750 ευρώ «μαύρα» δαπανά κάθε Ελληνας

Κα­θέ­νας από εμάς δα­πα­νά πάνω από 750 ευρώ τον χρόνο για αγορά αδή­λω­των προ­ϊ­ό­ντων και υπη­ρε­σιών. Πε­ρισ­σό­τε­ρα ξο­δεύ­ουν οι αυ­το­α­πα­σχο­λού­με­νοι και οι ελεύ­θε­ροι επαγ­γελ­μα­τί­ες. Το απο­τέ­λε­σμα; Η μαύρη οι­κο­νο­μία, παρά το γε­γο­νός ότι διέρ­χε­ται και αυτή πε­ρί­ο­δο… ύφε­σης, ανέρ­χε­ται στα 40 δισ. ευρώ τον χρόνο και το Δη­μό­σιο χάνει περί τα 16 δισ. ευρώ ετη­σί­ως από φό­ρους και ασφα­λι­στι­κές ει­σφο­ρές.

Υφεση στη φα­νε­ρή, ύφεση και στη «σκιώ­δη οι­κο­νο­μία». Αυτό του­λά­χι­στον προ­κύ­πτει από τις έρευ­νες μέ­τρη­σης της πα­ρα­οι­κο­νο­μί­ας στην Ελ­λά­δα, οι οποί­ες δεί­χνουν ότι η ανα­λο­γία από το 25,4% του ΑΕΠ που ήταν το 2010, υπο­χώ­ρη­σε στο 23,6% μέσα σε μια τε­τρα­ε­τία. Σε από­λυ­τους αριθ­μούς αυτό ση­μαί­νει ότι η μαύρη οι­κο­νο­μία έχει συρ­ρι­κνω­θεί κατά του­λά­χι­στον 20 δισ. ευρώ κατά τη διάρ­κεια της μνη­μο­νια­κής πε­ριό­δου: αντι­στοι­χού­σε σε πε­ρί­που 59-60 δισ. ευρώ το 2010, ενώ σή­με­ρα εκτι­μά­ται ότι έχει υπο­χω­ρή­σει κοντά στα 40 δισ. ευρώ. Ως κυ­ριό­τε­ρη αιτία της υπο­χώ­ρη­σης θε­ω­ρεί­ται η έλ­λει­ψη ρευ­στό­τη­τας, η οποία απο­τε­λεί και «πηγή ζωής» για τη μαύρη οι­κο­νο­μία.

Το… μενού

Τι ακρι­βώς πε­ρι­λαμ­βά­νει αυτό το 23%-25% στο οποίο υπο­λο­γί­ζε­ται η «σκιώ­δης οι­κο­νο­μία» στην Ελ­λά­δα; Οι ερευ­νη­τές εντάσ­σουν τις πα­ρά­νο­μες δρα­στη­ριό­τη­τες που συ­νε­πά­γο­νται την πα­ρο­χή νό­μι­μων αγα­θών και υπη­ρε­σιών και όχι τις πα­ρά­νο­μες δρα­στη­ριό­τη­τες που συ­νε­πά­γο­νται την πα­ρο­χή πα­ρά­νο­μων αγα­θών και υπη­ρε­σιών. Ετσι, το λα­θρε­μπό­ριο κα­πνι­κών, καυ­σί­μων και οι­νο­πνευ­μα­τω­δών, ή η αγορά προ­ϊ­ό­ντων «μαϊ­μού», εντάσ­σε­ται στη «σκιώ­δη οι­κο­νο­μία», σε αντί­θε­ση –για πα­ρά­δειγ­μα– με τα ναρ­κω­τι­κά που δεν συ­μπε­ρι­λαμ­βά­νο­νται.

Το τι ση­μαί­νει η δια­τή­ρη­ση της «σκιώ­δους οι­κο­νο­μί­ας» σε τόσο υψηλά επί­πε­δα, προ­κύ­πτει με έναν απλό υπο­λο­γι­σμό: η φο­ρο­λο­γι­κή από­δο­ση μιας μο­νά­δας του ΑΕΠ ανέρ­χε­ται πε­ρί­που στο 40%. Αν λοι­πόν η «σκιώ­δης οι­κο­νο­μία» δια­μορ­φώ­νε­ται στο 24%-25% ετη­σί­ως, το Δη­μό­σιο χάνει έσοδα που αντι­στοι­χούν πε­ρί­που στο 9%-10% του ΑΕΠ ή κοντά στα 16 δισ. ευρώ ετη­σί­ως.

