Τέσσερα σενάρια για την επόμενη ημέρα στην Ελλάδα

Τέσσερα σενάρια για την επόμενη ημέρα στην Ελλάδα και τρία μαθή­ματα από την ελλη­νική κρίση παρου­σιά­ζει ανάλυση του Just Jobs Network, ενός αμε­ρι­κα­νι­κού ινστι­τού­του που επι­κε­ντρώ­νε­ται στην απα­σχό­ληση.

Σύμφωνα με τον συντά­κτη της ανά­λυ­σης Αμπ­χι­τζ­νάν Ρετζ, το πρώτο μάθημα από την ελλη­νική κρίση είναι ότι η πραγ­μα­τική οικο­νο­μία πρέπει να απο­δε­σμευ­θεί από τον χρη­μα­το­οι­κο­νο­μικό κλάδο. Δεύ­τε­ρον, ότι οι νομι­σμα­τι­κές ενώσεις πρέπει να είναι επίσης δημο­σιο­νο­μι­κές, με ενο­ποι­η­μένα σχέδια δαπανών και συγκέ­ντρω­σης εσόδων. Όπως σημειώ­νει, χωρίς δημο­σιο­νο­μική ένωση, μία νομι­σμα­τική ένωση δεν είναι σταθερή. Πρέπει όμως παράλ­ληλα να είναι και δημο­κρα­τική, ώστε οι πολίτες όλων των χωρών να έχουν τα ίδια κοι­νω­νικά δικαιώ­ματα, επι­δό­ματα ανερ­γίας και πρό­σβαση σε προ­γράμ­ματα επα­νεκ­παί­δευ­σης. Τρίτον, όταν μία χώρα βρί­σκε­ται σε παγίδα χρέους, όπου το πλε­ό­να­σμά της απλώς χρη­μα­το­δο­τεί την απο­πλη­ρωμή των χρεών της, είναι δύσκολο να επεν­δύ­σει στην οικο­νο­μική ανα­συ­γκρό­τηση. Όπως τονίζει ο κ. Ρετζ, το δημόσιο χρέος δεν πρέπει να μπει εμπόδιο στη δημιουρ­γία θέσεων εργα­σίας, σημειώ­νο­ντας ότι αυτή ήταν η λογική πίσω από τη δια­γραφή των δανείων του Β’ Παγκο­σμίου Πολέμου. Όπως ανα­φέ­ρει χαρα­κτη­ρι­στικά η έκθεση, «αυτό που χρειά­ζε­ται τώρα η Ευρώπη είναι να δει το χρέος συγκρο­τη­μένα και με πραγ­μα­τι­σμό, ιδιαί­τερα καθώς οι χρε­ω­μέ­νες χώρες είναι μέρος της ίδιας νομι­σμα­τι­κής ένωσης». Εκτι­μά­ται μάλιστα ότι αυτά τα μαθή­ματα θα καθο­δη­γή­σουν τις επι­λο­γές στην Ισπανία, την Πορ­το­γα­λία και την Ιταλία τα επόμενα χρόνια, καθώς και άλλες οικο­νο­μίες θα αντι­με­τω­πί­σουν αύριο το πρό­βλημα της Ελλάδας: τη δια­μόρ­φωση μίας οδού που θα δημιουρ­γεί θέσεις εργα­σίας βγά­ζο­ντάς την από το χρέος.

Το πρώτο σενάριο είναι ότι η Ελλάδα βγαίνει από την Ευρω­ζώνη και από την Ευρω­παϊκή Ένωση και παρα­μέ­νει ανε­ξάρ­τητη, ως απο­τέ­λε­σμα μίας απο­τυ­χίας να φτάσει σε συμ­φω­νία. Σε μία τέτοια περί­πτωση η Τράπεζα της Ελλάδος αρχικά θα εξέδιδε ένα κουπόνι για την πληρωμή δημο­σίων υπαλ­λή­λων και συντα­ξιού­χων, και στη συνέ­χεια θα εισάγει μία νέα, υπο­τι­μη­μένη δραχμή. Το νέο δημο­σιο­νο­μικό καθε­στώς θα περιο­ρί­ζει τις εισα­γω­γές, θα προωθεί τις εξα­γω­γές και θα ενι­σχύει τις μικρές επι­χει­ρή­σεις. Καθώς όμως υπάρχει ελλειμ­μα­τικό ισο­ζύ­γιο, εκτιμά ότι η Ελλάδα χρειά­ζε­ται ένα σύστημα στα­θε­ρής συναλ­λαγ­μα­τι­κής ισο­τι­μίας, ώστε να μειωθεί η αστά­θεια στις τιμές για βασικές εισα­γω­γές όπως τα καύσιμα, που ούτως ή άλλως θα γίνουν πολύ ακριβές. Όπως σημειώ­νει η έρευνα, ιστο­ρικά μία σταθερή ισο­τι­μία είναι καλύ­τερη για την απα­σχό­ληση, και προ­τεί­νει να επι­στρέ­ψει στην αρχική ισο­τι­μία: 340,75 δραχμές για ένα ευρώ. Ωστόσο, προ­κει­μέ­νου να διευ­κο­λύ­νει τις ξένες επεν­δύ­σεις εκτιμά ότι μακρο­πρό­θε­σμα θα πρέπει να χαλα­ρώ­σει η σταθερή συναλ­λαγ­μα­τική ισο­τι­μία.

