Βαρύ πλήγμα στις μικρές εμπορικές επιχειρήσεις στα χρόνια της ύφεσης

Ηταν στρα­βό το κλήμα, το ’φαγε και ο γάι­δα­ρος. Στη γνω­στή αυτή πα­ροι­μία θα μπο­ρού­σε να απο­τυ­πω­θεί γλα­φυ­ρά η κα­τά­στα­ση των ελ­λη­νι­κών μι­κρο­με­σαί­ων λια­νε­μπο­ρι­κών επι­χει­ρή­σε­ων, οι οποί­ες υπέ­στη­σαν, όπως και το σύ­νο­λο του λια­νε­μπο­ρί­ου, ση­μα­ντι­κό πλήγ­μα λόγω της κρί­σης. Την τε­λευ­ταία επτα­ε­τία συρ­ρι­κνώ­θη­κε κατά 5% ετη­σί­ως σε όρους όγκου, ενώ πα­ράλ­λη­λα ο αριθ­μός των επι­χει­ρή­σε­ων πε­ριο­ρί­στη­κε σω­ρευ­τι­κά στο διά­στη­μα 2008 – 2013 κατά πε­ρί­που 30.000 κα­τα­στή­μα­τα, αντι­στοι­χώ­ντας σε συ­νο­λι­κή πτώση της τάξης του 16%, με την πτώση στην Ατ­τι­κή να φθά­νει το 28%.

Αν και προ κρί­σης το έντο­νο κα­τα­να­λω­τι­κό μο­ντέ­λο «έκρυ­βε» τις αδυ­να­μί­ες, τα στοι­χεία δεί­χνουν ότι δια­χρο­νι­κά οι ελ­λη­νι­κές μι­κρές λια­νε­μπο­ρι­κές επι­χει­ρή­σεις εμ­φα­νί­ζουν χα­μη­λές δυ­να­τό­τη­τες πα­ρα­γω­γής προ­στι­θέ­με­νης αξίας, σε αντί­θε­ση με ό,τι συμ­βαί­νει στις υπό­λοι­πες χώρες της Ευ­ρω­παϊ­κής Ενω­σης. Ο χα­μη­λός βαθ­μός προ­σαρ­μο­γής στις σύγ­χρο­νες τά­σεις και ο υψη­λός βαθ­μός εξάρ­τη­σης από λί­γους προ­μη­θευ­τές απο­τε­λούν με­ρι­κά από τα πιο χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά διαρ­θρω­τι­κά προ­βλή­μα­τα του κλά­δου, τα οποία προ­ϋ­πήρ­χαν. Τούτο απο­τε­λεί ένα από τα πολλά και ιδιαι­τέ­ρως εν­δια­φέ­ρο­ντα ευ­ρή­μα­τα της με­λέ­της που πραγ­μα­το­ποί­η­σε η Διεύ­θυν­ση Οι­κο­νο­μι­κής Ανά­λυ­σης της Εθνι­κής Τρά­πε­ζας Ελ­λά­δος για τις μι­κρο­με­σαί­ες επι­χει­ρή­σεις του λια­νε­μπο­ρί­ου.

Ου­σια­στι­κά πρό­κει­ται για έναν κα­τα­κερ­μα­τι­σμέ­νο κλάδο, απο­τε­λού­με­νο κυ­ρί­ως από μι­κρές και σε με­γά­λο βαθμό οι­κο­γε­νεια­κές επι­χει­ρή­σεις, κάτι που de facto απο­τε­λεί ση­μα­ντι­κή διαρ­θρω­τι­κή στρέ­βλω­ση. Ει­δι­κό­τε­ρα, οι μι­κρές επι­χει­ρή­σεις κα­λύ­πτουν το με­γα­λύ­τε­ρο κομ­μά­τι του κλά­δου στην Ελ­λά­δα, δη­λα­δή το 71% της απα­σχό­λη­σης (ένα­ντι 56% για τις ελ­λη­νι­κές ΜμΕ συ­νο­λι­κά και 35% για τις λια­νε­μπο­ρι­κές ΜμΕ στην Ε.Ε.) και πραγ­μα­το­ποιούν το 66% του συ­νο­λι­κού τζί­ρου του λια­νε­μπο­ρί­ου στη χώρα (ένα­ντι 34% για τις ελ­λη­νι­κές ΜμΕ συ­νο­λι­κά και 25% για τις ΜμΕ λια­νε­μπο­ρι­κές επι­χει­ρή­σεις στην Ε.Ε.). Μά­λι­στα, η συ­γκυ­ρία της κρί­σης δεν επέ­φε­ρε εξορ­θο­λο­γι­σμό της δομής του κλά­δου, καθώς αύ­ξη­σε το με­ρί­διο συ­νει­σφο­ράς των μι­κρών επι­χει­ρή­σε­ων στο 66% του λια­νι­κού εμπο­ρί­ου ένα­ντι 51% το 2005. Τι συμ­βαί­νει; Οι μι­κρές επι­χει­ρή­σεις συρ­ρι­κνώ­νο­νται αλλά σε με­γά­λο βαθμό δεν κλεί­νουν, ενώ οι με­γα­λύ­τε­ρες υπο­βαθ­μί­ζο­νται σε κα­τώ­τε­ρες κλί­μα­κες με­γέ­θους λόγω της πτώ­σης των πω­λή­σε­ών τους. Το με­ρί­διο των με­γά­λων επι­χει­ρή­σε­ων στο συ­νο­λι­κό τζίρο είναι 5% και των πολύ με­γά­λων 19%, ενώ το 2005 τα με­ρί­διά τους ήταν 7% και 29% αντι­στοί­χως.

