Μαύρο πέπλο ακροδεξιάς σκιάζει την Ευρώπη

Η άνοδος της Ακρο­δε­ξιάς στην Ε.Ε. έχει κατα­γρα­φεί και στα­θε­ρο­ποι­η­θεί ως καθο­ρι­στι­κός παρά­γο­ντας των εσω­τε­ρι­κών πολι­τι­κών ισορ­ρο­πιών σε εθνικό επίπεδο πολύ πριν κυριαρ­χή­σει το Προ­σφυ­γικό που με επί­κε­ντρο τη Συρία από το καλο­καίρι του 2014 και μετά την επέλαση των Τζι­χα­ντι­στών του Ισλα­μι­κού Κράτους στο Ιράκ και τη Συρία οδήγησε ένα χρόνο μετά σε μη ελέγ­ξι­μες και δια­χει­ρί­σι­μες επί τόπου στην (Τουρκία, στο Λίβανο και στην Ιορ­δα­νία) πλη­θυ­σμια­κές ροές.

Οι αιτίες της ανόδου της Ακρο­δε­ξιάς είναι δια­φο­ρε­τι­κές στη Δυτική και την Ανα­το­λική Ευρώπη. Στη Δύση χρε­ώ­νο­νται στη μόνιμη και παρα­τε­τα­μένη δημο­σιο­νο­μική λιτό­τητα που προ­έ­κυψε από τη Συνθήκη του Μάα­στριχτ και την πορεία προς την υιο­θέ­τηση του ευρώ και η οποία πήρε διά­σταση παρο­ξυ­σμού με την έναρξη της παγκό­σμιας χρη­μα­το­πι­στω­τι­κής κρίσης τον Σεπτέμ­βριο του 2008 και κυρίως με την επέ­κτασή της στην Ευρω­ζώνη την άνοιξη του 2010.

Στην Ανα­το­λική Ευρώπη όπου με τελευ­ταίο δείγμα γραφής την εντυ­πω­σιακή διό­γκωση και είσοδο στη Βουλή της Ακρο­δε­ξιάς στη Σλο­βα­κία όλα συν­θέ­τουν μια εικόνα συνο­λι­κής παλιν­δρό­μη­σης στον Μεσο­πό­λεμο, όπου το σύνολο των χωρών της περιο­χής με εξαί­ρεση την Τσε­χο­σλο­βα­κία ήταν παραλ­λα­γές αυταρ­χι­κών φασι­στι­κού τύπου καθε­στώ­των.

Στα παρα­πάνω δεδο­μένα το Προ­σφυ­γικό και η πρό­κληση της ενιαίας και αλλη­λέγ­γυας αντι­με­τώ­πι­σής του από την Ε.Ε. λει­τουρ­γεί σαν πολ­λα­πλα­σια­στής εντά­σεων και επι­τα­χυ­ντής στην ανα­δί­πλωση στην εθνική περι­χα­ρά­κωση και την ταυ­τό­τητα.

Το τέλος της εναλ­λα­γής στη Δύση

Το μετα­πο­λε­μικό κοινωνικο-οικονομικό μοντέλο της Δυτικής Ευρώπης στα τριάντα χρόνια αδιά­κο­πης ανά­πτυ­ξης με αφε­τη­ρία την έναρξη της ανοι­κο­δό­μη­σης με το Σχέδιο Μάρσαλ το 1947 και τερ­μα­τικό σταθμό την επόμενη μέρα της πρώτης πετρε­λαϊ­κής κρίσης στα μέσα της δεκα­ε­τία του ’70 είχε ως σημείο ανα­φο­ράς την πλήρη απα­σχό­ληση και την κοι­νω­νική συναί­νεση και συνοχή με δύο δια­φο­ρε­τι­κές εκδοχές δια­χεί­ρι­σης τη σοσιαλ­δη­μο­κρα­τική παρεμ­βα­τική και την λιγό­τερο παρεμ­βα­τική της Κεντρο­δε­ξιάς. Στο σκηνικό αυτό, δεν υπήρχε χώρος για την Ακρο­δε­ξιά, ενώ στο άλλο άκρο του πολι­τι­κού σκη­νι­κού η Κομ­μου­νι­στική Αρι­στερά είχε μπει με δια­φο­ρε­τικό ανά χώρα τρόπο σε πορεία σοσιαλ­δη­μο­κρα­τι­κής μετάλ­λα­ξης με χαρα­κτη­ρι­στικά τα παρα­δείγ­ματα των Κ.Κ. της Γαλλίας αλλά και της Ιταλίας.