Μία φθηνή δραχμή θα σημάνει αύξηση του πλη­θω­ρι­σμού, και κάθε προ­σπά­θεια αύξησης των εσόδων διά του τυπώ­μα­τος χρή­μα­τος θα οδηγεί σε υπερ­πλη­θω­ρι­σμό. Ωστόσο, εκτιμά ότι ένας δια­χει­ρί­σι­μος βρα­χυ­πρό­θε­σμος πλη­θω­ρι­σμός θα ήταν θετικός για την αγορά εργα­σίας. Στην περί­πτωση εξόδου, θα πρέπει να δοθεί έμφαση στις μικρο­με­σαίες επι­χει­ρή­σεις καθώς οι εισροές κεφα­λαίων θα είναι περιο­ρι­σμέ­νες – ένας τρόπος είναι προ­σφέ­ρο­ντας χαμη­λό­τερα επι­τό­κια για τις μικρές επι­χει­ρή­σεις και σε κλάδους που αντι­κα­θι­στούν τα εισα­γό­μενα προ­ϊ­ό­ντα.

Το δεύτερο σενάριο είναι μία επα­νά­ληψη του μοντέ­λου της Κύπρου, κατά το οποίο η Ελλάδα θα παρα­μεί­νει στην Ευρω­ζώνη αλλά με μακρό­χρο­νους κεφα­λαια­κούς ελέγ­χους και μεγάλο κούρεμα στις κατα­θέ­σεις. Εκτός από τη ζημιά στις τρά­πε­ζες, ο περιο­ρι­σμός της εκροής κεφα­λαίου έχει χτυ­πή­σει πολύ σοβαρά τις εισα­γω­γές και την ιδιω­τική κατα­νά­λωση. Ωστόσο, οι κεφα­λαια­κοί έλεγχοι μπορούν να γίνουν πολύ­τιμο εργα­λείο για μία οικο­νο­μία σε κρίση, γράφει η έκθεση, καθώς περιο­ρί­ζο­ντας την ροή κεφα­λαίων σε μία χώρα με ανε­λα­στι­κούς ονο­μα­στι­κούς μισθούς τους όπως η Ελλάδα αυτοί μειώ­νο­νται, αυξά­νο­ντας την απα­σχό­ληση. Η Κύπρος υιο­θέ­τησε με επι­τυ­χία αυτό το μέτρο, όπως και το κούρεμα των κατα­θέ­σεων, και έχει σημειώ­σει αξιο­ση­μεί­ωτη ανά­καμψη, γράφει η έρευνα, με μικρή μείωση και της ανερ­γίας. Ωστόσο, στην περί­πτωση της Ελλάδας οι χαμένοι του κου­ρέ­μα­τος θα είναι οι Ελληνες μικρο­κα­τα­θέ­τες και όχι Ρώσοι κατα­θέ­τες, κάτι που ίσως να μην είναι δια­χει­ρί­σιμο πολι­τικά. Από μόνο του, εξάλλου, αυτό το σχέδιο δεν μπορεί να οδη­γή­σει σε οικο­νο­μική ανά­πτυξη, καθώς περιο­ρί­ζει την εισροή πολύ­τι­μων επεν­δύ­σεων, αλλά θα πρέπει να συνο­δευ­θεί από μέτρα για μία ανά­πτυξη με θέσεις εργα­σίας.

