Το κυπριακό ζήτημα, μία διδακτική προσέγγιση

20 Ιουλίου 1974 – 20 Ιουλίου 2015: 41 χρόνια μετά…

Το κυπριακό ζήτημα, μία διδα­κτική προ­σέγ­γιση

Του Σπύρου Σπύρου, εκπαι­δευ­τι­κού του Κολ­λε­γίου Ρόδου.

Το κυπριακό είναι ένα επίμαχο ιστο­ρικό ζήτημα. Τα επίμαχα ιστο­ρικά ζητή­ματα, όπως το Κυπριακό, είναι ιστο­ρικά γεγο­νότα «ευαί­σθητα» και «επι­κίν­δυνα» ως προς τη διδα­σκα­λία τους μέσα σε μία τάξη. Ο δάσκα­λος ή ο καθη­γη­τής που καλεί­ται να διδάξει ένα τέτοιο θέμα μέσα στην τάξη του, σε Ελλάδα και Κύπρο, δεν έχει τα απα­ραί­τητα στοι­χεία μέσα στα σχολικά εγχει­ρί­δια, εκτός από πολύ γενικά πράγ­ματα, για να διδάξει όπως θα έπρεπε το θέμα αυτό. Αυτό συμ­βαί­νει, ειδικά στην Κύπρο, εξαι­τίας της εκπαι­δευ­τι­κής πολι­τι­κής της κάθε κυβέρ­νη­σης, η όποια για τους δικούς της κομ­μα­τι­κούς και άλλους λόγους δεν ασχο­λεί­ται περισ­σό­τερο με αυτό το ζήτημα, το οποίο είναι πρό­σφατο σχετικά και νωπό στις μνήμες των ανθρώ­πων. Έτσι, τα παιδιά μεγα­λώ­νουν ίσως με λάθος εντυ­πώ­σεις και λαν­θα­σμέ­νες γνώσεις όσον αφορά το κυπριακό, πράγμα που οδηγεί σε άλλα προ­βλή­ματα έξω από το σχολείο, στα γήπεδα ή σε άλλους χώρους, όπου συνα­ντούμε μέχρι και βίαιες φανα­τι­κές εκδη­λώ­σεις.

Στη συνέ­χεια προ­τεί­νουμε ένα πλάνο διδα­σκα­λίας του κυπρια­κού ζητή­μα­τος που ανα­φέ­ρε­ται σε γεγο­νότα από το 1955 μέχρι το 2004. Η διδα­σκα­λία αυτή βασί­ζε­ται σε ιστο­ρι­κές πηγές και μόνο, ιστο­ρι­κές πηγές που εντο­πί­σθη­καν σε ιστο­ρικά ενδο­σχο­λικά και εξω­σχο­λικά εγχει­ρί­δια, εφη­με­ρί­δες της εποχής, χρο­νο­λό­για, βίντεο ντο­κου­μέ­ντα και εγκυ­κλο­παί­δειες. Η συλλογή και επε­ξερ­γα­σία του ιστο­ρι­κού αυτού υλικού έγινε χωρίς παρω­πί­δες και κομ­μα­τι­κές αντι­λή­ψεις και πεποι­θή­σεις, αλλά με πάθος για την ανα­ζή­τηση της ιστο­ρι­κής αλή­θειας.

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ

Η διδα­σκα­λία μπορεί να διε­ξα­χθεί σε δύο δίωρα . Στο Α΄ μέρος τα παιδιά θα ασχο­λη­θούν με ιστο­ρι­κές πηγές που αφορούν τα ιστο­ρικά γεγο­νότα από το 1955 μέχρι το 2004. Στο Β΄ μέρος θα ασχο­λη­θούν με ιστο­ρι­κές πηγές που εξε­τά­ζουν το κυπριακό ως επίμαχο ζήτημα. Τα παιδιά είναι χωρι­σμένα σε ομάδες και κάθε ομάδα ασχο­λεί­ται με ιστο­ρι­κές πηγές, οι οποίες ανα­φέ­ρο­νται σε συγκε­κρι­μένα γεγο­νότα και με τις κατάλ­λη­λες ερω­τή­σεις τα παιδιά βγάζουν τα δικά τους συμπε­ρά­σματα όπου στο τέλος θα τα παρου­σιά­σουν στους συμ­μα­θη­τές τους.

