Τεράστιο τουρκικό ενδιαφέρον και «πρωτοβουλίες» για τη ναυτιλία στο Αιγαίο στα απόρρητα έγγραφα του Wikileaks

Το τερά­στιο ενδια­φέ­ρον της Τουρ­κίας για τον τομέα των ναυ­τι­λια­κών υπη­ρε­σιών –τόσο διεθνώς όσο και στο Αιγαίο και μάλιστα εν μέσω της κρίσης στην Ελλάδα– απο­κα­λύ­πτουν απόρ­ρητα έγγραφα που διέρ­ρευ­σαν στα Wikileaks. Στα έγγραφα αυτά περι­γρά­φο­νται οι μυστι­κές δια­πραγ­μα­τεύ­σεις των ισχυ­ρό­τε­ρων κρατών του πλανήτη στο πλαίσιο μιας νέας παγκό­σμιας συμ­φω­νίας για το εμπόριο των υπη­ρε­σιών, της Trade in Services Agreement (ΤiSA).

Η «Κ» σε συνερ­γα­σία με το Wikileaks και έγκυρα διεθνή ΜΜΕ, όπως η γερ­μα­νική εφη­με­ρίδα Sueddeutsche Zeitung, το ιταλικό περιο­δικό L’ Espresso και άλλα μέσα από την Ισπανία και το Μεξικό ώς την Αυστρα­λία, εξα­σφά­λι­σαν πρό­σβαση στο απόρ­ρητο υλικό και ήρθαν σε επαφή με ειδι­κούς που ανέ­λυ­σαν το περιε­χό­μενο των εγγρά­φων.

Μυστι­κές δια­πραγ­μα­τεύ­σεις

Σε αντί­θεση με τη δια­φά­νεια που επι­διώ­κε­ται σε τέτοιου είδους διε­θνείς συμ­φω­νίες, οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις για την TiSA φυλάσ­σο­νται ως επτα­σφρά­γι­στο μυστικό τα τελευ­ταία τρία χρόνια που βρί­σκο­νται σε εξέλιξη. Και αυτό παρά το γεγονός ότι οι εξε­λί­ξεις αφορούν άμεσα πάνω από 1,7 δισ. ανθρώ­πους, αφού στη δια­δι­κα­σία συμ­με­τέ­χουν περισ­σό­τε­ρες από 50 χώρες –μαζί με τις 28 ευρω­παϊ­κές για τις οποίες η Ε.Ε. δια­πραγ­μα­τεύ­ε­ται κεντρικά– που παρά­γουν πάνω από τα 2/3 του ΑΕΠ της παγκό­σμιας οικο­νο­μίας και αντι­προ­σω­πεύ­ουν τη μεγα­λύ­τερη αγορά υπη­ρε­σιών στον πλανήτη.

Αρκετά από τα έγγραφα που απο­κα­λύ­πτει σήμερα το Wikileaks (www.wikileaks.org/tisa/) έχουν χαρα­κτη­ρι­στεί από τις ΗΠΑ ως «εμπι­στευ­τικά» για χρονικό διά­στημα πέντε ετών από τη στιγμή που τεθεί η νέα συμ­φω­νία σε ισχύ ή παύσουν ορι­στικά οι δια­βου­λεύ­σεις. «Πρέπει να απο­θη­κευ­θούν σε κλει­δω­μένο ή ασφαλές κτίριο, δωμάτιο ή συρτάρι» ανα­φέ­ρε­ται στην πρώτη σελίδα των σχε­τι­κών κει­μέ­νων.

Αυτή η μυστι­κό­τητα μπορεί να εξη­γη­θεί από το ότι οι συζη­τή­σεις για την TiSA πραγ­μα­το­ποιού­νται εκτός του πλαι­σίου του Παγκό­σμιου Οργα­νι­σμού Εμπο­ρίου, χωρίς την παρου­σία κοι­νω­νι­κών εταίρων και έτσι, η δημο­σιο­ποί­ηση των πλη­ρο­φο­ριών για τη δια­δι­κα­σία κρί­νε­ται… αχρεί­α­στη. Τα εμπι­στευ­τικά έγγραφα που διέρ­ρευ­σαν στo Wikileaks περι­γρά­φουν τις θέσεις των χωρών που συμ­με­τέ­χουν στις συζη­τή­σεις για τη νέα συμ­φω­νία σε τομείς, όπως αυτοί των χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κών υπη­ρε­σιών, των τηλε­πι­κοι­νω­νιών, του ηλε­κτρο­νι­κού εμπο­ρίου, των μετα­φο­ρών και άλλων.