Τότε υπήρχε η εκτό­νωση της όποιας κοι­νω­νι­κής και πολι­τι­κής δυσα­ρέ­σκειας με την εναλ­λαγή Σοσιαλ­δη­μο­κρα­τίας και Κεντρο­δε­ξιάς στην εξουσία που αν και υπη­ρε­τού­σαν το ίδιο μοντέλο είχαν δια­φο­ρε­τι­κές και δια­κρι­τές προ­τά­σεις δια­χεί­ρι­σής του.

Η μεγάλη ανα­τροπή άρχισε στη Γαλλία το 1983-1984 όταν ο Μιτεράν στο όνομα των προ­κλή­σεων της παγκο­σμιο­ποί­η­σης αλλά και της δια­φύ­λα­ξης ισορ­ρο­πιών με τη Δυτική Γερ­μα­νία εγκα­τέ­λειψε πλήρως τις προ­ε­κλο­γι­κές, ιδε­ο­λο­γι­κές και προ­γραμ­μα­τι­κές ανα­φο­ρές, με απο­τέ­λε­σμα στο όνομα της προ­σαρ­μο­γής στην πραγ­μα­τι­κό­τητα να απει­λού­νται κεκτη­μένα που είχε ενι­σχύ­σει ή και κατο­χυ­ρώ­σει η λαϊκή Δεξιά του Ντε Γκολ.

Επόμενο σοκ η πττώση του Τείχους και η κατάρ­ρευση του Υπαρ­κτού Σοσια­λι­σμού και της ΕΣΣΔ που οδή­γη­σαν στην Ενιαία Γερ­μα­νία και σε επι­τά­χυνση της Ευρω­παϊ­κής Ολο­κλή­ρω­σης με τους όρους και τα προ­α­παι­τού­μενα του γερ­μα­νι­κού μοντέ­λου που δοκί­μα­ζαν οριακά τις αντοχές τόσο της Γαλλίας όσο και της Ιταλίας και αναι­ρού­σαν τη δια­χω­ρι­στική γραμμή Δεξιάς – Αρι­στε­ράς.

Η άνοδος της Λεπέν

Αμέσως μετά το Μάα­στριχτ, στη διάρ­κεια της δεκα­ε­τίας του ’90 το περι­θω­ριακό μέχρι τότε Εθνικό Μέτωπο του Λεπέν άρχιζε να γίνεται υπο­λο­γί­σιμη δύναμη με πολυ­συλ­λε­κτική δυνα­μική απορ­ρό­φη­σης της κοι­νω­νι­κής δυσα­ρέ­σκειας.

Την ίδια εποχή το Ιταλικό ΚΚ που ετοι­μα­ζό­ταν να μεταλ­λα­χθεί σε Σοσιαλ­δη­μο­κρα­τία και να δια­δε­χθεί τη Χρι­στια­νο­δη­μο­κρα­τία στη δια­κυ­βέρ­νηση της χώρας έβλεπε έναν αντι­συ­στη­μικό λαϊ­κι­στικό δεξιό και ακρο­δε­ξιό λαϊ­κι­σμό να εισπράτ­τει τη δυσα­ρέ­σκεια των ψηφο­φό­ρων: Η Φόρτσα Ιτάλια του Μπερ­λου­σκόνι, η νεο­φα­σι­στική Εθνική Συμ­μα­χία του Φίνι και η ξενό­φοβη και ρατσι­στική Λέγκα του Βορρά του Μπόσι νομι­μο­ποιού­σαν ως κανο­νι­κό­τητα το φασι­στικό παρελ­θόν και τερ­μά­τι­ζαν άδοξα την παρά­δοση του Δημο­κρα­τι­κού Τόξου που ήταν ο κοινός παρο­νο­μα­στής Κομ­μου­νι­στών και Χρι­στια­νο­δη­μο­κρα­τίας στη μετα­πο­λε­μική περίοδο.

Παρο­ξυ­σμός

Όλα τα παρα­πάνω πήραν στη Δυτική Ευρώπη και ιδίως στον Νότο παρο­ξυ­σμική μορφή από την άνοιξη του 2010 μέχρι και σήμερα, με την εναλ­λαγή στην κυβερ­νη­τική εξουσία να μην επη­ρε­ά­ζει σε τίποτε μια δεδο­μένη δημο­σιο­νο­μική δια­χεί­ριση. Το μεγα­λύ­τερο ποσοστό της κοι­νω­νι­κής δυσα­ρέ­σκειας μοιραία το εισπράτ­τει η Ακρο­δε­ξιά σε όλες της τις εκφάν­σεις.

