Αποκαλυπτικοί διάλογοι: Τα πενιχρά αποτελέσματα του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο και τα τουρκικά προσκόμματα

– Πιστεύ­ετε ότι η δράση του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο για την απο­τροπή των προ­σφυ­γι­κών ροών θα έχει απο­τέ­λε­σμα;

– Πράγ­ματι, τα απο­τε­λέ­σματα είναι περιο­ρι­σμένα. Πρέπει να φτά­σουμε ώς την επόμενη Σύνοδο Υπουρ­γών Αμυνας του ΝΑΤΟ τον ερχό­μενο Ιούνιο και να εκτι­μή­σουμε, εκ νέου, τότε πού βρι­σκό­μα­στε.

– Η χώρα σας σκο­πεύει να συνει­σφέ­ρει με κάποιο μέσο στην επι­χεί­ρηση του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο;

– Δεν επι­τρέ­πε­ται από τους νόμους μας η συμ­με­τοχή πολε­μι­κών πλοίων για ποινικά ζητή­ματα, όπως η κατα­δί­ωξη παρά­νο­μων δια­κι­νη­τών προ­σφύ­γων και μετα­να­στών.

Η συγκε­κρι­μένη στι­χο­μυ­θία απο­τε­λεί τη βασική περί­ληψη της συζή­τη­σης που είχε Ελληνας διπλω­μά­της στις Βρυ­ξέλ­λες με Δυτι­κο­ευ­ρω­παίο συνά­δελφό του, εκπρό­σωπο χώρας-μέλους του ΝΑΤΟ. Η συζή­τηση των δύο διπλω­μα­τών έκλεισε με την ερώτηση του δυτι­κο­ευ­ρω­παίου περί του αν η επι­χεί­ρηση μπορεί να συνε­χι­στεί δίχως το ΝΑΤΟ να εμπλα­κεί σε «ελλη­νο­τουρ­κικά θέματα που αφορούν το Αιγαίο». Ο διά­λο­γος είναι ευθύς, λιτός, ωστόσο ενδει­κτι­κός της αμφι­θυ­μίας με την οποία αντι­με­τω­πί­ζουν οι σύμ­μα­χοι τη δρα­στη­ριό­τητα στο ΝΑΤΟ (πλοία έχουν στείλει μόνο Γερ­μα­νοί, Ολλαν­δοί, Βρε­τα­νοί, Γάλλοι και Καναδοί). Αυτή ακριβώς η απρο­θυ­μία των συμ­μά­χων αλλά, κυρίως, τα διαρκή τουρ­κικά προ­σκόμ­ματα, έχουν ανη­συ­χή­σει τους Αμε­ρι­κα­νούς που επι­θυ­μούν να απο­φύ­γουν τη μετα­τροπή μιας δρα­στη­ριό­τη­τας σε ειρη­νικά νερά, δηλαδή στο Αιγαίο, σε απο­τυ­χία. Αυτή ακριβώς η δυστο­κία οδήγησε τους Αμε­ρι­κα­νούς στην απόφαση να βοη­θή­σουν (όπως απο­κά­λυψε η «Κ» την Παρα­σκευή) με έμψυχο δυνα­μικό και υλικά μέσα και τον κ. Μπαράκ Ομπάμα να παρέμ­βει προ­σω­πικά προς τον κ. Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν για προ­ώ­θηση της επι­χεί­ρη­σης και στα Δωδε­κά­νησα. Οι Αμε­ρι­κα­νοί προ­τί­θε­νται να συνει­σφέ­ρουν με ένα πολε­μικό πλοίο, με αερό­στατα επι­τή­ρη­σης (παρό­μοια με εκείνα που χρη­σι­μο­ποιούν οι ΗΠΑ στα σύνορά τους με το Μεξικό) και με αξιω­μα­τι­κούς της Αμε­ρι­κα­νι­κής Ακτο­φυ­λα­κής που θα δρουν ως σύν­δε­σμοι πάνω στα σκάφη του Λιμε­νι­κού Ελλάδας και της Τουρ­κίας, καθώς και του Frontex. Στο ίδιο πλαίσιο, οι ΗΠΑ πιέζουν την Τουρκία να δεχθεί όχι μόνο την επέ­κταση της νατοϊ­κής επι­χεί­ρη­σης νοτίως της Ικαρίας, αλλά και την άρση των περιο­ρι­σμών που εξα­κο­λου­θούν να υπάρ­χουν στην κίνηση ενα­έ­ριων μέσων παρα­κο­λού­θη­σης (ελι­κό­πτερα και αερο­πλάνα ναυ­τι­κής συνερ­γα­σίας) των δια­κι­νη­τών που δρουν στο Αιγαίο.

