Στη «μέγγενη» το βιβλίο, οι εκδότες, οι βιβλιοπώλες και οι συγγραφείς

• Τ. Πιπίνου: «Οι πρώτες μέρες ήταν τρο­μα­κτι­κές»
   
• Λ. Καβα­λιέ­ρος: «δεν ξέρουμε τι θα συμβεί με τα σχολικά»
•  Οι πολυ­ε­θνι­κές κερ­δί­ζουν και σε αυτόν τον επι­χει­ρη­μα­τικό κλάδο
•  Πως δια­μορ­φώ­νε­ται το «αύριο» για τις εκδό­σεις και τους συγ­γρα­φείς

Πολύ­πλευ­ρες είναι οι επι­πτώ­σεις από τις πολι­τι­κο­οι­κο­νο­μι­κές εξε­λί­ξεις και όλες οι ανα­λύ­σεις δεί­χνουν με γλα­φυ­ρό­τητα τα προ­βλή­ματα στην αγορά και γενι­κό­τερα στη λεγο­μένη «πραγ­μα­τική οικο­νο­μία». Ωστόσο, λίγο φως έχει ριχθεί μέχρι σήμερα στις επι­πτώ­σεις που έχουν οι εξε­λί­ξεις για το βιβλίο και την πνευ­μα­τική τροφή γενι­κό­τερα. Δυστυ­χώς, η κατά­σταση που έχει δια­μορ­φω­θεί με την οικο­νο­μία οδηγεί τους επαγ­γελ­μα­τίες του κλάδου στο μονό­δρομο της light λογο­τε­χνίας, τους βιβλιο­πώ­λες σε περι­πέ­τειες και τους συγ­γρα­φείς στην αφάνεια.

Στη Ρόδο η κατά­σταση δεν θα μπο­ρούσε να είναι δια­φο­ρε­τική από εκείνη που ισχύει στην υπό­λοιπη Ελλάδα. Ενώ από την αρχή του τρέ­χο­ντος έτους οι πωλή­σεις των βιβλίων ακο­λου­θού­σαν μια καλή πορεία, ξαφνικά τα πάντα βού­λια­ξαν, όταν ο πρω­θυ­πουρ­γός Αλέξης Τσίπρας ανα­κοί­νωσε τη διε­νέρ­γεια του δημο­ψη­φί­σμα­τος. «Οι πρώτες ημέρες ήταν τρο­μα­κτι­κές, από τη μια στιγμή στην άλλη οι πωλή­σεις μειώ­θη­καν σε ποσοστό 80%», δήλωσε προς τη “δημο­κρα­τική” η ιδιο­κτή­τρια του βιβλιο­πω­λείου “Ακα­δη­μία” και συγ­γρα­φέας Τίτσα Πιπίνου και εξήγησε ότι «τελικά η μείωση των πωλή­σεων έχει παγιω­θεί στο 50% και ουδείς γνω­ρί­ζει τι θα συμβεί εάν τελικά οδη­γη­θούμε σε πρόωρες εκλογές το φθι­νό­πωρο».

Στο ίδιο μήκος κύματος ήταν και τα όσα περιέ­γραψε ο κ. Λευ­τέ­ρης Καβα­λιέ­ρος, ιδιο­κτή­της του βιβλιο­πω­λείου «Το Δέντρο»: «οι πρώτες μέρες μετά το δημο­ψή­φι­σμα ήταν πραγ­μα­τικά δύσκο­λες, ωστόσο στην πορεία ο κόσμος δειλά – δειλά έχει αρχίσει να επι­στρέ­φει στο βιβλίο, διότι το βιβλίο είναι σταθερή αξία και υπάρ­χουν κατα­πλη­κτικά έργα για όλα τα βαλά­ντια».

Ωστόσο, το πρό­βλημα για τους βιβλιο­πώ­λες είναι πολυ­διά­στατο. Ο μήνας Ιούλιος, θεω­ρεί­ται ως ένας από τους καλύ­τε­ρους μήνες (μαζί με τον Σεπτέμ­βριο και Δεκέμ­βριο) στις πωλή­σεις βιβλίων. Η απώλεια αυτού του μήνα, ισο­δυ­να­μεί με απώλεια 20% από τον ετήσιο τζίρο της κάθε επι­χεί­ρη­σης. Οι ανα­γνώ­στες, παρότι περνούν το κατώφλι του βιβλιο­πω­λείου, εν τούτοις το κάνουν περισ­σό­τερο για «ψυχο­θε­ρα­πεία» παρά για να αγο­ρά­σουν κάποιο από τα βιβλία που τους ενδια­φέ­ρει.