Το τρίτο σενάριο προ­βλέ­πει ότι η Ελλάδα θα παρα­μέ­νει στο Ευρώ με μία ανα­διάρ­θρωση του χρέους, η οποία ωστόσο έχει κόστος. Ένα κούρεμα, μία παρά­ταση λήξεων με χαμη­λό­τερα επι­τό­κια ή ακόμη και η μετα­φορά των νέων δανείων από την εξυ­πη­ρέ­τηση του υπάρ­χο­ντος χρέους σε επεν­δύ­σεις είναι τρεις επι­λο­γές. Η πολι­τική διάθεση στη Γερ­μα­νία δεν θα επι­τρέ­ψει κούρεμα, σημειώ­νε­ται, ενώ η παρά­ταση των λήξεων θα αυξήσει περαι­τέρω τις ήδη υψηλές τιμές τους και θα μειώσει την αξία των δανείων που έχουν δοθεί στην Ελλάδα. Σύμφωνα με την ανάλυση, η μόνη πολι­τικά εφικτή λύση είναι η τρίτη επιλογή: Μία μείωση των επι­το­κίων κατά 1 ποσο­στιαία μονάδα θα απε­λευ­θέ­ρωνε 2,5 δισ. ευρώ, τα οποία θα μπο­ρού­σαν να γίνουν επεν­δύ­σεις για την βελ­τί­ωση της προ­στι­θέ­με­νης αξίας των ελλη­νι­κών εξα­γω­γών, σε τομείς όπως η πλη­ρο­φο­ρική τεχνο­λο­γία. Και παρά τη δημο­γρα­φική πρό­κληση, το εργα­τικό δυνα­μικό θα πρέπει να επα­να­κα­ταρ­τι­σθεί, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων όσων πιθανώς απο­λυ­θούν από το δημόσιο.

Το τέταρτο σενάριο είναι μία έξοδος από το ευρώ και την Ε.Ε., αλλά με την εξω­τε­ρική βοήθεια μίας χώρας όπως η Ρωσία. Αυτό έχει τις μεγα­λύ­τε­ρες γεω­πο­λι­τι­κές συνέ­πειες, αν και μοιάζει αρκετά με το πρώτο – με την διαφορά ότι προ­στί­θε­νται εξω­τε­ρι­κοί παίκτες με μακρο­πρό­θε­σμα συμ­φέ­ρο­ντα στην Ελλάδα. Αν οι Ευρω­παίοι απορ­ρί­ψουν τη συμ­φω­νία ή αν η κυβέρ­νηση πέσει, ακραία αντιευ­ρω­παϊκά στοι­χεία μπορεί να επι­κρα­τή­σουν. Αυτό το σενάριο θα μπο­ρούσε επίσης να πυρο­δο­τη­θεί αν η Ελλάδα δεν πλη­ρώ­σει την ΕΚΤ στις 20 Ιουλίου, ή και αν μία πρόωρη άρση των κεφα­λαια­κών ελέγχων προ­κα­λέ­σει μαζικές εκροές κατα­θέ­σεων. Αν το Κρεμ­λίνο υπο­στη­ρί­ξει την Ελλάδα, είτε μέσω της ανα­πτυ­ξια­κής τρά­πε­ζας των BRICS με την Κίνα είτε από μόνο του, η πιο πιθανή βοήθεια θα είναι υπό τη μορφή μίας συμ­φω­νίας εμπο­ρίου στα εθνικά τους νομί­σματα (currency swap), επι­τρέ­πο­ντας στην χώρα να πλη­ρώ­νει σε δραχμές για τις εισα­γω­γές της και προ­στα­τεύ­ο­ντας τα συναλ­λαγ­μα­τικά της δια­θέ­σιμα. Αυτό το σενάριο θεω­ρεί­ται λει­τουρ­γικό, καθώς 14,1% των ελλη­νι­κών εισα­γω­γών είναι από τη Ρωσία, ενώ άλλο 4,6% από την Κίνα. Σημειώ­νε­ται όμως ότι θα είχε σημα­ντικό πολι­τικό και οικο­νο­μικό κόστος για την Ελλάδα, καθώς η Ε.Ε. θα μπο­ρούσε να απα­ντή­σει με στρα­τη­γι­κού χαρα­κτήρα κυρώ­σεις που θα πίεζαν την χώρα στο ευαί­σθητο μέτωπο της ασφά­λειας. Δημο­σιο­νο­μικά, ωστόσο, η χώρα θα ήταν απε­λευ­θε­ρω­μένη από τους περιο­ρι­σμούς της Ε.Ε., και θα μπο­ρούσε να συνε­χί­σει μία στρα­τη­γική ανά­πτυ­ξης διά των ελλειμ­μά­των – με την Κίνα να βοηθά ίσως με την αγορά ελλη­νι­κών ομο­λό­γων και την αγορά περιου­σια­κών στοι­χείων σε πολύ χαμηλή αξία.

Καθη­με­ρινή