ­λο­ντος (ΤΓΓ) του Εθνικού και Καπο­δι­στρια­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), την 23η Νοεμ­βρίου 2016 εγκα­τα­στά­θηκε στο Δημαρ­χείο Νισύρου Μόνιμος Δορυ­φο­ρι­κός Γεω­δαι­τι­κός Δέκτης (GPS) με σκοπό την συνεχή παρα­κο­λού­θηση της εδα­φι­κής κίνησης του Ηφαι­στείου. Η εν λόγω δρα­στη­ριό­τητα απο­τε­λεί επέ­κταση της περιο­δι­κής παρα­κο­λού­θη­σης της εδα­φι­κής παρα­μόρ­φω­σης της Νισύρου, η οποία ξεκί­νησε από το ΤΓΓ το 1997 κατά την περίοδο της έντονης σει­σμι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας (1996-1997), και συνε­χί­ζε­ται έως σήμερα με τελευ­ταία περίοδο επα­να­μέ­τρη­σης τον Αύγου­στο του 2016.

Σύντομη Ανα­σκό­πηση

Η τελευ­ταία ηφαι­στειακή δρα­στη­ριό­τητα της Νισύρου χρο­νο­λο­γεί­ται πριν 25000 έτη, η σημε­ρινή γεω­δυ­να­μική δρα­στη­ριό­τητα περι­γρά­φε­ται κυρίως από σει­σμική δρα­στη­ριό­τητα καθώς και από δρα­στη­ριό­τητα φου­μα­ρό­λων. Η τελευ­ταία έντονη σει­σμική δρα­στη­ριό­τητα στην περιοχή κατα­γρά­φηκε τα έτη 1996-97 με σει­σμούς μεγέ­θους μέχρι 5.5 και υπό­κε­ντρα έως 10 km βάθος.

Κατά την διάρ­κεια της ιστο­ρι­κής περιό­δου δεν εκδη­λώ­θηκε κάποια σημα­ντική ηφαι­στειακή έκρηξη στην Νίσυρο, παρά μόνο μερικές φρε­α­τι­κές εκρή­ξεις κατά τις χρο­νι­κές περιό­δους 1422, 1830, 1871, 1873 και 1888. Η κύρια ηφαι­στειακή δρα­στη­ριό­τητα της Νισύρου κατά τα τελευ­ταία εκατό έτη ορί­ζε­ται από τις πολυά­ριθ­μες θερμές πηγές που εμφα­νί­ζο­νται κατά μήκος των βόρειων ακτών και τις απο­βο­λές των αερίων μέσα στους κρα­τή­ρες της καλ­δέ­ρας.

Ο τελευ­ταίος κύριος κατα­στρε­πτι­κός σεισμός της Νισύρου, έλαβε χώρα το 1933, με εκτε­τα­μέ­νες κατα­στρο­φές κυρίως στο Εμπόριο, που βρί­σκε­ται στις ανα­το­λι­κές πλευρές του ηφαι­στείου.

Το έτος 1996 παρα­τη­ρή­θηκε μια αυξη­μένη ηφαι­στειακή δρα­στη­ριό­τητα η οποία συνο­δεύ­τηκε από αύξηση της σει­σμι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας, με μεγέθη σεισμών μεταξύ του 4 και 5, ενώ η έντονη σει­σμική δρα­στη­ριό­τητα τον Ιούλιο του 1996 προ­κά­λεσε εκτε­τα­μέ­νες ζημιές σε περίπου 30 οικίες στο δυτικό τμήμα του Μαν­δρα­κίου. Οι ζημιές εκτεί­νο­νταν κατά μήκος του στενού δρόμου που ορίζει τα όρια της κοι­λά­δας του Μαν­δρα­κίου ανα­το­λικά με τον λόφο του Μονα­στη­ριού της Πανα­γίας της Σπυ­λια­νής στα δυτικά, και ακο­λου­θεί το τοπικό ρήγμα διεύ­θυν­σης ΒΒΔ-ΝΝΑ.