Τι θα γίνει

με τα σχολικά;

Τα σχολικά είδη, ως επί το πλεί­στον, στη­ρί­ζο­νται σε εισα­γό­με­νες πρώτες ύλες. Ωστόσο, τα “capital controls” δεν επι­τρέ­πουν την πληρωμή τιμο­λο­γίων στο εξω­τε­ρικό γεγονός που σημαί­νει ότι όλες οι εισα­γω­γι­κές εται­ρείες και οι βιο­τε­χνίες σχο­λι­κών ειδών θα δια­θέ­σουν στην αγορά μόνο το στοκ εμπό­ρευμα που έχουν στις απο­θή­κες τους. Όταν αυτό το εμπό­ρευμα εξα­ντλη­θεί, απλώς δεν θα μπορούν να επα­να­τρο­φο­δο­τή­σουν τα βιβλιο­χαρ­το­πω­λεία με νέα εμπο­ρεύ­ματα.

Σημειώ­νε­ται ότι πρό­κει­ται για σχο­λι­κές τσάντες, τετρά­δια, μολύβια, χρώματα, χαρτικά και όλα εκείνα που συνο­δεύ­ουν τους μαθητές στη σχολική τους πορεία. Εάν, τελικώς η χώρα συρθεί σε εκλογές εντός του φθι­νο­πώ­ρου, τότε η προ­ο­πτική άρσης των κεφα­λαια­κών ελέγχων θα φύγει από το τραπέζι των συζη­τή­σεων και οι επι­πτώ­σεις θα παγιω­θούν ως εικόνα.

Βέβαια, η κατά­σταση όπως έχει δια­μορ­φω­θεί, εξυ­πη­ρε­τεί απο­κλει­στικά τα συμ­φέ­ρο­ντα των μεγάλων αλυ­σί­δων οι οποίες θα συνε­χί­σουν χωρίς πρό­βλημα τις εισα­γω­γές, χρη­σι­μο­ποιώ­ντας τους τρα­πε­ζι­κούς λογα­ρια­σμούς που δια­θέ­τουν στην Κύπρο και σε άλλες χώρες της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης. Εφόσον η κατά­σταση της οικο­νο­μίας παρα­μεί­νει στις σημε­ρι­νές συν­θή­κες, τότε ημέρα με την ημέρα θα εξα­ντλού­νται τα απο­θέ­ματα των σχο­λι­κών και χαρ­τι­κών ειδών, γεγονός που θα ενι­σχύει τη θέση των μεγάλων αλυ­σί­δων στην αγορά.

Οι συν­θή­κες έχουν δια­μορ­φώ­σει το τέλειο σκηνικό που θα οδη­γή­σει σε ολο­κλη­ρω­τικό έλεγχο της αγοράς από λίγες εται­ρείες – μεγα­θή­ρια. Αυτές οι εται­ρείες θα έρθει η στιγμή που θα καθο­ρί­ζουν από μόνες τους τις τιμές όλων των εμπο­ρευ­μά­των, απαλ­λαγ­μέ­νες από την πίεση του αντα­γω­νι­σμού.

Οι νέες εκδό­σεις

και οι συγ­γρα­φείς

Παρότι οι Ελληνες είναι ένας λαός που γενικά δεν δια­βά­ζει (περισ­σό­τερο βλέπει τηλε­ό­ραση και περι­η­γεί­ται στο ίντερ­νετ), εν τούτοις η έκδοση νέων τίτλων κάθε χρόνο είναι σημα­ντική. Ξένοι και Ελληνες συγ­γρα­φείς παρου­σιά­ζουν διαρκώς νέα έργα, ορι­σμένα από τα οποία μένουν ως παρα­κα­τα­θήκη για τις επό­με­νες γενεές και άλλα απλώς περι­πλέ­κουν εικόνες με συναι­σθή­ματα ως πιο ελαφρά ανα­γνώ­σματα για την παραλία. Όλα τα έργα έχουν τη δική τους ξεχω­ρι­στή αξία.

