Διαφθορά στη δημόσια υγεία: μορφές, πρακτικές, αιτίες, μέτρα

Η δια­φθορά στη δημόσια υγεία είναι ευρεία και στην ετήσια έκθεση του Γενικού Επι­θε­ω­ρητή Δημό­σιας Διοί­κη­σης για το 2013, μεταξύ άλλων, ανα­φέ­ρε­ται ότι:«… ένας λεπτο­με­ρής δια­σταυ­ρού­με­νος έλεγχος μεταξύ των προ­μη­θειών, φαρ­μα­κευ­τι­κών εται­ρειών και των παροχών τους προς τους ιατρούς, μπορεί να απο­κα­λύ­ψει ενδια­φέ­ρου­σες υπό­γειες δια­δρο­μές με κατευ­θυ­νό­μενη συντα­γο­γρα­φία και διό­γκωση της δαπάνης. Σημα­ντική οικο­νο­μική αιμορ­ρα­γία προ­κα­λούν επίσης οι υπερ­τι­μο­λο­γή­σεις των χρη­σι­μο­ποιού­με­νων ιατρι­κών μοσχευ­μά­των, μηχα­νη­μά­των… Έχει κατ’ επα­νά­ληψη δια­πι­στω­θεί ότι γίνεται κατα­σπα­τά­ληση φαρ­μά­κων και υλικών στη νοσο­κο­μειακή και εξω­νο­σο­κο­μειακή περί­θαλψη. Από την άλλη, πολύ­τιμα μηχα­νή­ματα δεν έχουν τεθεί σε χρήση επί σειρά ετών, προ­κει­μέ­νου οι εξε­τά­σεις να γίνο­νται ιδιω­τι­κώς εκτός νοσο­κο­μείων. Έχει καταγ­γελ­θεί ότι πολλές εργα­στη­ρια­κές εξε­τά­σεις με πανά­κριβα αντι­δρα­στή­ρια εκτε­λού­νται σε δημόσια νοσο­κο­μεία για λογα­ρια­σμό ιδιω­τι­κών εργα­στη­ρίων… Το ζήτημα της δωρο­δο­κίας των ιατρών, το γνωστό φακε­λάκι, αντι­με­τω­πί­ζε­ται κατά περί­πτωση, αλλά, δυστυ­χώς, μόνον δια της επ’ αυτο­φώρω συλ­λή­ψεως μπορεί να δια­πι­στω­θεί».

Το Παγκό­σμιο Βαρό­με­τρο της Δια­φθο­ράς το 2013 σε έρευνά του ανα­φέ­ρε­ται στην κατά­σταση στο χώρο της υγείας στην Ελλάδα, όπου σχεδόν ένας στους τέσ­σε­ρις δηλώνει ότι έδωσε φακε­λάκι, στοι­χείο που επι­βε­βαιώ­νε­ται και από την «Εθνική Έρευνα για τη Δια­φθορά στην Ελλάδα 2012» της Διε­θνούς Δια­φά­νειας – Ελλάδος.

Όσον αφορά στην Ευρω­παϊκή Επι­τροπή, αυτή δια­μόρ­φωσε πέντε κατηγορίες-μορφές δια­φθο­ράς στην υγεία:

1. Χρη­μα­τι­σμός στις ιατρι­κές παροχές (δια­φθορά μεταξύ γιατρών/νοση­λευ­τών και ασθενών).

2. Δια­φθορά στις προ­μή­θειες (δια­φθορά μεταξύ γιατρών/νοση­λευ­τών και ιδιω­τι­κών εται­ρειών).

3. Ακα­τάλ­ληλο ή προ­βλη­μα­τικό ή εκ προ­θέ­σεως παρα­πλα­νη­τικό μάρ­κε­τινγκ, προβολή και προ­ώ­θηση ιατρι­κών προ­ϊ­ό­ντων και φαρ­μα­κευ­τι­κών σκευα­σμά­των (δια­φθορά μεταξύ γιατρών/νοση­λευ­τών και ιδιω­τι­κών εται­ρειών και μεταξύ πολι­τι­κών/υπη­ρε­σια­κών παρα­γό­ντων και ιδιω­τι­κών εται­ρειών).

4. Κατά­χρηση εξου­σίας (δια­φθορά ανω­τέ­ρων στε­λε­χών, πολι­τι­κών, διοι­κη­τι­κών).