Η διδα­σκα­λία ξεκινά με την προ­σφορά, η οποία διαρκεί 10 λεπτά, περι­λαμ­βά­νει έναν ορισμό για το κυπριακό, γλωσ­σά­ριο και χρο­νο­γραμμή. Απευ­θύ­νε­ται σε όλη την τάξη και σε όλες τις ομάδες.

ΠΡΟΣΦΟΡΑ (10΄)

Ορισμός για το Κυπριακό

Κυπριακό (1974) είναι το πρό­βλημα της εισβο­λής τουρ­κι­κών στρα­τευ­μά­των στην Κύπρο και της βίαιης κατοχής έκτοτε 37% του εδάφους της (Μπα­μπι­νιώ­της, σελ. 556)

Γλωσ­σά­ριο

Μακά­ριος Γ΄ (Μιχαήλ Μούσκος) (1913 -1977): Αρχιε­πί­σκο­πος της Κύπρου και πρώτος πρό­ε­δρος της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας (1960 – 1977).

Γρίβας Γεώρ­γιος (1898 – 1974): στρα­τιω­τι­κός και πολι­τι­κός από την Κύπρο, αρχηγός της οργά­νω­σης «Χ» και της Ε.Ο.Κ.Α., ηγήθηκε του κυπρια­κού απε­λευ­θε­ρω­τι­κού αγώνα.

Ε.Ο.Κ.Α. Α΄: Εθνική Οργά­νωση Κυπρίων Αγω­νι­στών (1955 – 1959)

Εισβολή: Είσοδος σε ξένη χώρα με κατα­κτη­τι­κούς ή ληστρι­κούς σκοπούς, επι­δρομή.

Πρα­ξι­κό­πημα: αιφ­νι­δια­στική και δόλια ενέρ­γεια, δυνα­μική πολι­τική ή στρα­τιω­τική ενέρ­γεια που κατα­λύει το σύνταγμα μιας χώρας.

Συμ­φω­νίες Ζυρίχης – Λον­δί­νου: είναι συμ­φω­νίες που υπέ­γρα­ψαν οι αντι­πρό­σω­ποι των χωρών της Ελλάδας, της Τουρ­κίας, της Αγγλίας και η Ελλη­νο­κυ­πριακή και η Τουρ­κο­κυ­πριακή κοι­νό­τητα στις 19 Φεβρουά­ριου 1959.

Δια­κοι­νο­τι­κές συγκρού­σεις: τα επει­σό­δια μεταξύ Τουρ­κο­κυ­πρίων και Ελλη­νο­κυ­πρίων που άρχισαν το 1963 στη Λευ­κω­σία.

Πράσινη Γραμμή: η γραμμή που χάραξαν οι Άγγλοι για να δια­χω­ρί­σουν τα σύνορα των δύο κοι­νο­τή­των μετά την έναρξη των δια­κοι­νο­τι­κών συγκρού­σεων.

Ε.Ο.Κ.Α Β΄: οργά­νωση Κυπρίων αντι­προ­σώ­πων της Ελλη­νι­κής Χούντας με αρχηγό τον Γρίβα Διγενή, που έδρασε ενα­ντίον του Μακα­ρίου και δίχασε τον Κυπριακό λαό.

Χρο­νο­γραμμή

image.pngΗ χρο­νο­γράμμη παρου­σιά­ζε­ται στα παιδιά για τοπο­θε­τη­θούν στα σωστά χωρο­χρο­νικά πλαίσια.

image.png

Α΄ ΜΕΡΟΣ Α – ΑΠΟ ΤΟ 1955 – 1974

Η διδα­σκα­λία συνε­χί­ζε­ται με την επε­ξερ­γα­σία, η οποία διαρκεί 30΄ λεπτά. Χωρί­ζουμε την τάξη σε τέσ­σε­ρις ομάδες, όπου κάθε ομάδα θα ασχο­λη­θεί με τις δικές της ιστο­ρι­κές πηγές.

Ομάδα Α΄:

Η πρώτη ομάδα θα ασχο­λη­θεί με τα γεγο­νότα από το 1955 – 1960. Οι ιστο­ρι­κές πηγές με τις όποιες θα ασχο­λη­θεί η πρώτη ομάδα είναι η προ­κή­ρυξη του Γεώρ­γιου Γρίβα Διγενή για την έναρξη του εθνι­κο­α­πε­λευ­θε­ρω­τι­κού αγώνα της Ε.Ο.Κ.Α. Α΄ κατά των Άγγλων, όπως και ηχητικό ντο­κου­μέ­ντο με την προ­κή­ρυξη αυτή. Ακόμη, θα επε­ξερ­γα­στούν μία ιστο­ρική πηγή για τις συμ­φω­νίες Ζυρίχης – Λον­δί­νου και μία για τα βασικά άρθρα της συν­θή­κης εγγυ­ή­σεως.