Τουρ­κι­κές «πρω­το­βου­λίες» για τη ναυ­τι­λία στο Αιγαίο

Από όλα τα έγγραφα που εξέτασε η «Κ», ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον παρου­σιά­ζε­ται στο παράρ­τημα των ναυ­τι­λια­κών υπη­ρε­σιών που συντά­χθηκε τον Φεβρουά­ριο του 2015 (www.wikileaks.org/tisa/maritime/). Σε αυτό η Τουρκία εμφα­νί­ζε­ται να παίρνει μεγάλες πρω­το­βου­λίες στη δια­μόρ­φωση του κει­μέ­νου της συμ­φω­νίας, έτσι ώστε να δια­σφα­λί­σει τα εθνικά της συμ­φέ­ρο­ντα σε σχέση με πρό­σβαση σε λιμάνια, στις υπη­ρε­σίες που παρέ­χο­νται σε αυτά και στα οδικά, σιδη­ρο­δρο­μικά και υδάτινα δίκτυα γύρω από αυτά. Πρό­κει­ται για τέσσερα άρθρα της εν λόγω συμ­φω­νίας, τα οποία καθο­ρί­ζουν όχι μόνο τις διε­θνείς μετα­φο­ρές στη θάλασσα αλλά και τις τοπικές ανάμεσα σε δύο μέλη της, όπως για π.χ. της Τουρ­κίας και της Ε.Ε.– ή πιο συγκε­κρι­μένα Τουρ­κίας και Ελλάδας στην περί­πτωση του Αιγαίου αλλά και Τουρ­κίας – Κύπρου στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Πουθενά αλλού στα έγγραφα που διέρ­ρευ­σαν δεν δια­κρί­νο­νται τόσο έντονες πρω­το­βου­λίες στη δια­μόρ­φωση ενός τελικού κει­μέ­νου συμ­φω­νίας από την πλευρά της Τουρ­κίας.

«Οι δια­τά­ξεις που εμφα­νί­ζο­νται στο συγκε­κρι­μένο έγγραφο απο­τε­λούν σοβαρά εμπόδια για οποιο­δή­ποτε κράτος που θέλει να επεν­δύ­σει, να δια­χει­ρι­στεί και να λει­τουρ­γεί τις εθνικές του υπο­δο­μές (σ.σ. που σχε­τί­ζο­νται με τις ναυ­τι­λια­κές υπη­ρε­σίες) ή να υπε­ρα­σπι­στεί αξιο­πρεπή εργασία και αξιο­πρε­πείς όρους και συν­θή­κες σε ολό­κληρη τη βιο­μη­χα­νία των μετα­φο­ρών», ανα­φέ­ρε­ται σε ανάλυση που δημο­σιεύ­ε­ται στον ιστό­τοπο του Wikileaks σχετική με το κείμενο της TiSA για τις ναυ­τι­λια­κές υπη­ρε­σίες.