Τα τελευ­ταία χρόνια στην Ελλάδα γνω­ρί­ζει άνθιση το πιο ανά­λα­φρο μυθι­στό­ρημα, το χαρα­κτη­ρι­ζό­μενο και ως «γυναι­κεία λογο­τε­χνία». Ιστο­ρίες αγάπης, χωρι­σμού, ενδο­οι­κο­γε­νεια­κών σχέσεων, βρί­σκο­νται σε πρώτη γραμμή ζήτησης από Ελλη­νί­δες ανα­γνώ­στριες και η ζήτηση αυτή με τη σειρά της έχει προ­κα­λέ­σει μια ολό­κληρη τάση στους εκδο­τι­κούς οίκους. Μάλιστα, στα τελευ­ταία τρία χρόνια έχουν γεν­νη­θεί νέοι, μικροί εκδο­τι­κοί οίκοι, που έχουν ως απο­κλει­στικό προ­σα­να­το­λι­σμό αυτού του είδους το μυθι­στό­ρημα, διότι είναι επι­κερ­δές.

«Είναι γεγονός ότι υπάρχει αυτή η τάση τα τελευ­ταία χρόνια» εξήγησε στη “δημο­κρα­τική” η συγ­γρα­φέας Τίτσα Πιπίνου, που η ίδια ως λογο­τέ­χνης θεω­ρεί­ται από τους πνευ­μα­τι­κούς κύκλους ως μία από τις σημα­ντι­κές πεζο­γρά­φους, που έχει σήμερα η χώρα μας. «Αυτή είναι η τάση της εποχής» τονίζει η ίδια, όμως δεν κρύβει τη φοβία της για το αύριο. «Ακόμα και αυτή η τάση, στο προ­βλη­μα­τικό οικο­νο­μικό περι­βάλ­λον αντι­με­τω­πί­ζει πρό­βλημα. Οι εκδο­τι­κοί οίκοι, ο ένας μετά τον άλλον, ανα­κοι­νώ­νουν περιο­ρι­σμό των εκδό­σεων και ανα­στολή των πλη­ρω­μών. Κάτι τέτοιο ήταν ανα­με­νό­μενο να συμβεί και αυτό δεν είναι καλό για την πνευ­μα­τική παρα­γωγή της χώρας μας».

Η πνευ­μα­τική παρα­γωγή της χώρας ήδη έχει αρχίσει να επη­ρε­ά­ζε­ται και από την επιλογή που έχουν κάνει συγκε­κρι­μένα σούπερ μάρκετ να τοπο­θε­τή­σουν στα ράφια τους βιβλία. Βέβαια, στα ράφια ανάμεσα στα μακα­ρό­νια και στις κομπό­στες ροδά­κινο δεν πρό­κει­ται ποτέ να βρεθούν τίτλοι όπως η «Αργώ» του Θεοτοκά, ή «Το χαμένο νησί» του Καρα­γά­τση, όμως στα σίγουρα βιβλία τρόμου με πρω­τα­γω­νι­στές – θύματα παιδιά (όπως βιβλία της Τ. Φλιν) και ανά­λα­φρα Αρλεκιν θα ζήσουν ιστο­ρι­κές στιγμές. Ασφαλώς, κάθε φορά που από τα σούπερ μάρκετ αγο­ρά­ζε­ται ένα βιβλίο, μια πώληση (με το ελά­χι­στο ποσοστό κέρδους) χάνεται από τα παρα­δο­σιακά βιβλιο­πω­λεία.

Προς το παρόν, οι εκδότες παρα­κο­λου­θούν τις εξε­λί­ξεις με περί­σκεψη και ζουν τη δική τους αγωνία. Αν και το βιβλίο μετα­πή­δησε στον ΦΠΑ του 6%, από 6,5%, δυστυ­χώς το κέρδος για τον ανα­γνώ­στη έχει χαθεί, διότι τα μελάνια έχουν μετα­πη­δή­σει στο συντε­λε­στή 23% και έτσι εκμη­δε­νί­ζε­ται το υπο­τι­θέ­μενο οικο­νο­μικό όφελος για τον τελικό κατα­να­λωτή.