5. Παρά­νο­μες πλη­ρω­μές και επι­στρο­φές (δια­φθορά στα ασφα­λι­στικά ταμεία και μεταξύ γιατρών και ασφα­λι­στι­κών ταμείων).

Σύμφωνα με έρευνα της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής (HOME/2011/ISEC/PR/047-A2/2013), οι τρεις σημα­ντι­κό­τε­ρες διε­φθαρ­μέ­νες πρα­κτι­κές στο δημόσιο σύστημα υγείας της Ελλάδας είναι οι άτυπες ή οι παρά­νο­μες πλη­ρω­μές για την παροχή υπη­ρε­σιών υγείας, η πιστο­ποί­ηση και οι προ­μή­θειες ιατρι­κού υλικού και η έγκριση και οι προ­μή­θειες φαρ­μα­κευ­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων.

Συγκε­κρι­μένα, στις άτυπες πλη­ρω­μές η ταρίφα κυμαί­νε­ται (κατά μέσον όρο) από 50 ευρώ για εισα­γωγή στο νοσο­κο­μείο μέχρι 3.000 ευρώ για εγχεί­ριση. Η παροχή χρη­μα­τι­κών παροχών, οι συμπαι­γνίες (εται­ρίες που προ­μη­θεύ­ουν το δημόσιο, συνερ­γά­ζο­νται και μοι­ρά­ζο­νται την αγορά), η πιστο­ποί­ηση, η έγκριση και η διάθεση ιατρι­κών υλικών και μηχα­νη­μά­των (φωτο­γρα­φι­κοί δια­γω­νι­σμοί, δωρεές υλικών, λοιπές παροχές για την αγορά υλικών), αλλά και η έγκριση και η διάθεση φαρ­μα­κευ­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων (χρη­μα­τι­σμοί, ποσοστά επί των προ­μη­θειών, ταξίδια, συνέ­δρια, δια­κο­πές, παροχές σε είδος και σε ηλε­κτρο­νικά προ­ϊ­ό­ντα), είναι δια­δε­δο­μέ­νες πρα­κτι­κές δια­φθο­ράς. Οι μη χρη­μα­τι­κές μορφές αφορούν στην επιρροή σε άτομα με κύρος και με θέσεις ευθύνης που επη­ρε­ά­ζουν τη κοινή γνώμη. Επίσης, εμφα­νί­ζο­νται οι «ανταλ­λα­γές» όπου υψη­λό­βαθμα στελέχη του υπουρ­γείου κατα­λαμ­βά­νουν, μετά τη συντα­ξιο­δό­τησή τους, καίριες θέσεις στον ιδιω­τικό τομέα και σε εται­ρείες που δρα­στη­ριο­ποιού­νται στο χώρο.

Ποιές όμως είναι οι αιτίες και οι κίν­δυ­νοι;

(1) Η μεγάλη ανοχή στη δια­φθορά, όπως και ότι η δια­φθορά είναι κομμάτι της επι­χει­ρη­μα­τι­κής ηθικής. Αυτά σε συν­δυα­σμό με τις αδυ­να­μίες και τα κενά στη νομο­θε­σία και τις δια­δι­κα­σίες είναι απο­τε­λέ­σματα της βασικής αιτίας.

(2) Η περιο­ρι­σμένη δια­φά­νεια και τα ελλείμ­ματα στην πλη­ρο­φό­ρηση για τα δικαιώ­ματα των ασθενών και τα πρότυπα παροχής υπη­ρε­σιών στην υγεία.

(3) Το επίπεδο αμοιβών των γιατρών του ΕΣΥ.

(4) Οι περιο­ρι­σμέ­νοι, περι­χα­ρα­κω­μέ­νοι και μη ανε­ξάρ­τη­τοι μηχα­νι­σμοί ελέγχου.

(5) Οι αδυ­να­μίες του δικα­στι­κού συστή­μα­τος με τα υψηλά ποσοστά ατι­μω­ρη­σίας.

(6) Η νομο­θε­σία για τις ανώ­τα­τες τιμές των ιατρι­κών μηχα­νη­μά­των τις ανέβασε στο ανώτατο επίπεδο, η λίστα των μηχα­νη­μά­των αυξή­θηκε κατά 2/3 και το εμπόριο μέσω Κύπρου (τεχνη­τές υπερ­τι­μο­λο­γή­σεις) εντά­θηκε.