Σε άλλο εμπι­στευ­τικό έγγραφο που αφορά την κατά­σταση που επι­κρα­τεί μεταξύ Ε.Ε.-Τουρκίας σχετικά με την πρό­σβαση στις αγορές υπη­ρε­σιών (www.wikileaks.org/tisa/market-turkey), το οποίο έχει συντα­χθεί στα τέλη Ιανουα­ρίου του 2015, ανα­φέ­ρε­ται στο στάδιο που βρί­σκο­νται τα δύο μέλη όσον αφορά τις ναυ­τι­λια­κές υπη­ρε­σίες. Σε αυτό φαί­νε­ται ότι υπάρχει πρό­σφορο έδαφος ανά­πτυ­ξης πολι­τι­κής συνερ­γα­σίας στον εν λόγω τομέα – και αυτό παρά το γεγονός ότι στην Τουρκία τα μέλη των πλη­ρω­μά­των των πλοίων με τουρ­κική σημαία επι­βάλ­λε­ται να είναι Τούρκοι πολίτες, ενώ ταυ­τό­χρονα για να δρα­στη­ριο­ποι­η­θεί μία ανάλογη εται­ρεία στη γείτονα θα πρέπει να είναι εγγε­γραμ­μένη στα τουρ­κικά μητρώα με το 51% των μετοχών να είναι τουρ­κι­κών συμ­φε­ρό­ντων. Στο συγκε­κρι­μένο έγγραφο ανα­φέ­ρε­ται καθαρά ότι θα ήταν προς όφελος ευρω­παϊ­κών επι­χει­ρή­σεων «η κατάρ­γηση ή του­λά­χι­στον η μείωση των περιο­ρι­σμών ιδιο­κτη­σίας» τέτοιων εται­ρειών στην Τουρκία.

To Wikileaks είχε απο­κα­λύ­ψει πέρυσι τον Ιούνιο το εμπι­στευ­τικό παράρ­τημα της TiSA για τις χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κές υπη­ρε­σίες. Λίγες εβδο­μά­δες μετά, η Ε.Ε. δημο­σιο­ποί­ησε έγγραφα με τις γενικές θέσεις της όσον αφορά τη συμ­φω­νία, πουθενά όμως, δεν υπάρ­χουν στοι­χεία σχετικά με τις δια­βου­λεύ­σεις για τις ναυ­τι­λια­κές υπη­ρε­σίες ή άλλους τομείς πλην του χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κού.

Δεδο­μέ­νου ότι οι δια­βου­λεύ­σεις στο πλαίσιο της TiSA πραγ­μα­το­ποιού­νται σε κεντρικό επίπεδο από την Ε.Ε. για τις ευρω­παϊ­κές χώρες, τίθεται πλέον το ζήτημα κατά πόσο η ελλη­νική κυβέρ­νηση έχει εικόνα των εξε­λί­ξεών τους και της ευρω­παϊ­κής στρα­τη­γι­κής δια­πραγ­μά­τευ­σης, ιδίως σε ένα «εθνικό προϊόν» όπως οι ναυ­τι­λια­κές υπη­ρε­σίες.

Σύνδεση ευρω­παϊ­κών τρα­πε­ζών με ΜΙΤ

Στο εμπι­στευ­τικό έγγραφο για την πρό­σβαση στις αγορές σε Ε.Ε. και Τουρκία (www.wikileaks.org/tisa/market-turkey) τίθεται ένα ακόμα θέμα για τις ανι­σό­τη­τες που μπορεί να επη­ρε­ά­ζουν το επι­χει­ρείν των Ευρω­παίων στη γει­το­νική χώρα. Aυτό των υπο­χρε­ώ­σεων που έχουν οι ξένες τρά­πε­ζες που δρα­στη­ριο­ποιού­νται εκεί, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης, όπως ανα­φέ­ρε­ται ονο­μα­στικά, και της Εθνικής Τρά­πε­ζας της Ελλάδος – Finansbank: σύμφωνα με τη σχετική νομο­θε­σία, οι τουρ­κι­κές μυστι­κές υπη­ρε­σίες (MIT) πρέπει να έχουν πρό­σβαση στα υπο­λο­γι­στικά συστή­ματα των τρα­πε­ζών χωρίς μάλιστα να χρειά­ζε­ται η συγκα­τά­θεσή τους, κάτι που καθιστά υπο­χρε­ω­τική την ύπαρξη των κέντρων δεδο­μέ­νων σε τουρ­κικό έδαφος. Σύμφωνα με το έγγραφο, η υπο­χρέ­ωση αυτή επι­βα­ρύ­νει το κόστος της δρα­στη­ριο­ποί­η­σης των ευρω­παϊ­κών τρα­πε­ζών στην Τουρκία – ωστόσο δεν φαί­νε­ται να υπάρχει έδαφος για αλλαγές, καθώς το συγκε­κρι­μένο θέμα αφορά σε νομο­θε­σία για τη λει­τουρ­γία των μυστι­κών υπη­ρε­σιών.