Επι­πλέ­ον, όπως επι­ση­μαί­νε­ται στη με­λέ­τη, ενώ οι ευ­ρω­παϊ­κές μι­κρές επι­χει­ρή­σεις λια­νι­κού εμπο­ρί­ου έχουν λόγο προ­στι­θέ­με­νης αξίας προς πω­λή­σεις αντί­στοι­χο με αυτόν των με­γα­λύ­τε­ρων επι­χει­ρή­σε­ων (της τάξης του 18%), το πο­σο­στό αυτό στις ελ­λη­νι­κές μι­κρές επι­χει­ρή­σεις λια­νι­κού εμπο­ρί­ου είναι δια­χρο­νι­κά ση­μα­ντι­κά χα­μη­λό­τε­ρο ένα­ντι των με­γα­λύ­τε­ρων επι­χει­ρή­σε­ων (πε­ρί­που 10% το διά­στη­μα 2005 – 2013, ένα­ντι 18% για τις με­γα­λύ­τε­ρες ελ­λη­νι­κές επι­χει­ρή­σεις).

Δια­χρο­νι­κά ασθε­νής είναι, επί­σης, η δια­πραγ­μα­τευ­τι­κή δύ­να­μη των Ελ­λή­νων λια­νε­μπό­ρων, καθώς κατά μέσον όρο το 40% των πρώ­των υλών τους το προ­μη­θεύ­ο­νται από μία επι­χεί­ρη­ση. Αξί­ζει να ση­μειω­θεί ότι στην Ελ­λά­δα αντι­στοι­χούν 3 λια­νέ­μπο­ροι ανά χον­δρέ­μπο­ρο, ένα­ντι 2 κατά μέσον όρο στην Ε.Ε. Οι πιέ­σεις που δέ­χθη­καν στη διάρ­κεια της κρί­σης ήταν με­γα­λύ­τε­ρες: Το 2010 πλή­ρω­ναν τους προ­μη­θευ­τές τους σε 59 ημέ­ρες, ενώ το 2015 σε 37 ημέ­ρες.

Δυ­στυ­χώς, ως αντί­δο­το στην κρίση οι μι­κρο­με­σαί­οι του λια­νε­μπο­ρί­ου δεν ακο­λού­θη­σαν ούτε επι­θε­τι­κές στρα­τη­γι­κές, αλλά ούτε καν αμυ­ντι­κές. Μόλις το 22% δη­λώ­νει ότι έχει επεν­δυ­τι­κό σχέ­διο ανά­πτυ­ξης, μόνο το 21% δη­μιούρ­γη­σε και ηλε­κτρο­νι­κό κα­τά­στη­μα, ενώ μόλις το 4% αξιο­ποί­η­σε την πτώση των ενοι­κί­ων για να με­τε­γκα­τα­στα­θεί σε φθη­νό­τε­ρο ακί­νη­το.

Οι συγ­γρα­φείς της με­λέ­της εκτι­μούν ότι η αύ­ξη­ση του μέσου με­γέ­θους των επι­χει­ρή­σε­ων μέσω συ­νερ­γα­σιών και συ­νε­νώ­σε­ων μπο­ρεί να δη­μιουρ­γή­σει οι­κο­νο­μί­ες κλί­μα­κος χωρίς απα­ραι­τή­τως να οδη­γή­σει σε συρ­ρί­κνω­ση της απα­σχό­λη­σης.

Κα­θη­με­ρι­νή