Η επα­να­δρα­στη­ριο­ποί­ηση του ηφαι­στείου κατά τα έτη 1996-97 προ­κά­λεσε την επέμ­βαση των φορέων πολι­τι­κής προ­στα­σίας της χώρας (ΟΑΣΠ, Γενική Γραμ­μα­τεία Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας), των τοπικών αρχών (Δήμος, Νομαρ­χία και Περι­φέ­ρεια) και ταυ­τό­χρονα ελλη­νι­κών και ξένων ερευ­νη­τι­κών ομάδων. Στο πλαίσιο του ευρω­παϊ­κού ερευ­νη­τι­κού προ­γράμ­μα­τος GEOWARN IST 1999-12310 μια διεθνής ερευ­νη­τική ομάδα συνε­στήθη για την μελέτη και παρα­κο­λού­θηση του Ηφαι­στείου Νισύρου. Ο Τομέας Γεωφυσικής-Γεωθερμίας του ΕΚΠΑ, με επι­κε­φαλή τον καθη­γητή Ευάγ­γελο Λάγιο, ανέλαβε την μελέτη της εδα­φι­κής παρα­μόρ­φω­σης τη χρήσει δορυ­φο­ρι­κής γεω­δαι­σίας GPS και δορυ­φο­ρι­κής συμ­βο­λο­με­τρίας ραντάρ (DInSAR).

Η πολυ­πα­ρα­με­τρική παρα­κο­λού­θηση μεταξύ των ετών 1997-2000 στο ηφαι­στειακό πεδίο Κως-Γυαλί-Νίσυρος, ανέ­δειξε την πιθα­νό­τητα επα­να­δρα­στη­ριο­ποί­η­σης του ηφαι­στείου της Νισύρου. Η χωρική δια­σπορά των σεισμών μετά την σει­σμική κρίση του 1995-1997 και η παρα­τη­ρη­θείσα εδαφική παρα­μόρ­φωση που κατα­γρά­φηκε από μετρή­σεις GPS και με την χρήση συμ­βο­λο­με­τρίας ραντάρ-DInSAR – ανέ­δειξε το υψηλό επίπεδο γεω­δυ­να­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας της περιο­χής.

Στο πλαίσιο μελέτης-παρακολούθησης της εδα­φι­κής παρα­μόρ­φω­σης εγκα­τα­στά­θηκε στο νησί ένα δίκτυο από 17 σταθ­μούς το 1997, το 2002 δύο νέοι σταθμοί εγκα­τα­στά­θη­καν στο Γυαλί και το 2013 ένας σταθμός στην Στρογ­γυλή.  Ως σταθμός ανα­φο­ράς για την δια­φο­ρική επίλυση του τοπικού δικτύου GPS της Νισύρου, ως και την μελέτη της εδα­φι­κής κίνησης στο ηφαι­στειακό πεδίο Νισύρου-Γυαλί-Στρογγυλή, επι­λέ­χθηκε σημείο στην πόλη της Κω.

Οι GPS μετρή­σεις κατά την πρώτη περίοδο (1997-2002) ανέ­δει­ξαν έντονη εδαφική παρα­μόρ­φωση, με έντονες ανυ­ψω­τι­κές τάσεις κυρίως στο κεντρικό και βορειο­δυ­τικό τμήμα της νήσου (έως και 160 mm σε διά­στημα τρειών ετών) και διά­νοιξη του νησιού κατά μήκος άξονα με διεύ­θυνση περίπου Βορράς – Νότος γύρω από ένα κέντρο στην περιοχή νότια της Ι. Μονής Ευαγ­γε­λί­στρας.  Η παρα­τη­ρού­μενη εδαφική παρα­μόρ­φωση απο­δό­θηκε (με δια­δι­κα­σία προσομοίωσης-μοντελοποίησης) στην ύπαρξη δύο μαγ­μα­τι­κών θαλάμων στην ευρύ­τερη περιοχή της Νισύρου, ως και στην αύξηση του όγκου των μαγ­μα­τι­κών θαλάμων. Οι μαγ­μα­τι­κοί θάλαμοι προ­σο­μοιώ­νο­νται με σημεία Mogi point sources. Ο ένας θάλαμος ευρί­σκε­ται στο κέντρο περίπου της Νισύρου σε βάθος ~5.5 km (μετα­το­πι­σμέ­νος ΒΔ), ενώ ο δεύ­τε­ρος θάλαμος εντο­πί­ζε­ται στον υπο­θα­λάσ­σιο χώρο νότια της Νήσου Γυαλί σε βάθος ~6.5 km (Lagios et al., 2005). Ταυ­τό­χρονα για την καλύ­τερη ερμη­νεία της ορι­ζό­ντιας μετα­τό­πι­σης στην περιοχή του Μαν­δρα­κίου, πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε και μοντε­λο­ποί­ηση της κίνησης του Ρήγ­μα­τος Μαν­δρα­κίου, η οποία ανέ­δειξε κίνηση 150-260 mm, και η οποία συνάγει με τις σει­σμι­κές κατα­γρα­φές καθώς και με τις βλάβες στις οικίες της περιο­χής.