Καμία δέσμευση μεταξύ Ε.Ε.-Ισραήλ για ενέρ­γεια

Παρά τα σενάρια που ακού­γο­νται από καιρό σε καιρό για αγωγό Ισραήλ – Κύπρου – Ελλάδας, στα έγγραφα που διέρ­ρευ­σαν στο Wikileaks για τη νέα διεθνή συμ­φω­νία για το Εμπόριο των Υπη­ρε­σιών φαί­νε­ται ότι δεν υπάρχει δέσμευση μεταξύ Ισραήλ και Ε.Ε. όσον αφορά τις υπη­ρε­σίες μετα­φο­ράς ενέρ­γειας (www.wikileaks.org/tisa/market-israel). «Δεν υφί­στα­ται συγκε­κρι­μένη προ­σφορά σχετική με ενερ­γειακά θέματα» στο πλαίσιο των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων της TiSA. Επι­ση­μαί­νε­ται μεν ότι το ενδια­φέ­ρον από την πλευρά της Ευρώπης είναι ουσιώ­δες, ωστόσο, «δεν υπάρ­χουν υψηλές προσ­δο­κίες», καθώς είναι δύσκολο να ζητη­θούν δεσμεύ­σεις δεδο­μέ­νης της περιο­ρι­σμέ­νης «ευρω­παϊ­κής ανοι­κτό­τη­τας» στο θέμα, σύμφωνα πάντα με το έγγραφο. Κατά τις διμε­ρείς δια­πραγ­μα­τεύ­σεις τον Νοέμ­βριο του 2014 το Ισραήλ διευ­κρί­νισε ότι το εθνικό ρυθ­μι­στικό πλαίσιο σε θέματα ενέρ­γειας είναι υπό εξέταση, και ότι σχε­τί­ζε­ται άμεσα με την ανα­κά­λυψη φυσικού αερίου και την πιθα­νό­τητα δημιουρ­γίας νέων αγωγών. «Η θέση τους θα είναι πιο ξεκά­θαρη μέσα σε έναν χρόνο», δηλαδή τον Νοέμ­βριο του 2015, ανα­φέ­ρε­ται στο εμπι­στευ­τικό έγγραφο.

Δια­κί­νηση ευαί­σθη­των δεδο­μέ­νων στον τομέα των χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κών υπη­ρε­σιών

Ενα από τα μεγα­λύ­τερα ζητή­ματα που εγεί­ρε­ται μετά τη διαρροή των εμπι­στευ­τι­κών εγγρά­φων για τη νέα συμ­φω­νία για το Εμπόριο των Υπη­ρε­σιών είναι αυτό των ευαί­σθη­των δεδο­μέ­νων και της ασφά­λειάς τους.

Συγκε­κρι­μένα, σε έγγραφο για τις δια­βου­λεύ­σεις μεταξύ των κρατών στον τομέα των χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κών υπη­ρε­σιών (www.wikileaks.org/tisa/financial/02-2015/) φαί­νε­ται ότι η Ε.Ε. μαζί με Παναμά, Ταϊβάν, Ελβετία, Ιαπωνία, Κορέα, Τουρκία, Νορ­βη­γία, Αυστρα­λία, Χονγκ Κονγκ, και το Ισραήλ να έχει δηλώσει ότι εξε­τά­ζει το θέμα, υπο­στη­ρί­ζουν την ελεύ­θερη δια­κί­νηση δεδο­μέ­νων χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κού περιε­χο­μέ­νου – χωρίς όμως να κατο­χυ­ρώ­νουν το δικαί­ωμα να δια­τη­ρούν τέτοιου είδους ευαί­σθη­τες πλη­ρο­φο­ρίες μόνο εντός των συνόρων τους. Ανα­φέ­ρουν μεν ότι δια­τη­ρούν το δικαί­ωμα να προ­στα­τεύ­ουν τα δεδο­μένα, όμως μόνο όταν αυτό το δικαί­ωμα δεν χρη­σι­μο­ποιεί­ται για να παρα­καμ­φθούν οι δια­τά­ξεις της TiSA. Ειδικοί με γνώση του περιε­χο­μέ­νου των εγγρά­φων ανέ­φε­ραν ότι η δια­τύ­πωση αυτή μπορεί να ανοίγει τον δρόμο για τον περιο­ρι­σμό του δικαιώ­μα­τος ενός κράτους-μέλους στην προ­στα­σία των δεδο­μέ­νων, καθώς η TiSA τίθεται υπό συγκε­κρι­μέ­νους όρους πάνω από τις εθνικές νομο­θε­σίες.