Λεπτο­με­ρής ενη­μέ­ρωση

Στο πλαίσιο της ελλη­νι­κής διπλω­μα­τι­κής ενερ­γο­ποί­η­σης για την παρου­σί­αση της κατά­στα­σης στο Αιγαίο, ο υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Ν. Κοτζιάς ζήτησε από τους υπη­ρε­σια­κούς παρά­γο­ντες να προ­ω­θη­θεί άμεσα σε όλους τους συμ­μά­χους μια λεπτο­με­ρής ενη­μέ­ρωση για την πραγ­μα­τική κατά­σταση στο Αιγαίο. Το λεπτο­με­ρές έγγραφο που παρα­δό­θηκε πριν από λίγες ημέρες σε όλους τους μόνι­μους αντι­προ­σώ­πους στο ΝΑΤΟ, καταρ­τί­σθηκε από τον γενικό γραμ­μα­τέα του υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών Δ. Παρα­σκευό­πουλο. Προ­φα­νώς ο κ. Παρα­σκευό­που­λος απο­τε­λεί έναν από τους εμπει­ρό­τε­ρους εν ενερ­γεία διπλω­μά­τες, και η συμβολή του –στην ποι­κι­λο­τρό­πως πολύ­πλευρη και εξαι­ρε­τικά δύσκολη υπόθεση των περι­πο­λιών του ΝΑΤΟ– κρί­νε­ται μεί­ζο­νος σημα­σίας.

Στο έγγραφο («Aide memoire») που απο­κα­λύ­πτει σήμερα η «Κ» γίνεται μια πολύ λεπτο­με­ρής παρου­σί­αση όσων έχουν γίνει τους τελευ­ταί­ους τρεις μήνες, από τις 11 Φεβρουα­ρίου, όταν απο­φα­σί­στηκε για πρώτη φορά σε επίπεδο υπουρ­γών Αμυνας του ΝΑΤΟ. Το χρο­νο­διά­γραμμα έχει ως εξής:

Στις 13 Φεβρουα­ρίου κατέ­φθα­σαν στο Αιγαίο τα πρώτα πλοία του ΝΑΤΟ. Μόλις στις 5 Μαρτίου το Ανώτατο Στρα­τη­γείο Συμ­μα­χι­κών Δυνά­μεων Ευρώπης (SHAPE) ζήτησε διπλω­μα­τική άδεια («Blanket diplomatic clearance») για κίνηση των σκαφών του ΝΑΤΟ σε τέσ­σε­ρις τομείς «δράσης/επι­χεί­ρη­σης». Οι τέσ­σε­ρις αυτοί τομείς άφηναν εκτός δράσης τη Ρόδο και το Καστελ­λό­ριζο, γι’ αυτό και στις 6 Μαρτίου η Ελλάδα πρό­σθεσε έναν πέμπτο τομέα δράσης/επι­χεί­ρη­σης, που περι­λάμ­βανε και τα δύο συγκε­κρι­μένα νησιά. Στις 7 Μαρτίου ξεκί­νησε η κίνηση στον πρώτο τομέα (Focus Area P-1), δηλαδή στη Λέσβο, ενώ η προ­ώ­θηση στον δεύτερο τομέα (Χίος) πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στις 21 Μαρτίου. Εν συνε­χεία ανα­φέ­ρο­νται τα μέσα που έχει δια­θέ­σει η Ελλάδα αλλά και η άδεια που έχει δοθεί για ελλι­με­νι­σμό στα λιμάνια Πειραιά, Θεσ­σα­λο­νί­κης, Σούδας και Βόλου, όπως ζητή­θηκε από το SHAPE. Η Ελλάδα επι­προ­σθέ­τως, εξέδωσε άδεια ελλι­με­νι­σμού σε μια σειρά λιμένων στη Λήμνο, τη Λέσβο, τη Χίο, τη Σκύρο, τη Σύρο, την Κρήτη, τη Ρόδο, τη Σάμο και τη Λέρο.