Το ελ­λη­νι­κό 24%-25% του ΑΕΠ είναι ένα από τα υψη­λό­τε­ρα πο­σο­στά στον κόσμο. Μας ξε­περ­νούν μόνο η Βουλ­γα­ρία (31%), η Κρο­α­τία, η Ρου­μα­νία, η Λι­θουα­νία και η Εσθο­νία με 28%, η Τουρ­κία με 27% και η Λε­το­νία με 26%. Οσον αφορά στους λό­γους για τους οποί­ους το πο­σο­στό δια­τη­ρεί­ται σε τόσο υψηλά επί­πε­δα, κα­τα­γρά­φο­νται ανα­λυ­τι­κά στην έρευ­να για τη «σκιώ­δη οι­κο­νο­μία» που διε­νερ­γή­θη­κε στο πλαί­σιο του προ­γράμ­μα­τος «Θαλής».

Οι αι­τί­ες

Η έρευ­να με επι­στη­μο­νι­κό υπεύ­θυ­νο τον Αρι­στεί­δη Μπι­τζέ­νη προσ­διο­ρί­ζει ως ση­μα­ντι­κό­τε­ρους πα­ρά­γο­ντες:

1. Την εκρη­κτι­κή αύ­ξη­ση της άμε­σης και έμ­με­σης φο­ρο­λο­γί­ας αλλά και του συ­ντε­λε­στή υπο­λο­γι­σμού των ασφα­λι­στι­κών ει­σφο­ρών. Ο ΦΠΑ του 24% συ­γκα­τα­λέ­γε­ται στους τρεις υψη­λό­τε­ρους στην Ευ­ρώ­πη, σε καμιά άλλη ευ­ρω­παϊ­κή χώρα ο ανώ­τα­τος συ­ντε­λε­στής (έως και 55% μαζί με την ει­σφο­ρά αλ­λη­λεγ­γύ­ης) δεν ενερ­γο­ποιεί­ται από τόσο χα­μη­λό επί­πε­δο ει­σο­δή­μα­τος (45.000 ευρώ), ενώ και ο συ­ντε­λε­στής υπο­λο­γι­σμού των ει­σφο­ρών (ερ­γο­δο­τι­κές και ερ­γα­ζο­μέ­νου) είναι στους τρεις υψη­λό­τε­ρους στην Ευ­ρώ­πη.

2. Την ανερ­γία. Οι με­λέ­τες απο­τυ­πώ­νουν ευ­θεία συ­σχέ­τι­ση της ανερ­γί­ας με την αύ­ξη­ση της «σκιώ­δους οι­κο­νο­μί­ας» και η Ελ­λά­δα βρί­σκε­ται αυτή τη στιγ­μή στην κο­ρυ­φή της Ευ­ρώ­πης όσον αφορά στο πο­σο­στό της ανερ­γί­ας. Από την επε­ξερ­γα­σία των στοι­χεί­ων του Ευ­ρω­βα­ρό­με­τρου, προ­κύ­πτει ότι οι άνερ­γοι δα­πα­νούν 789 ευρώ (κατά μέσον όρο) σε αδή­λω­τα προ­ϊ­ό­ντα και υπη­ρε­σί­ες σε αντί­θε­ση με τους μι­σθω­τούς, οι οποί­οι ρί­χνουν τη «μαύρη» δα­πά­νη στα 493 ευρώ.

3. Το με­ρί­διο της αυ­το­α­πα­σχό­λη­σης στη συ­νο­λι­κή απα­σχό­λη­ση. Οι εται­ρεί­ες που απα­σχο­λούν έως 9 άτομα προ­σω­πι­κό αντι­προ­σω­πεύ­ουν στην Ελ­λά­δα το 96% του συ­νο­λι­κού αριθ­μού των επι­χει­ρή­σε­ων και απα­σχο­λούν το 55% του προ­σω­πι­κού, όταν στην Ευ­ρώ­πη ο μέσος όρος δια­μορ­φώ­νε­ται κάτω από το 30%. Οι αυ­το­α­πα­σχο­λού­με­νοι στην Ελ­λά­δα αντι­στοι­χούν στο 32% του συ­νό­λου των ερ­γα­ζο­μέ­νων, όταν ο μέσος όρος για την Ευ­ρω­παϊ­κή Ενωση των «28» δια­μορ­φώ­νο­νται στο 14%. Η δα­πά­νη των αυ­το­α­πα­σχο­λου­μέ­νων στα αδή­λω­τα προ­ϊ­ό­ντα και υπη­ρε­σί­ες εκτι­νάσ­σε­ται στα 950 ευρώ, πολύ πάνω από τον μέσο όρο των 750 ευρώ.

4. Τη γρα­φειο­κρα­τία.

5. Τη φο­ρο­λο­γι­κή ηθική. «Πε­ρι­γρά­φει τη διά­θε­ση των πο­λι­τών να αντα­πο­κρι­θούν στις φο­ρο­λο­γι­κές τους υπο­χρε­ώ­σεις μέσα από τον συν­δυα­σμό των ακό­λου­θων πα­ρα­γό­ντων: τα προ­σω­πι­κά κί­νη­τρα όσον αφορά στο κέρ­δος από τη φο­ρο­δια­φυ­γή και την ει­σφο­ρο­δια­φυ­γή, την επιρ­ροή του κοι­νω­νι­κού πε­ρί­γυ­ρου της κουλ­τού­ρας κ.λπ.», ανα­φέ­ρει ο Βα­σί­λης Βλά­χος από το Πα­ρα­τη­ρη­τή­ριο Μέ­τρη­σης της Πα­ρα­οι­κο­νο­μί­ας.