1η Ιστο­ρική πηγή:

Ενδει­κτι­κές Ερω­τή­σεις:

Για ποιο λόγο καλεί ο Διγενής το λαό να εξε­γερ­θεί;

Πότε άρχισε ο αγώνας και ποια οργά­νωση ανα­κη­ρύσ­σει την έναρξή του;

Αν ζούσες εκείνη την εποχή και άκουγες την προ­κή­ρυξη για τον αγώνα θα λάμ­βα­νες μέρος σε αυτόν;

2η Ιστο­ρική πηγή:

Ενδει­κτι­κές Ερω­τή­σεις:

Ποιοι κάλεσαν ποιους για να δια­πραγ­μα­τευ­τούν το μέλλον της Κύπρου και για ποιο λόγο;

Αρχικά, μεταξύ ποιων επήλθε συμ­φω­νία στις 11/02/1959 στη Ζυρίχη;

Ποιες ήταν οι εμπλε­κό­με­νες πλευρές που υπό­γρα­ψαν τη συμ­φω­νία για την τελική διευ­θέ­τηση της κυπρια­κής διέ­νε­ξης και πότε έγινε αυτό;

Πως ονο­μά­στη­καν οι συμ­φω­νίες αυτές;

3η ιστο­ρική πηγή:

Πηγή: Κρα­νι­διώ­της, 1981, σελ. 543

Ενδει­κτι­κές Ερω­τή­σεις:

Σύμφωνα με το πρώτο άρθρο, η Κύπρος μπο­ρούσε να ενωθεί με την Ελλάδα; Γιατί;

Ποιες ήταν οι τρεις προ­στά­τι­δες δυνά­μεις της Κύπρου, σύμφωνα με το δεύτερο άρθρο;

Ποιο από τα δύο άρθρα πιστεύ­ετε ότι επι­κα­λέ­στηκε η Τουρκία το 1974, όταν εισέ­βαλε στην Κύπρο;

Ομάδα Β΄ :

Η δεύτερη ομάδα θα ασχο­λη­θεί με τα γεγο­νότα από το 1960 – 1974. Δηλαδή, τις δια­κοι­νο­τι­κές συγκρού­σεις και το πώς «χαρά­χτηκε» η «πράσινη γραμμή»:

1η ιστο­ρική πηγή:

Ενδει­κτι­κές Ερω­τή­σεις:

Πότε και που άρχισαν οι δια­κοι­νο­τι­κές συγκρού­σεις;

Περι­γράψτε με λίγα λόγια πως έγινε η πρώτη σύγκρουση μεταξύ Ελλη­νο­κυ­πρίων και Τουρ­κο­κυ­πρίων.

2η ιστο­ρική πηγή:

Ενδει­κτι­κές Ερω­τή­σεις:

Μετά από ποια γεγο­νότα «χαρά­χτηκε» η «πράσινη γραμμή» και πότε έγινε αυτό;

Με ποιου το διάβημα προ­κα­λεί­ται η επέμ­βαση των Άγγλων;

Τι έκαναν οι Άγγλοι;

Ομάδα Γ΄ :

Η τρίτη ομάδα θα ασχο­λη­θεί με το πρα­ξι­κό­πημα κατά του Μακα­ρίου το 1974. Τα παιδιά θα επε­ξερ­γα­στούν ένα βίντεο ντο­κου­μέ­ντο, στο οποίο ο ίδιος ο Μακά­ριος αφη­γεί­ται το πώς έγινε το πρα­ξι­κό­πημα και μία ιστο­ρική πηγή για τους υπαί­τιους τους πρα­ξι­κο­πή­μα­τος και τις συνέ­πειες αυτού.