Αύξηση ροών

«Εως αυτή τη στιγμή, η γενική εικόνα είναι κάθε άλλο παρά ικα­νο­ποι­η­τική», τονί­ζε­ται στο κεφά­λαιο όπου γίνεται μια αρχική εκτί­μηση της δράσης. Τονί­ζε­ται η αδυ­να­μία προ­ώ­θη­σης της δράσης στα Δωδε­κά­νησα, που αυξάνει τις ροές σε νησιά όπως η Σάμος (waterbed effect). Ακόμη, καυ­τη­ριά­ζε­ται το γεγονός ότι τα πλοία του ΝΑΤΟ δεν εκμε­ταλ­λεύ­ο­νται τον χρόνο που τους έχει παρα­χω­ρη­θεί από την ελλη­νική πλευρά για περι­πο­λία σε 24ωρη βάση. Από τις 312 ώρες της περιό­δου από τις 8 έως και τις 20 Μαρτίου, τα πλοία του ΝΑΤΟ επι­χεί­ρη­σαν μόλις 183,6 ώρες. Τονί­ζε­ται, ακόμη, ότι σε μια περίοδο που μόνο στη Λέσβο έφθασαν 5.847 πρό­σφυ­γες και μετα­νά­στες, τα νατοϊκά πλοία εντό­πι­σαν μόλις τρία πλοιά­ρια! Με αφορμή όλα αυτά τα στοι­χεία, ανα­δει­κνύ­ε­ται ιδιαι­τέ­ρως η σαφώς αρνη­τική επί­δραση που έχει για την αξιο­πι­στία του ΝΑΤΟ αυτή η εικόνα αδιε­ξό­δου. Στην εκτενή ενη­μέ­ρωση που γίνεται, υπάρχει και ένα παράρ­τημα με το οποίο ανα­δει­κνύ­ο­νται οι πέντε βασικές ελλη­νι­κές θέσεις επί των τουρ­κι­κών ισχυ­ρι­σμών, οι οποίοι απορ­ρί­πτο­νται ως ασύμ­βα­τοι με μια σειρά διεθνών συν­θη­κών και απο­φά­σεων. Πρό­κει­ται για τα εξής ζητή­ματα: Πρώτον, το καθε­στώς των νησιών του Αιγαίου, δεύ­τε­ρον, ο Εθνικός Ενα­έ­ριος Χώρος, τρίτον, το FIR Αθηνών, τέταρ­τον, η «απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των νησιών» και, πέμπτον, η οριο­θέ­τηση της ευθύνης των περιο­χών Ερευνας και Διά­σω­σης που βρί­σκο­νται σε περιο­χές ελλη­νι­κής κυριαρ­χίας.

«Κόπωση» με τους Τούρ­κους

Από τα «ελλη­νο­τουρ­κικά θέματα» που αφορούν το Αιγαίο, εκείνο που ανα­δεί­χθηκε ιδιαί­τερα στην τρίμηνη διάρ­κεια της δράσης του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο είναι οι υπερ­πτή­σεις τουρ­κι­κών μαχη­τι­κών πάνω από ελλη­νικά νησιά, οι εμπλο­κές με ελλη­νικά κατά τη διάρ­κεια της ανα­χαί­τι­σης και οι εκα­το­ντά­δες παρα­βιά­σεις του FIR Αθηνών και του Εθνικού Ενα­έ­ριου Χώρου.

Η απότομη κλι­μά­κωση των τουρ­κι­κών παρα­βιά­σεων καθ’ όλη αυτή την περίοδο, εξηγεί, κατά τις εκτι­μή­σεις έμπει­ρων παρα­τη­ρη­τών, για ποιο λόγο η Αγκυρα δέχθηκε ασμένως τη γερ­μα­νική πρόταση για επι­χεί­ρηση του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο. Αντι­με­τώ­πισε δηλαδή την παρου­σία του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο ως μιας πρώτης τάξεως ευκαι­ρία για ανά­δειξη των τουρ­κι­κών διεκ­δι­κή­σεων σε όλες τις συμ­μα­χι­κές δυνά­μεις.

Ωστόσο η κατα­γραφή των επι­κίν­δυ­νων ελιγμών πάνω από το Αιγαίο, αλλά και η πολύ έντονη κινη­τι­κό­τητα των Τούρκων διπλω­μα­τών και στρα­τιω­τι­κών σε Βρυ­ξέλ­λες και Μονς, έχει προ­κα­λέ­σει κόπωση στους περισ­σό­τε­ρους από τους εκπρο­σώ­πους των υπό­λοι­πων Συμ­μά­χων. Ετσι εξη­γεί­ται η πρό­σφατη (12 Απρι­λίου) παρέμ­βαση της Ολλαν­δής υπουρ­γού Αμυνας Γιανίν Πλάσερτ, η οποία ζήτησε επέ­κταση της δράσης στο Αιγαίο και μετά το καλο­καίρι, αλλά και η κινη­τι­κό­τητα που παρα­τη­ρεί­ται σε διπλω­μα­τικό επίπεδο και από άλλες χώρες της Μεσο­γείου, όπως η Ιταλία, στην οποία βλέπουν τη συσ­σώ­ρευση μετα­να­στών και προ­σφύ­γων στη Λιβύη με ανη­συ­χία.

Καθη­με­ρινή