Εδαφική παρα­μόρ­φωση 2012-2016

Η παρα­κο­λού­θηση της εδα­φι­κής παρα­μόρ­φω­σης του ηφαι­στείου επα­νε­λή­φθη τα έτη 2012 και το 2013. Η εικόνα της εδα­φι­κής παρα­μόρ­φω­σης έδειξε σαφή δια­φο­ρο­ποί­ηση των εδα­φι­κών κινή­σεων αυτό το διά­στημα σε σχέση με την προη­γου­μένη περίοδο, με έντονη καθί­ζηση σε όλη την περιοχή της Νισύρου αλλά και στο Γυαλί. Η παρα­τη­ρη­θείσα καθί­ζηση, κυρίως στο κέντρο της Νισύρου, συνο­δεύ­τηκε και από τις αντί­στοι­χες ορι­ζό­ντιες κινή­σεις, οι οποίες συνά­γουν με κατα­βύ­θιση του κέντρου και “κατάρ­ρευση” των τοι­χω­μά­των προς αυτό. Ως συνέ­πεια οι GPS σταθμοί του δυτικού τμή­μα­τος της Νισύρου παρου­σί­α­σαν ανα­το­λι­κής διεύ­θυν­σης κινή­σεις, ενώ οι σταθμοί στα ανα­το­λικά έδειξαν ορι­ζό­ντια κίνηση δυτικής διεύ­θυν­σης. Οι παρα­τη­ρη­θεί­σες ταχύ­τη­τες για το διά­στημα 2002-2013, θεω­ρώ­ντας ότι η παρα­μόρ­φωση είναι περίπου γραμ­μική, προσ­διο­ρι­σθή­καν σε περίπου 10mm/έτος τόσο στην ορι­ζό­ντια διεύ­θυνση, όσο και στην κατα­κό­ρυφη.

Τον Αυγού­στου του 2016 επα­να­με­τρή­θηκε το GPS δίκτυο της Νισύρου. Οι μετρή­σεις έλαβαν χώρα από τις 22 Αυγού­στου έως 2 Σεπτεμ­βρίου – διάρ­κεια 11 ημέρες. Στο ενδιά­μεσο διά­στημα μετρή­σεις πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν και στον σταθμό στην Κω καθώς και στους δύο σταθ­μούς στο Γυαλί, και στην βρα­χο­νη­σίδα Στρογ­γυλή.

Η γενική εικόνα για την εδαφική παρα­μόρ­φωση την τριετία 2013-2016 παρου­σιά­ζε­ται ανάλογη με την προη­γού­μενη περίοδο 2002-2013. Καθί­ζηση παρα­τη­ρεί­ται στο σύνολο της περιο­χής με την ασθε­νέ­στερη να λαμ­βά­νει χώρα στην Στρογ­γυλή (λιγό­τερο από 5 mm). Ισχυρή καθί­ζηση (περίπου 55 mm) παρα­τη­ρεί­ται στο κέντρο της Νισύρου κοντά στην περιοχή της γεώ­τρη­σης Ν2, στο Λακκί, και ΒΔ του κρατήρα Στέ­φα­νου. Η ισχυρή καθί­ζηση σε αυτή την περιοχή προ­κα­λεί και την “κατάρ­ρευση” των περι­με­τρι­κών σταθμών προς το κέντρο του νησιού προ­κα­λώ­ντας τους σταθ­μούς στα ανα­το­λικά να επι­δει­κνύ­ουν ορι­ζό­ντια παρα­μόρ­φωση με διεύ­θυνση προς τα δυτικά και τους σταθ­μούς στα δυτικά να εμφα­νί­ζουν ανύ­σματα ορι­ζό­ντιας κίνησης προς τα ανα­το­λικά. Ταυ­τό­χρονα οι σταθμοί του νότιου τμή­μα­τος της Νισύρου παρου­σιά­ζουν ορι­ζό­ντια κίνηση με διεύ­θυνση προς τον βορρά, δηλαδή προς την περιοχή που εμφα­νί­ζει την εντο­νό­τερη καθί­ζηση. Η ορι­ζό­ντια μετα­τό­πιση μετρή­θηκε περίπου 20-30 mm για το διά­στημα των τριών ετών. H κατα­κό­ρυφη κίνηση (καθί­ζηση) στην περιοχή του Μαν­δρα­κίου υπο­λο­γί­σθηκε σε περίπου 40mm, στον Εμπο­ρειό η καθί­ζηση ήταν περίπου 25mm, ενώ τα Νικία παρου­σί­α­σαν την ισχυ­ρό­τερη καθί­ζηση (περίπου 50mm) και ταυ­τό­χρονα βόρεια κίνηση (περίπου 20 mm).