Ενδει­κτι­κές ερω­τή­σεις:

Ποιοι στρά­φη­καν ενα­ντίον του Μακα­ρίου;

Πότε έγινε το πρα­ξι­κό­πημα και ποιον είχε ως στόχο;

Ποια τραγική συνέ­πεια είχε το πρα­ξι­κό­πημα;

Ομάδα Δ΄:

Η τέταρτη ομάδα θα ασχο­λη­θεί με το πρα­ξι­κό­πημα κατά του Μακα­ρίου το 1974. Τα παιδιά θα επε­ξερ­γα­στούν δύο βίντεο ντο­κου­μέ­ντα. Το ένα βίντεο ανα­φέ­ρε­ται στα πώς και τα γιατί της εισβο­λής (Πηγή: Παυ­λί­δης, Ιστορία της νήσου Κύπρου) και το άλλο βίντεο είναι από το BBC που δείχνει ενδια­φέ­ρο­ντα πράγ­ματα για την εισβολή. Επίσης, θα επε­ξερ­γα­στούν μία ιστο­ρική πηγή για τις συνέ­πειες της εισβο­λής, όπως και πλούσιο φωτο­γρα­φικό υλικό.

File written by Adobe Photoshop® 5.2

ΜΕΡΟΣ Β – ΑΠΟ ΤΟ 1974 – 2004

Στο επόμενο δίωρο θα χωρί­σουμε τα παιδιά σε τρεις ομάδες.

Ομάδα Α – Ο ρόλος των μεγάλων δυνά­μεων

Η ομάδα Α θα επε­ξερ­γα­στεί ιστο­ρι­κές πηγές για το ρόλο των Μεγάλων Δυνά­μεων (Η.Π.Α., Αγγλία, Σοβ. Ένωση, Ελλάδα, Τουρκία) στα γεγο­νότα της Κύπρου.

Εδώ θα επε­ξερ­γα­στούν μία ιστο­ρική πηγή για το ρόλο της Ελλάδας.

Ενδει­κτι­κές ερω­τή­σεις:

Ποια γνώμη είχε η κυβέρ­νηση Καρα­μανλή για την Τουρκία την περίοδο 1955-1959;

Τα γεγο­νότα του 1963 επη­ρέ­α­σαν τη σχέση Ελλάδας – Τουρ­κίας; Γιατί;

Στις παρα­κάτω πήγες (γραπτή και βίντεο) βλέ­πουμε το ρόλο των Η.Π.Α. στα γεγο­νότα της Κύπρου. Στο βίντεο ακούμε το δημο­σιο­γράφο Μιχάλη Ιγνα­τίου να αφη­γεί­ται τις μυστι­κές κινή­σεις του υπουρ­γού εξω­τε­ρι­κού των ΗΠΑ Χ. Κίσιν­γκερ και των συνερ­γα­τών του για τις εξε­λί­ξεις στα γεγο­νότα της Κύπρου με επίσημα έγγραφα των μυστι­κών υπη­ρε­σιών των ΗΠΑ. Ανάμεσα τους ένα χάρτης της Κύπρου με ημε­ρο­μη­νία 13 Αυγού­στου 1974 (δηλαδή μία μέρα πριν την δεύτερη εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο), ο οποίος σχε­διά­στηκε στα γραφεία της CIA και δείχνει την Κύπρο της επό­με­νης μέρας της δεύ­τε­ρης εισβο­λής. Δείχνει ακριβώς τα σημεία που κατέ­λα­βαν οι Τούρκοι μέσα σε 48 ώρες και τα οποία κατέ­χουν μέχρι και σήμερα. Επίσης, παρου­σιά­ζε­ται ένα μνη­μό­νιο με τις συμ­φω­νη­μέ­νες περιο­χές που κατα­λάμ­βα­ναν οι Τούρκοι, καθώς και ένα μνη­μό­νιο με τις λεπτο­με­ρείς κινή­σεις των ΗΠΑ στο κυπριακό πρό­βλημα.

Ενδει­κτι­κές Ερω­τή­σεις:

Από την επι­στολή του προ­έ­δρου των Η.Π.Α. Τζόνσον στον Τούρκο πρω­θυ­πουργό Ινονού μπο­ρείτε να εντο­πί­σετε για ποιους λόγους δεν ήθελαν οι Αμε­ρι­κά­νοι μία ενδε­χό­μενη εισβολή της Τουρ­κίας στην Κύπρο τη συγκε­κρι­μένη χρονική στιγμή (Ιούνιος 1964) που ήθελαν οι Τούρκοι να εισβά­λουν;

Από βίντεο που μας δείχνει τις ενέρ­γειες του Κίσιν­γκερ (πρώην υπουρ­γός εξω­τε­ρι­κών των Η.Π.Α.) για την κατά­σταση στην Κύπρο πριν την εισβολή του 1974, μπο­ρείτε να εντο­πί­σετε τον ρόλο των Η.Π.Α. στην εισβολή των Τούρκων το 1974;

Στην πηγή αυτή φαί­νε­ται ο ρόλος που δια­δρα­μά­τισε η Σοβιε­τική Ένωση (Ρωσία) τη δεδο­μένη χρονική στιγμή στα γεγο­νότα της Κύπρου.