Τα παρα­πάνω με δια­φο­ρε­τικό τρόπο κατα­γρά­φη­καν και στην εκτός ευρώ Βρε­τα­νία. Η ήπια αλλαγή στο Θατσε­ρικό Μοντέλο από τους Μπλερ και Γκόρ­ντον – Μπράουν εξα­κο­λου­θεί να αφήνει πολι­τικά μετέ­ω­ρους και άστε­γους αυτούς που έχασαν τις στα­θε­ρές εργα­σια­κές ανα­φο­ρές της Βιο­μη­χα­νι­κής Βρε­τα­νίας που κατε­δά­φισε η Σιδηρά Κυρία. Στη Σκοτία που ήταν φέουδο των Εργα­τι­κών το κενό αυτό καλύ­πτουν οι Σκο­τσέ­ζοι Εθνι­κι­στές, ενώ στην Αγγλία η Λαϊ­κι­στική έως ακρο­δε­ξιά αντιευ­ρω­παϊκή παρά­ταξη του Φάραζ το Κόμμα Ανε­ξαρ­τη­σίας του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου φθάνει να απο­σπά­σει πρωτιά στις ευρω­ε­κλο­γές της άνοιξης του 2014.

Στη Γερ­μα­νία δεν συντρέ­χουν οι παρα­πάνω λόγοι, αλλά υπάρχει η συλ­λο­γική μνήμη της ναζι­στι­κής περιό­δου και έτσι με εξαί­ρεση τοπικά υψηλά ποσοστά στη πρώην Ανα­το­λική Γερ­μα­νία, η Ακρο­δε­ξιά είναι μέχρι στιγμής εκτός Ομο­σπον­δια­κής Βουλής. Στην Ισπανία, όπου είναι νωπές οι μνήμες της φραν­κι­κής περιό­δου, η Ακρο­δε­ξιά δεν έχει υπο­λο­γί­σιμη κεντρική εθνική έκφραση αλλά απο­τε­λεί συνι­στώσα κάποιων εθνι­κι­στι­κών -αποσχιστικών μορ­φω­μά­των στην Κατα­λο­νία και στη χώρα των Βάσκων.

ΕΥΦΟΡΟ ΕΔΑΦΟΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΚΡΑΙΟΥΣ

Η Νέα Ευρώπη μυρίζει… Μεσο­πό­λεμο!

Η κατάρ­ρευση του Υπαρ­κτού Σοσια­λι­σμού ή του Σοβιε­τι­κού Μοντέ­λου το 1989 στην Ανα­το­λική Ευρώπη χαι­ρε­τί­στηκε ως μια επι­στροφή στη δημο­κρα­τική κανο­νι­κό­τητα, η οποία όμως με εξαί­ρεση την Τσε­χο­σλο­βα­κία δεν υπήρχε σε καμιά από τις χώρες της περιο­χής στην περίοδο 1918-1939.

Στις χώρες της Ανα­το­λι­κής Ευρώπης μέσα σε μια δεκα­ε­τία μέχρι και την πλήρη ένταξή τους στην Ε.Ε. στη Σύνοδο Κορυφής της Κοπεγ­χά­γης εναλ­λά­χτη­καν στην εξουσία τα μεταλ­λαγ­μένα σε σοσιαλ­δη­μο­κρα­τικά πρώην κυβερ­νώ­ντα ΚΚ και πολι­τι­κές δυνά­μεις νεο­φι­λε­λεύ­θε­ρες που πίστευαν ότι το σοκ της ιδιω­τι­κο­ποί­η­σης και της απο­ρύθ­μι­σης θα οδη­γούσε στην ανά­πτυξη που δεν ερχόταν με την ήπια προ­σαρ­μογή. Και οι δύο εξα­ντλή­θη­καν και δημιούρ­γη­σαν ένα πολι­τικό κοινό που αλλού καλύ­πτε­ται από νεο­να­ζι­στικά μορ­φώ­ματα όπως το Γιόμπικ στην Ουγ­γα­ρία και το Λαϊκό Κόμμα «η Σλο­βα­κία μας» στην Ουγ­γα­ρία. Όμως η Ακρο­δε­ξιά στην ανοικτή νεο­να­ζι­στική – νεο­φα­σι­στική έκφανσή της δεν αξιο­λο­γεί­ται μόνον από τα εκλο­γικά της ποσοστά: Εχει οδη­γή­σει σε κατά­σταση ιδε­ο­λο­γι­κής και προ­γραμ­μα­τι­κής ομη­ρείας την κυβερ­νώσα Δεξιά με χαρα­κτη­ρι­στικά παρα­δείγ­ματα την κυβέρ­νηση Ορμπαν στη Ουγ­γα­ρία, την κυβέρ­νηση Σίντλο στην Πολωνία και έχει εγκλω­βί­σει ακόμη και δυνά­μεις που αυτο­προσ­διο­ρί­ζο­νται ως σοσιαλ­δη­μο­κρα­τι­κές, όπως η παρά­ταξη του πρω­θυ­πουρ­γού της Σλο­βα­κίας, του απε­ρί­γρα­πτου Φίτσο.