(7) Η περι­πλο­κό­τητα του θεσμι­κού και νομικού πλαι­σίου ανα­φο­ρικά με την προ­μή­θεια ιατρι­κών προ­ϊ­ό­ντων (στις χώρες της Ε.Ε. ο μέσος χρόνος ολο­κλή­ρω­σης μιας ιατρι­κής προ­μή­θειας είναι 120 ημέρες, ενώ στην Ελλάδα είναι περίπου 3 χρόνια).

(8) Η απο­κέ­ντρωση των ιατρι­κών προ­μη­θειών κατέ­ληξε να είναι ανα­πο­τε­λε­σμα­τική και τροφή για τη δια­φθορά.

(9) Οι διοι­κη­τές των νοσο­κο­μείων δεν επι­λέ­γο­νται βάσει αυστη­ρών επαγ­γελ­μα­τι­κών κρι­τη­ρίων.

Ποιά μπορεί να είναι κάποια προ­τει­νό­μενα μέτρα και πρα­κτι­κές;

Η εφαρ­μογή και η τήρηση του νόμου.

ü Το ηλε­κτρο­νικό σύστημα συντα­γο­γρά­φη­σης.

ü Η ανε­ξάρ­τητη αρχή δημό­σιων συμ­βά­σεων με κεντρικό ηλε­κτρο­νικό αρχείο των δημο­σίων συμ­βά­σεων.

ü Οι καλύ­τε­ροι και απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τε­ροι μηχα­νι­σμοί ελέγχων.

ü Οι υψη­λό­τε­ρες απο­δο­χές των γιατρών με καλύ­τερα συστή­ματα λογο­δο­σίας.

ü Ο εκσυγ­χρο­νι­σμός του συστή­μα­τος προ­μη­θειών.

Στο «Στα ίχνη του οικο­νο­μι­κού εγκλη­μα­τία» σημειώνω ότι στη δημόσια υγεία οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις για εμφά­νιση της δια­φθο­ράς είναι τέσ­σε­ρις: η ανάγκη (το προ­σω­πικό όφελος), η εκλο­γί­κευση (η μη τιμω­ρη­τέα παρά­βαση), η ευκαι­ρία (οι αδύ­να­μοι εσω­τε­ρι­κοί έλεγχοι) και η ανοχή (η αποδοχή από τους ανω­τέ­ρους). Αυτό σημαί­νει ότι με κατάλ­λη­λους μηχα­νι­σμούς, νόμους και κανόνες στις τρεις από τις τέσ­σε­ρις προ­ϋ­πο­θέ­σεις, αρκετά «παρά­θυρα» κλεί­νουν και η δια­φθορά «ασφυ­κτιά». Η δια­φθορά «αυξά­νε­ται» με τις μονο­πω­λια­κές συν­θή­κες στην αγορά, τις ελλι­πείς προ­σβά­σεις στην πλη­ρο­φο­ρία, τις απευ­θείας επι­λο­γές, την ασύμ­με­τρη πλη­ρο­φό­ρηση και «μειώ­νε­ται» με τη λογο­δο­σία, τη δια­φά­νεια και τον έλεγχο.

Η δια­φθορά μπορεί να εντο­πι­σθεί μέσα από τη θεωρία των «σπα­σμέ­νων παρα­θύ­ρων» (οι «θύλακες» στη δημόσια υγεία είναι γνωστοί και τους έχει κατα­γρά­ψει η έκθεση της Ε.Ε. για την κατα­πο­λέ­μηση της δια­φθο­ράς στην Ελλάδα). Η πολυ­νο­μία (εγκύ­κλιοι, ερμη­νευ­τι­κές δια­τά­ξεις, απο­φά­σεις, κ.λπ.), είναι η «τροφή» της δια­φθο­ράς. Η δια­φθορά υπο­χω­ρεί μπροστά στη δια­φά­νεια και η ηλε­κτρο­νική δια­κυ­βέρ­νηση ενι­σχύει τη δεύτερη, «αφο­πλί­ζο­ντας» την πρώτη. Η δια­φθορά κατα­πο­λε­μεί­ται, δεν εξα­φα­νί­ζε­ται, αλλά η μη εξα­φά­νισή της δε σημαί­νει ότι δεν την πολε­μούμε. Ο καρ­κί­νος δεν εξα­φα­νί­ζε­ται, αλλά οι επι­στή­μο­νες συνε­χί­ζουν να ψάχνουν για πρόληψη και για θερα­πεία.

tvxs.gr

.