Ενδει­κτική Ερώτηση:

Από την πιο πάνω πηγή μπο­ρείτε δια­κρί­νετε τον ρόλο που δια­δρα­μά­τισε η Σοβιε­τική Ένωση σε μια ενδε­χό­μενη εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο τη συγκε­κρι­μένη χρονική στιγμή (1964);

Ενδει­κτική ερώτηση:

Με ποια χώρα ήθελε να συνερ­γα­στεί η Αγγλία και γιατί; Πώς κρί­νε­ται την στάση της;

Γενική ερώτηση κρίσεως:

Πιστεύ­ετε ότι οι Μεγάλες Δυνά­μεις επη­ρέ­α­σαν με τις παρεμ­βά­σεις και τη στάση τους τα γεγο­νότα στην Κύπρο; Δικαιο­λο­γεί­στε την άποψή σας.

Ομάδα Β – Σχέσεις Ελλη­νο­κυ­πρίων – Τουρ­κο­κυ­πρίων

Η ομάδα Β΄ θα επε­ξερ­γα­στεί ιστο­ρι­κές πηγές για το πώς ήταν οι σχέσεις των Ελλη­νο­κυ­πρίων και των Τουρ­κο­κυ­πρίων.

Ενδει­κτι­κές Ερω­τή­σεις:

Από τις δύο πιο πάνω πηγές μπο­ρείτε να εντο­πί­σετε ποια ήταν η σχέση Ελλη­νο­κύ­πριων και Τουρ­κο­κυ­πρίων πριν το 1974, πως ζούσαν και ποια ήταν η καθη­με­ρινή τους ζωής;

Ποιος παρά­γο­ντας άλλαξε αυτή την σχέση Ελλη­νο­κύ­πριων και Τουρ­κο­κύ­πριων;

Πιστεύ­ετε ότι οι Ελλη­νο­κύ­πριοι και οι Τουρ­κο­κύ­πριοι μπορούν να συνυ­πάρ­ξουν ξανά ειρη­νικά σε μία επα­νε­νω­μένη Κύπρο χωρίς την «πράσινη γραμμή» να τους χωρίζει;

Ομάδα Γ΄ – 2004 ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΝ

Η ομάδα Γ΄ θα επε­ξερ­γα­στεί ιστο­ρι­κές πηγές για το Σχέδιο Ανάν και τα απο­τε­λέ­σματα του δημο­ψη­φί­σμα­τος που έγινε για την αποδοχή του ή όχι από τον Ελλη­νο­κυ­πριακό και Τουρ­κο­κυ­πριακό πλη­θυ­σμό του νησιού.

Ενδει­κτι­κές ερω­τή­σεις:

Πότε έγινε το δημο­ψή­φι­σμα και για ποιο λόγο;

Ποια μειο­νε­κτή­ματα εντο­πί­ζει ο Πρό­ε­δρος της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας στο σχέδιο Ανάν;

Ποια απά­ντηση καλεί το λαό να δώσει στο δημο­ψή­φι­σμα;

Ενδει­κτική ερώτηση:

Τι απά­ντη­σαν οι Τουρ­κο­κύ­πριοι και τι οι Ελλη­νο­κύ­πριοι στο σχέδιο Ανάν; Γράψτε και τα σχετικά ποσοστά.

Αυτή είναι μία ενδει­κτική διδα­σκα­λία για το πώς πρέπει να διδά­σκε­ται ένα επίμαχο ιστο­ρικό ζήτημα. Τα παιδιά μετα­τρέ­πο­νται σε ιστο­ρι­κούς και η τάξη δου­λεύει ως ερευ­νη­τική κοι­νό­τητα, η οποία μελετά, ψάχνει, δέχεται, απορ­ρί­πτει, ανα­κα­λύ­πτει και στο τέλος μαθαί­νει.