Η συγκε­κρι­μένη εικόνα εδα­φι­κής παρα­μόρ­φω­σης συνάδει με την πτώση της πίεσης στο εσω­τε­ρικό των δύο μαγ­μα­τι­κών θαλάμων, οι οποίοι είχαν θεω­ρη­θεί για να εξη­γή­σουν την έντονη εδαφική παρα­μόρ­φωση της περιό­δου 1997-2001. Η πτώση της τάσης εντός των δύο θαλάμων μπορεί να θεω­ρη­θεί ότι προ­κα­λεί την παρα­τη­ρού­μενη καθί­ζηση και την αντί­στοιχη ορι­ζό­ντια κίνηση των σταθμών που εδρά­ζουν τόσο στην Νίσυρο, όσο και στα δύο μικρό­τερα νησιά του Γυαλιού και της Στρογ­γυ­λής. Ειδι­κό­τερα για τα ανύ­σματα κίνησης των δύο σταθμών στο Γυαλί και του σταθμού της Στρογ­γυ­λής, η κίνησή τους υπο­δη­λώ­νει την μείωση της πίεσης εντός του μαγ­μα­τι­κού θαλάμου, ο οποίος εντο­πί­σθηκε στην θαλάσ­σια περιοχή νοτίως από το Γυαλί. Αυτό σημαί­νει ότι δεν υπάρχει καμμία ένδειξη κάποιας δρα­στη­ριο­ποί­η­σης του ηφαι­στείου στο άμεσο μέλλον.

Μόνιμοι Γεω­δαι­τι­κοί Σταθμοί GPS

Για την μελέτη της κίνησης της ευρύ­τε­ρης περιο­χής του ΝΑ Αιγαίου πραγ­μα­το­ποιεί­ται σε ημε­ρή­σια βάση (από το Τομέα Γεωφυσικής-Γεωθερμίας) επίλυση των μόνιμων σταθμών GPS, οι οποίοι λει­τουρ­γούν στην ευρύ­τερη περιοχή τα τελευ­ταία έτη, βάσει σταθμών ανα­φο­ράς που εδρά­ζουν στην Ευρώπη και οι οποίοι έχουν επα­κρι­βώς καθο­ρι­σμένη ταχύ­τητα κίνησης.

Οι μόνιμοι σταθμοί GPS είναι εγκα­τε­στη­μέ­νοι και λει­τουρ­γούν συνεχώς ούτως ώστε να δια­θέ­τουμε ημε­ρή­σιες επι­λύ­σεις των συντε­ταγ­μέ­νων των σταθμών. Σε περιο­χές με μικρή τεκτο­νική/ηφαι­στειακή δρα­στη­ριό­τητα οι σταθμοί αυτοί παρου­σιά­ζουν γραμ­μική κίνηση η οποία εξαρ­τά­ται από την κίνηση της λιθο­σφαι­ρι­κής πλάκας στην οποία ανήκουν. Σε έντονα τεκτο­νικά ή ηφαι­στειακά ενεργές περιο­χές η κίνηση εμφα­νί­ζει μη γραμ­μική συμπε­ρι­φορά και η από­κλιση από την γραμ­μι­κό­τητα δύναται να απο­τε­λέ­σει ένδειξη τεκτο­νι­κής ή ηφαι­στεια­κής δρα­στη­ριό­τη­τας.