Όμως το εύφορο για την Ακρο­δε­ξία έδαφος στην Ανα­το­λική Ευρώπη δεν οφεί­λε­ται μόνον στη Γιάλτα, στη βίαιη επιβολή του σοβιε­τι­κού μοντέ­λου και στη συνέ­χεια στο σοκ προ­σαρ­μο­γής στην οικο­νο­μία της αγοράς.

Τα κράτη της περιο­χής, η Πολωνία η Τσε­χο­σλο­βα­κία (σήμερα Τσεχία και Σλο­βα­κία), η Ουγ­γα­ρία αλλά και η πρώην Γιου­γκο­σλα­βία έγιναν ανε­ξάρ­τητα μετά το 1918, με απόφαση των νικητών του Πρώτου Παγκο­σμίου Πολέμου, κυρίως της Γαλλίας και της Βρε­τα­νίας, με διπλό στόχο:

-Πρώτον, να απο­τε­λούν μια Ζώνη Ασφα­λείας απέ­να­ντι στη Σοβιε­τική Ρωσία.

Δεύ­τε­ρον, να απο­τε­λούν, με εξαί­ρεση την Ουγ­γα­ρία, ένα ανα­το­λικό αντί­βαρο στη Γερ­μα­νία που θα υπο­κα­θι­στούσε το κενό της Τσα­ρι­κής Ρωσίας που μέχρι το 1917 δια­δρα­μά­τιζε τον ίδιο ρόλο. Ετσι στις χώρες αυτές η εθνική ιδε­ο­λο­γία και ταυ­τό­τητα ήταν ένα μείγμα σκληρού εθνι­κι­σμού και αντι­κομ­μου­νι­σμού με έντονα ρατσι­στικά στοι­χεία, καθώς τα σύνορα που χαρά­χθη­καν με τη Συνθήκη των Βερ­σαλ­λιών, με εξαί­ρεση πάλι την Ουγ­γα­ρία που έχασε τα δύο τρίτα της επι­κρά­τειας που είχε στο πλαίσιο της Αυτρο­ουγ­γα­ρίας, δημιουρ­γού­σαν κατ’ επί­φα­σιν εθνικά κράτη που ήταν μωσαϊκά κατα­πιε­ζό­με­νων μειο­νο­τή­των: Γερ­μα­νοί και Ουκρα­νοί στην Πολωνία, Γερ­μα­νοί, Ούγγροι και Ουκρα­νοί στην Τσε­χο­σλο­βα­κία κ.λπ.

Δικτα­το­ρίες

Τα κράτη αυτά μοιραία από τη γέννησή τους με εξαί­ρεση στην Τσε­χο­σλο­βα­κία ήταν σε όλη τη διάρ­κεια του Μεσο­πο­λέ­μου αυταρ­χι­κές φασί­ζου­σες έως απρο­κά­λυ­πτα φασι­στι­κές δικτα­το­ρίες: Το καθε­στώς του Χόρτι στην Ουγ­γα­ρία, του Πιλσ­δού­σκι στην Πολωνία κ.λπ. Η κυριαρ­χία μιας Λαϊ­κι­στι­κής Δεξιάς εθνι­κι­στι­κής και συχνά ρατσι­στι­κής που πιέ­ζε­ται από φασι­στικά και νεο­να­ζι­στικά μορ­φώ­ματα της Ακρο­δε­ξιάς στην Ανα­το­λική Ευρώπη δεν είναι δυσκο­λία προ­σαρ­μο­γής, περι­στα­σιακή παλιν­δρό­μηση, είναι δυστυ­χώς η πλήρης απο­κα­τά­σταση της συνέ­χειας με το πραγ­μα­τικό παρελ­θόν των χωρών της περιο­χής.

Η σκληρή αυτή πραγ­μα­τι­κό­τητα που απε­κρύβη στη λογική της αντι­πα­ρά­θε­σης Δύσης – Ανα­το­λής στην περίοδο του Ψυχρού Πολέμου ερμη­νεύει εκ των υστέρων τόσο τον ακραίο αυταρ­χικό χαρα­κτήρα των κομ­μου­νι­στι­κών καθε­στώ­των που στή­θη­καν στην περίοδο 1945 – 1948, αλλά και την ευκολία με την όποια κατέρ­ρευ­σαν. Ποιος θυμάται σήμερα ότι ο Ορμπαν ήταν ηγετικό στέ­λε­χος της νεο­λαίας του Κ.Κ. Ουγ­γα­ρίας και ο Φίτσο αντί­στοιχα στέ­λε­χος του Κ.Κ. Τσε­χο­σλο­βα­κίας;

Του Γιώργου Καπό­που­λου ΗΜΕΡΗΣΙΑ