Το «αύριο» του βιβλίου

Η συζή­τηση που τώρα ξεκι­νάει για το βιβλίο, τις εκδό­σεις, την πνευ­μα­τική παρα­γωγή, είναι πραγ­μα­τικά μεγάλη, είναι ανε­ξάρ­τητη από τις πολιτικο-οικονομικές εξε­λί­ξεις και εξα­πλώ­νε­ται σε δια­στά­σεις που δεν μπορούν να γίνουν αντι­λη­πτές από εκεί­νους που έχουν μείνει μακριά από τις εξε­λί­ξεις της τεχνο­λο­γίας.

Οι συσκευές ανά­γνω­σης ηλε­κτρο­νι­κών βιβλίων (ebook readers, που μοιά­ζουν με κινητά τηλέ­φωνα) έχουν ανα­τρέ­ψει όλα τα δεδο­μένα στις εκδό­σεις. Η φθηνή αγορά ενός ηλε­κτρο­νι­κού βιβλίου (ebook) κερ­δί­ζει διαρκώς έδαφος σε σύγκριση με το πραγ­μα­τικό, χιλιο­α­ρω­μα­τι­σμένο βιβλίο χάρτου. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό ότι από τις μεγάλες πλατ­φόρ­μες πώλησης ηλε­κτρο­νι­κών βιβλίων, δια­τί­θε­νται καθη­με­ρινά εκα­τομ­μύ­ρια αρχεία ως «ηλε­κτρο­νικά αντί­τυπα» βιβλίων που έχουν γραφτεί. Ταυ­τό­χρονα, αυξάνει αντι­στοί­χως και ο αριθμός των πλατ­φόρ­μων διά­θε­σης ηλε­κτρο­νι­κών βιβλίων. Η Amazon, που μέχρι πριν από δυο χρόνια κυριαρ­χούσε στην παγκό­σμια αγορά ηλε­κτρο­νι­κού βιβλίου, τώρα είναι αντι­μέ­τωπη με τη lulu, την kdlbooks και πολλές άλλες που δια­θέ­τουν βιβλία από τιμή μόλις 0.1 ευρώ.

Στις ηλε­κτρο­νι­κές πλατ­φόρ­μες η έκδοση ebooks είναι εύκολη, γίνεται αυθη­με­ρόν και χωρίς καμία αξιο­λό­γηση από κρι­τι­κές επι­τρο­πές. Απλώς ο χρήστης ανε­βά­ζει το βιβλίο που έχει συγ­γρά­ψει, συνήθως το δια­θέ­τει δωρεάν για δύο ή τρεις ημέρες (προ­κει­μέ­νου να απο­κτή­σει κάποια πρώτα σχόλια ανα­γνω­στών) και ακο­λού­θως θέτει μια κάποια τιμή αγοράς (συνήθως από 1 έως 5 ευρώ). Με τον τρόπο αυτό έχει γεν­νη­θεί ένα και­νούρ­γιο επάγ­γελμα που φέρει την ονο­μα­σία «δια­χεί­ριση συγ­γρα­φέων», οι οποίοι καλού­νται από τους δια­χει­ρι­στές τους να γράψουν βιβλία ανάλογα με τη ζήτηση των χρηστών του δια­δι­κτύου.

Ετσι, μπορεί επί μήνες να γρά­φο­νται βιβλία σχετικά με την καλ­λιέρ­γεια τομάτας σε διά­φο­ρες περιο­χές του κόσμου, βιβλία για το body building, τη δια­τροφή ή βιβλία ακραίας δια­στρο­φής.

Όλα αυτά τα δεδο­μένα μπορεί να φαντά­ζουν ως μακρινά για όλους εκεί­νους που βρί­σκο­νται στην ηλικία των 50 ετών και άνω, όμως οι νεό­τε­ροι γνω­ρί­ζουν καλά πως λει­τουρ­γεί το σύστημα και είναι εκείνοι που επίσης ξέρουν ότι δεν θα αργήσει να έρθει στο μέλλον μια στιγμή όπου τα χάρτινα βιβλία θα είναι απλώς και μόνο δια­κο­σμη­τικά στοι­χεία στα ράφια κάποιων ρομα­ντι­κών συλ­λε­κτών, όπως ακριβώς συμ­βαί­νει σήμερα με τους δίσκους μου­σι­κής από βινύλιο.