Η ευ­θύ­νη για την απώ­λεια αυτών των 16 δισ. ευρώ ετη­σί­ως δια­χέ­ε­ται σε ολό­κλη­ρη την ελ­λη­νι­κή κοι­νω­νία, όπως απο­τυ­πώ­νε­ται και σε πρό­σφα­τη έρευ­να του Διε­θνούς Γρα­φεί­ου Ερ­γα­σί­ας για την αδή­λω­τη ερ­γα­σία.

Οι πρα­κτι­κές

Στη συ­γκε­κρι­μέ­νη με­λέ­τη, η οποία πα­ρα­δό­θη­κε στα χέρια του πρώην υπουρ­γού Ερ­γα­σί­ας Γιώρ­γου Κα­τρού­γκα­λου, εμπε­ριέ­χο­νται κα­θη­με­ρι­νές πρα­κτι­κές των Ελ­λή­νων που επη­ρε­ά­ζουν τα δη­μό­σια έσοδα:

• Κάθε πο­λί­της δα­πα­νά –κατά μέσον όρο– πε­ρί­που 748 ευρώ για την αγορά αδή­λω­των αγα­θών και υπη­ρε­σιών.

• Εμπε­ριέ­χο­νται επί­σης στοι­χεία για το μέσο ει­σό­δη­μα που ει­σπράτ­τε­ται με τη μορφή των «μαύ­ρων». Ο μέσος όρος δια­μορ­φώ­νε­ται στα 1.268 ευρώ.

• Πε­ρισ­σό­τε­ρα «μαύρα» ει­σπράτ­τουν οι άν­δρες (1.941 ευρώ) παρά οι γυ­ναί­κες (778 ευρώ).

• Για τους αυ­το­α­πα­σχο­λού­με­νους, το αδή­λω­το ει­σό­δη­μα εκτι­νάσ­σε­ται στα 5.000 ευρώ, ενώ για τους μι­σθω­τούς, ο μέσος όρος πέ­φτει στα 1.000 ευρώ.

• Με βάση δε το ηλι­κια­κό κρι­τή­ριο, με­γα­λύ­τε­ρη ροπή στα αδή­λω­τα ει­σο­δή­μα­τα εμ­φα­νί­ζουν οι άνω των 55 ετών (με πε­ρί­που 2.909 ευρώ), όταν για τους νέους κάτω των 24 ετών το αντί­στοι­χο ποσό πέ­φτει στα 754 ευρώ.

Το ζη­τού­με­νο πλέον είναι να υιο­θε­τη­θούν άμεσα πο­λι­τι­κές για τη με­τα­φο­ρά μέ­ρους της «σκιώ­δους οι­κο­νο­μί­ας» στην επί­ση­μη. Πο­λι­τι­κές που προ­τεί­νει το Πα­ρα­τη­ρη­τή­ριο για την πα­ρα­οι­κο­νο­μία με στόχο να επι­τα­χυν­θεί η με­τα­φο­ρά… δι­σε­κα­τομ­μυ­ρί­ων είναι:

1. Η θέ­σπι­ση κα­νό­νων για την εξα­σφά­λι­ση της στα­θε­ρό­τη­τας του φο­ρο­λο­γι­κού πλαι­σί­ου.

2. Η αλ­λα­γή του νο­μο­θε­τι­κού πλαι­σί­ου για τη φο­ρο­δια­φυ­γή και η απο­φυ­γή υπερ­βο­λών όπως αυτή που ταυ­τί­ζει σή­με­ρα τον οφει­λέ­τη με τον φο­ρο­φυ­γά.

3. Η αύ­ξη­ση των ελέγ­χων αλλά και η πα­ρο­χή κι­νή­τρων στους ελεγ­κτές για τη διεκ­πε­ραί­ω­σή τους.

4. Ο απο­κλει­σμός φυ­σι­κών και νο­μι­κών προ­σώ­πων που κα­τα­δι­κά­ζο­νται για φο­ρο­δια­φυ­γή από δη­μό­σιους δια­γω­νι­σμούς και προ­γράμ­μα­τα χρη­μα­το­δό­τη­σης με εθνι­κούς και ευ­ρω­παϊ­κούς πό­ρους.

5. Η μεί­ω­ση των φο­ρο­λο­γι­κών συ­ντε­λε­στών. Πρό­τα­ση του Πα­ρα­τη­ρη­τη­ρί­ου απο­τε­λεί το να είναι αφο­ρο­λό­γη­τες οι «επεν­δύ­σεις εκ του μη­δε­νός».