Από την άλλη, οι ΗΠΑ εδώ και περισ­σό­τερο από έναν χρόνο έχουν προ­τεί­νει το εξής κείμενο, για το οποίο η Ε.Ε. και άλλα μέλη δήλωσαν την αντί­θεσή τους, όπως προ­κύ­πτει από εμπι­στευ­τικό έγγραφο με ημε­ρο­μη­νία 23 Φεβρουα­ρίου 2015: «Κάθε κράτος–μέλος θα επι­τρέ­πει στον προ­μη­θευτή των χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κών υπη­ρε­σιών άλλου κράτους–μέλους τη μετα­φορά πλη­ρο­φο­ριών σε ηλε­κτρο­νική ή άλλη μορφή, εντός και εκτός της επι­κρά­τειας, για επε­ξερ­γα­σία των δεδο­μέ­νων όταν αυτή η επε­ξερ­γα­σία είναι απα­ραί­τητη για την κανο­νική λει­τουρ­γία του προ­μη­θευτή». Σύμφωνα με πηγές του ευρω­κοι­νο­βου­λίου, η παρα­πάνω δια­τύ­πωση απο­τε­λεί ευθεία απειλή για την ευρω­παϊκή νομο­θε­σία περί προ­σω­πι­κών δεδο­μέ­νων, ιδίως αν λάβει κανείς υπόψη του τις απο­κα­λύ­ψεις Σνό­ου­ντεν για τις παρα­κο­λου­θή­σεις της NSA σε συνερ­γα­σία με τις βρε­τα­νι­κές και γερ­μα­νι­κές υπη­ρε­σίες.

Σε άλλο εμπι­στευ­τικό έγγραφο που αφορά τις υπη­ρε­σίες τηλε­πι­κοι­νω­νιών (www.wikileaks.org/tisa/telecommunication/), οι ΗΠΑ μαζί με την Αυστρα­λία και άλλα μέλη –όχι την Ε.Ε.– προ­τεί­νουν να υπάρχει η δυνα­τό­τητα λήψης μέτρων από τις χώρες ώστε να δια­σφα­λί­ζο­νται η ασφά­λεια και η εμπι­στευ­τι­κό­τητα των προ­σω­πι­κών δεδο­μέ­νων, «αρκεί τα μέτρα αυτά να μην εφαρ­μό­ζο­νται με τέτοιο τρόπο που να συνι­στούν μέσο αυθαί­ρε­της ή αδι­καιο­λό­γη­της διά­κρι­σης ή συγκε­κα­λυμ­μένο περιο­ρι­σμό στο εμπόριο των υπη­ρε­σιών».

Ανάλογη κατά­σταση όσον αφορά την ελεύ­θερη δια­κί­νηση δεδο­μέ­νων δια­φαί­νε­ται ότι θα επι­κρα­τή­σει και στον τομέα του ηλε­κτρο­νι­κού εμπο­ρίου, σε ό,τι πλη­ρο­φο­ρίες δηλαδή μπορούν να συλ­λε­χθούν κατά τις δια­δι­κα­σίες online αγορών.

Ειδικοί που ανέ­λυ­σαν τα έγγραφα για το Wikileaks ανα­φέ­ρουν ότι η TiSA μπορεί κάλ­λι­στα να λει­τουρ­γή­σει ως δού­ρειος ίππος ο οποίος θα αφαι­ρέ­σει από τις κυβερ­νή­σεις την «εθνική ρυθ­μι­στική κυριαρ­χία» σε μία ευρεία γκάμα ευαί­σθη­των θεμάτων που άπτο­νται στις υπη­ρε­σίες.

Καθη­με­ρινή