Η επε­ξερ­γα­σία των δεδο­μέ­νων από τέσ­σε­ρεις μόνι­μους σταθ­μούς GPS στην Κάλυμνο, Τήλο και Ρόδο (για το διά­στημα λει­τουρ­γίας τους), καθώς και η επε­ξερ­γα­σία των δεδο­μέ­νων από τους σταθ­μούς στην Κω και στην Νίσυρο κατά την διάρ­κεια των ετών που πραγ­μα­το­ποιού­νται μετρή­σεις (1997-2016) ανέ­δει­ξαν μια σχετικά ομοιό­μορφη και γραμ­μική κίνηση (περίπου 20-25 mm/έτος νοτιο­α­να­το­λικά) της ευρύ­τε­ρης περιο­χής από το 2001 και εντεύ­θεν κυρίως στην ορι­ζό­ντια διεύ­θυνση. Η κατα­κό­ρυφη συνι­στώσα της κίνησης (αν και χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από μεγα­λύ­τερο σφάλμα) ανέ­δειξε ελαφρές δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις κυρίως στην Κω και την Νίσυρο με ανυ­ψω­τι­κές (+5mm/έτος) και καθο­δι­κες (-8mm/έτος) τάσεις αντί­στοιχα, οι οποίες δια­φο­ρο­ποιούν τα δύο νησιά από τα υπό­λοιπα, στα οποία η κατα­κό­ρυφη συνι­στώσα της κίνησης εμφα­νί­ζε­ται πολύ μικρή  ±1mm/έτος.

Ο μόνιμος Δορυ­φο­ρι­κός Γεω­δαι­τι­κός σταθμός (GPS) που εγκα­τα­στά­θηκε στο Δημαρ­χείο της Νισύρου στόχο έχει να συμ­βά­λει στην παρα­κο­λού­θηση του Ηφαι­στείου σε πραγ­μα­τικό χρόνο. Καθη­με­ρι­νές επι­λύ­σεις των συντε­ταγ­μέ­νων της θέσης του δέκτη με μεγάλη ακρί­βεια (2-4 mm στην ορι­ζό­ντια διεύ­θυνση και 6-8mm στην κατα­κό­ρυφη) θα παρέ­χουν ακριβή στοι­χεία για την εδαφική κίνηση και παρα­μόρ­φωση η οποία λαμ­βά­νει χώρα στην Νίσυρο. Οι ημε­ρή­σιες επι­λύ­σεις θα πραγ­μα­το­ποιού­νται από τον Τομέα Γεω­φυ­σι­κής Γεω­θερ­μίας του ΕΚΠΑ και θα δημο­σιεύ­ο­νται στην ιστο­σε­λίδα του Δήμου και του Τομέα. Τα δεδο­μένα αυτά θα αξιο­λο­γού­νται συν­δυα­στικά με την σει­σμική δρα­στη­ριό­τητα με τελικό στόχο την έγκαιρη και έγκυρη ανα­γνώ­ριση πρό­δρο­μων φαι­νο­μέ­νων ηφαι­στεια­κής δρα­στη­ριό­τη­τας.

Οι συγκε­κρι­μέ­νες δρα­στη­ριό­τη­τες του Δήμου Νισύρου σε συνερ­γα­σία με το Τμήμα Γεωλογίας-Γεωπεριβάλλοντος του ΕΚΠΑ απο­σκο­πούν σε μια στα­διακή δημιουρ­γία ενός σύγ­χρο­νου Ηφαι­στεια­κού Παρα­τη­ρη­τη­ρίου στην Νίσυρο. Ένα παρα­τη­ρη­τή­ριο το οποίο θα πραγ­μα­το­ποιεί συνεχή πολύ­πα­ρα­με­τρική παρα­κο­λού­θηση του ηφαι­στείου, αλλά και με στόχο να απο­τε­λέ­σει ένα διεθνές κέντρο προ­βο­λής της μονα­δι­κής Γεω­λο­γι­κής σημα­σίας της Νισύρου συμ­βάλ­λο­ντας στην ανά­πτυξη επι­στη­μο­νι­κού, θεμα­τι­κού και συνε­δρια­κού του­ρι­σμού, και να προ­σελ­κύ­σει συνα­φείς εκπαι­δευ­τι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες (θερινά σχολεία, εκπαι­δευ­τι­κές εκδρο­μές Ελλη­νι­κών και ξένων πανε­πι­στη­μια­κών ιδρυ­μά­των κα), καθι­στώ­ντας τη Νισύρου ένα σύγ­χρονο ζωντανό εργα­στή­ριο Ηφαι­στεια­κής μελέτης.

 

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.